Thần và Thánh: Bạn có biết đâu là ranh giới quyền năng và đạo đức?

Bạn có bao giờ tự hỏi: Vì sao con người, dù thông minh tuyệt đối trên trái đất này, vẫn tin vào những bậc cao hơn mình? Và nếu đứng trước một vị Thần và một vị Thánh, bạn có biết phân biệt họ không?

Thần và Thánh là ai?

Trong bài giảng "Thần và Thánh", Thầy Thích Chân Quang mở đầu bằng một nhận định bất ngờ: Con người thông minh nhất trong mọi loài trên trái đất, nhưng chính nhờ sự thông minh ấy, chúng ta mới hình dung được những giống loài cao hơn mình. Đó là Thần và Thánh. Họ vượt trội hơn con người về năm phương diện: kích thước, trí tuệ, thọ mạng, dung sắc và năng lực.

Khi nhắc đến kích thước, Thầy kể chuyện các thầy ở Đại Tùng Lâm từng thấy những vị hộ pháp cao lớn kỳ lạ, nhờ đó khi đọc kinh nói về chư thiên có thân bằng núi Tu Di, các thầy không còn ngạc nhiên. Về trí tuệ, các bậc Thần Thánh biết quá khứ, vị lai, thậm chí cả những kiếp trước của chúng ta. Về thọ mạng, có những cõi trời sống đến triệu năm. Về dung sắc, những người đẹp kỳ lạ thường là dấu vết của cõi trên rơi xuống. Và về năng lực, có những hiện tượng mà khoa học chưa giải thích được: một ông đẩy xe suýt bị xe tải tông, bỗng nhiên xuất hiện ở lề đường nhờ một người lạ luồn tay chụp ông và biến mất.

"Thần và Thánh là một chủng loại trong cái vũ trụ trời đất này cao cấp hơn con người trên nhiều phương diện."

Vì sao con người có khái niệm Thần Thánh?

Đó chính là dấu hiệu của sự thông minh. Thầy Thích Chân Quang định nghĩa: "Con người thông minh là con người có thể hình dung ra cái gì hơn mình. Đó là thông minh." Khi con người không thỏa mãn với thân phận của mình, họ mơ ước vươn tới những tầng cao hơn. Tôn giáo ra đời là để đáp ứng cho ước mơ đó. Chính nhờ tin vào Thần Thánh, con người mới có mục tiêu tu hành, hướng thiện.

Thần khác Thánh thế nào?

Trong đạo học, đặc biệt là Phật giáo, ta tách bạch Thần và Thánh ra làm hai. Điều này khác nhiều nền văn hóa và tôn giáo khác gọi chung là "Thần Thánh".

"Thần là chủ về năng lực, năng lực vượt hơn con người nhiều ta gọi là thần. Thánh là chủ về đạo đức. Cái đạo đức họ tới tuyệt vời cao cả thì ta gọi là thánh."

Như vậy, một vị Thần có thể rất quyền năng nhưng chưa chắc đã có đạo đức tuyệt đối. Ngược lại, một vị Thánh có thể không toàn năng nhưng đạo đức của họ là mẫu mực. Ví dụ, trong lịch sử Việt Nam, chúng ta có Thánh Gióng - một vị thánh đầu tiên, Đức Thánh Trần - Trần Hưng Đạo, người khước từ ngai vàng để đoàn kết dân tộc. Gần đây, Bác Hồ cũng được coi như một bậc thánh vì đời sống thanh bạch và đạo đức sâu sắc.

Thần Thánh có nguồn gốc từ đâu?

Có hai loại: Thần Thánh có nguồn gốc con người và Thần Thánh không có nguồn gốc con người. Những vị có nguồn gốc con người thường là các danh nhân, vĩ nhân được tôn thờ, như Thánh Gióng hay các vị thành hoàng được vua sắc phong. Những vị không có nguồn gốc là do trí tưởng tượng của con người sáng tạo ra, như Tôn Ngộ Không trong truyền thuyết. Thầy cảnh báo: "Chúng ta cẩn thận với những điều được nghe, ai cũng tin thì mình cũng tin. Nhiều khi gốc ban đầu nó không có thật."

Thần Thánh và việc tu hành

Tin vào Thần Thánh giúp con người có động lực tu tập. Ta sợ sự thưởng phạt của các bậc trên, nên cố gắng làm lành tránh dữ. Tuy nhiên, có những kẻ lợi dụng niềm tin này - như những tay trùm ma túy trong phim cũng thờ Chúa nhưng vẫn sát nhân. Thầy nhấn mạnh: "Con người có tín ngưỡng, có niềm tin với thần thánh thì dễ là người hướng thiện, nhưng cũng có những con người có phước nhiều quá, kiêu ngạo quá và lợi dụng thần thánh."

Vì vậy, niềm tin không chỉ dừng ở nỗi sợ, mà phải chuyển hóa thành thực hành qua thiền định, sống đạo đức. Thầy nói rằng việc ngồi thiền là cốt lõi của sự tu tập, giúp ta quay về với bản chất thanh tịnh bên trong.

Hãy nâng cao thân phận của mình

Bài giảng của Thầy Thích Chân Quang nhắc nhở chúng ta: Khái niệm Thần Thánh không để con người tôn thờ mù quáng, mà để làm mục tiêu phấn đấu. Nếu Thần là năng lực, Thánh là đạo đức, thì mỗi chúng ta đều có thể trở nên giống Thánh bằng việc trau dồi đạo đức. Như Thầy nói: "Đem hết thân mạng này cúng dường Phật cũng chưa bao giờ là đủ." Vậy thì, đừng chờ đợi, hãy bắt đầu từ hôm nay, lúc này, ngồi lại một phút và nhìn sâu vào chính mình.