Ai Cũng Cho Mình Đúng – Vì Sao Cái 'Tôi' Là Kẻ Thù Nguy Hiểm Nhất?

Bạn có bao giờ cãi nhau đến mức mất vui chỉ vì người kia không nghĩ giống mình? Trong bài giảng 'Ai cũng cho mình đúng', TT. Thích Chân Quang mở đầu bằng một ví dụ rất đời thường: ăn ớt. Có người thấy ăn ớt ngon, mắt sáng, thì tin chắc nó tốt. Nhưng khi nghe nói ăn ớt có thể không tốt cho sức khỏe, họ liền cãi lại quyết liệt vì họ dựa vào kinh nghiệm của riêng mình. Chuyện nhỏ nhưng lại phản ánh một 'căn bệnh' rất lớn: chủ quan.

Chủ quan – cái bệnh che lấp sự thật

Thầy Thích Chân Quang định nghĩa: 'Chủ quan tức là chỉ nhìn nhận vấn đề dựa vào cái ý của mình mà không có tham khảo nhiều hơn, không có xét đi xét lại, không có phản biện tới lui để tìm ra sự thật. Mà mình nghĩ sao thì mình liền tin chắc như thế là đúng. Đó gọi là chủ quan.'

Chuyện ăn ớt chỉ là một ví dụ nhỏ. Nhưng cái bệnh chủ quan khiến cho con người khác nhau về quan điểm, tư tưởng, và vì bảo vệ ý kiến mình quyết liệt, họ có thể giết nhau. Thầy nhấn mạnh:

Cái bệnh chủ quan là một khuyết điểm rất là căn bản của con người. Nó che lấp cái sự thật.

Kẻ thù nguy hiểm nhất là chính mình

Trong bài giảng, Thầy nhắc lại một câu được xem là lời dạy của Phật: 'Kẻ thù nguy hiểm nhất là chính mình.' Vì sao? Vì chính mình luôn cho mình đúng. Ai cũng nghĩ mình đúng, nên cả thế giới tranh cãi, chống đối lẫn nhau. Thầy kể: 'Người ngồi trên xe đi chùa nói chuyện với nhau. Người thì nói là chùa mình là nhất thiên hạ. Nói không, chùa mình cũng không phải nhất, mà nhiều chùa khác còn hay hơn. Ví dụ vậy thì ý kiến cũng đơn giản chẳng gì đáng, nhưng để bảo vệ quyết liệt là không ai chịu ai.' Chính sự chủ quan này dẫn đến xung đột từ gia đình đến xã hội, từ cãi vã đến chiến tranh.

Thầy tiếp: 'Ai trên thế gian này là người đúng hoàn toàn đúng tuyệt đối? Phật nha! Chỉ có Phật mà thôi. Còn những vị chưa chứng đạt được như Phật đều còn cái sai chút chút. Còn cỡ như chúng ta thì sai cỡ nào? Ngập trời đầy đất.' Vậy mà lúc nào ta cũng tưởng mình đúng.

Nhẹ hay nặng? Bệnh chủ quan có nhiều mức độ

Có người bệnh nhẹ: khi nghe góp ý hợp lý, họ bỏ ý nghĩ của mình ngay. Có người bệnh nặng: khư khư cố chấp, cãi đến cùng, thậm chí dùng tay chân, bạo lực. Thầy nói: 'Cái người mà bản ngã lớn, tâm khó nhiếp, ngồi thiền là một cực hình. Còn cái người bản ngã nhẹ, tâm dễ nhiếp, thì giờ ngồi thiền là giờ an lạc hạnh phúc.' Vậy nên, cái bản ngã lớn làm ta chủ quan, và làm ta khó tu.

Nếu chúng ta biết mở lòng, nghe theo lời khuyên của bạn bè, của thầy, ta sẽ tránh được nhiều đau khổ. Thầy khẳng định:

Nếu mà chúng ta cái bệnh chủ quan nhẹ, chúng ta không cố chấp cái ý mình quá. Có người khuyên ta điều hay lẽ phải, ta biết chấp nhận, ta thay đổi ý mình.

Văn hóa Á Đông – Nhường nhịn là pháp môn sống

Thầy so sánh văn hóa phương Tây và phương Đông. Phương Tây tôn trọng ý muốn cá nhân đến mức họ sẵn sàng ly dị nhau chứ không bỏ ý nghĩ của mình. Thầy kể chuyện một cặp vợ chồng đến gặp nhà tư vấn; sau khi nghe cả hai bày tỏ, nhà tư vấn nói thôi mỗi người chiều nhau chút: tuần này đi thể dục, tuần sau đi coi hát. Như vậy mới bền vững. Ở Á Đông, chúng ta nhường nhịn nhau từ nhỏ, sống theo tôn ti trật tự, nên gia đình hòa thuận bền vững. Trong đạo Phật cũng vậy. Thầy dẫn lời ba vị A-la-hán trong kinh:

Con không sống bằng tâm của con mà con sống bằng tâm của huynh đệ con.

Đó là đạo lý của đạo Phật: sống vì người, nhường nhịn để không tan vỡ. Khi bước vào đạo, ngày đầu tiên chúng ta tập hạnh nhường nhịn. Ai cũng khư khư giữ ý mình thì đạo tràng tan vỡ. Nhờ biết nhường nhịn, đạo tràng bền vững, gia đình an vui.

Học mở lòng để tìm ra sự thật

Cuối cùng, Thầy khuyên: khi ta muốn mở miệng cãi ai đó, hãy chợt nghĩ đến bài nói hôm nay: 'Có phải ta đang chủ quan không?' Hãy lùi lại một bước, lắng nghe người khác, đặc biệt là những người hiểu biết hơn. Chấp nhận mình sai không phải là thua, mà là cơ hội để tiến bộ. Như Thầy đã nhắc: 'Kẻ thù nguy hiểm nhất là chính mình.' Vậy hãy làm bạn với chính mình bằng cách rộng mở tâm hồn, sống bằng tâm của người khác, tập nhường nhịn mỗi ngày. Đó chính là con đường đưa ta đến an lạc.