Tu Thiền Để Chứng Thánh Quả: Khác Biệt Giữa 'Chứng Thiền' Và 'Chứng Thánh' Mà Ít Ai Biết

Bạn có từng nghe ai đó nói "tôi đã ngồi thiền nhập định" và nghĩ rằng họ đã đạt được sự giải thoát? Hoặc bạn tự hỏi, vì sao có người thiền rất giỏi nhưng vẫn chưa phải là bậc thánh? Đây chính là một trong những câu hỏi quan trọng nhất mà người tu Phật nào cũng cần phải hiểu rõ. Trong một buổi giảng tại chùa Phật Ngọc, Thượng tọa Thích Chân Quang đã hé lộ một bài kinh của Đức Phật rất ít người chú ý, nhưng lại là "công thức chuẩn mực" cho con đường tu tập của mỗi người.

Con đường duy nhất: Chánh Tinh Tấn – Chánh Niệm – Chánh Định

Theo Thượng tọa, trong Bát Chánh Đạo, ba chi cuối cùng là chánh tinh tấn, chánh niệm và chánh định thuộc về thiền định. Đây là con đường mà Đức Phật đã vạch ra, và nó là một công thức không thể sai.

"Chỉ trong giáo pháp của Như Lai mới có tứ thánh quả, còn ở giáo pháp khác chỉ có thể chứng thiền chứ không thể chứng quả."

Thượng tọa mô tả giai đoạn chánh tinh tấn là giai đoạn người tu phải chịu đựng rất nhiều: chân đau, chân tê, tâm loạn, nhưng vẫn phải ngồi bất động. Đây là lúc ta phải dùng ý chí để vượt qua. Khi ta bước sang chánh niệm, tâm tự động bị hút vào sự an lạc, ta bắt đầu phá được năm triền cái. Và khi phá xong năm triền cái này, ta mới bước vào chánh định, nhập sơ thiền, nhị thiền, tam thiền, tứ thiền.

Năm triền cái – Những chướng ngại của thiền định

Thượng tọa nhắc lại năm triền cái phải phá: tham, sân, hôn trầm, nghi, trạo cử. Người phá được hôn trầm có thể thức chứ không ngủ. Người phá được nghi thì có tự tin mãnh liệt, thậm chí có thể đi đến cực đoan. Người phá được trạo cử thì thân tâm vững chắc. Nhưng đây mới chỉ là chứng thiền, chưa phải chứng thánh.

"Chứng thiền thì chưa chắc chứng thánh quả. Nhớ điều đó. Không phải ai ngồi thiền được, nhập định được đều chứng thánh."

Mười kiết sử – Con đường chứng thánh quả

Muốn chứng thánh, phải phá mười kiết sử. Vị sơ quả Tu-đà-hoàn phải phá ba kiết sử đầu tiên: thân kiến (vị kỷ), nghi, giới cấm thủ. Nghĩa là người chứng sơ quả không còn sống vì mình nữa, họ vị tha tột độ, và họ có trí tuệ biết đúng sai trong từng chi tiết nhỏ.

Thượng tọa lấy ví dụ về một vị thiền sư đã phá được triền cái tham, đem vàng bạc đổ xuống sông. Nhưng đó mới chỉ là phá triền cái, chưa phải kiết sử. Một bậc thánh không vứt bỏ, mà sẽ đem số vàng ấy bố thí cho chúng sinh. Đó là sự khác biệt: triền cái và kiết sử tuy có tên giống nhau nhưng khác xa nhau.

"Cái người mà phá được triền cái tham, họ không cần cho họ thôi. Họ cũng không cần cho ai, không nghĩ đến ai. Còn bậc thánh thì sống vì Phật pháp, vì chúng sinh."

Sự khác biệt giữa ‘nghi’ của thiền và ‘nghi’ của thánh

Thượng tọa nhấn mạnh thêm: cái nghi của triền cái là sự tự tin vào công phu tu tập. Người phá được triền cái nghi tin rằng dù có bỏ sách vào lò lửa cũng không mất chánh niệm. Nhưng cái nghi của kiết sử lại là trí tuệ biết đúng sai, biết tôn kính Phật tuyệt đối. Vì thế, Đức Phật đã dùng chung một từ nhưng nghĩa khác nhau – điều này cho thấy sự vĩ đại của Ngài.

Đừng để mục tiêu sai lệch

Trên thế giới hiện nay, thiền trở thành trào lưu. Người ta tu thiền để khỏe mạnh, để thư giãn, hay để có năng lực siêu nhiên. Nhưng Thượng tọa cảnh báo: hãy tìm hiểu mục đích của chỗ dạy thiền là gì. Nếu họ chỉ giúp bạn khỏe, thư giãn hay bói toán, thì đó không phải là mục tiêu của người Phật tử.

"Nói tu thiền có sức khỏe, cái đó thôi mình cười chào đi đi. Mục tiêu của chúng ta là chứng thánh quả giải thoát."

Hãy tu để có phẩm chất của thánh

Chúng ta có thể chưa chứng thánh ngay bây giờ, nhưng ít nhất hãy có phẩm chất của thánh: sống vị tha, lo cho vận mệnh Phật pháp và lợi ích chúng sinh. Nếu thiếu những bậc thánh, Phật pháp sẽ suy tàn.

Hãy kiên trì tu tập thiền định, nhưng đừng quên mục tiêu tối hậu là giả thoát khỏi sinh tử. Và hãy luôn nhớ: chứng thiền chưa phải là đích cuối, chứng thánh quả mới là mục tiêu thực sự của người con Phật.