Một Thế Giới Khoan Dung: Dù Khác Nhau, Quyết Không Ghét Nhau

Bạn có bao giờ tự hỏi: nếu một ngày thế giới bước vào ngày tận thế, chỉ còn vài nhóm người sống sót, họ sẽ làm gì? Trong một bộ phim Hollywood, khi tận thế đến, những người còn lại không hề yêu thương, đùm bọc nhau. Họ cầm súng, gom vũ khí, chỉ chờ gặp nhóm khác là bắn giết ngay. Đó là một cảnh tượng đầy bi thương, và nó khiến chúng ta phải đặt câu hỏi: Vì sao con người lại có bản năng ghét nhau, thù nhau đến vậy? Ngay cả khi chỉ còn một ít người, họ vẫn không thể sống hòa bình. Trong bài giảng đầu năm mới, TT. Thích Chân Quang đã đưa ra một thông điệp sâu sắc để đối diện với thực trạng này: một thế giới khoan dung.

Năm mới: Hy vọng và những bài học từ quá khứ

Nhìn lại năm cũ, thế giới trải qua nhiều biến động: chiến tranh, thiên tai, máy bay mất tích... Đất nước ta dù may mắn hơn, nhưng chúng ta không thể thờ ơ. Thầy Thích Chân Quang nhớ lại câu chuyện về cơn bão: sau khi giảng về cách dừng bão, một siêu bão bỗng rẽ mình 90 độ và tan lên phía Bắc. Thầy cho rằng đó là nhờ sự tu hành, hướng thiện của con người. Thầy nhấn mạnh:

Đừng ai ỷ tài mà không biết rằng, để chuyển hóa thiên tai biến động, con người phải tu nhiều hơn, phải hướng thiện, phải khiêm tốn hơn.

Khi bước sang năm mới, ta thường hy vọng. Nhưng hy vọng suông không đủ; ta phải xứng đáng với những điều tốt đẹp. Đó là lý do ta cần nhìn lại chính mình.

Bản năng thù ghét: Tại sao con người cứ ghét nhau?

Thầy Chân Quang kể về một chi tiết trong phim Hollywood về ngày tận thế: khi chỉ còn vài người, họ vẫn đề phòng, vẫn cầm súng bắn nhau. Thầy buồn vì loài người không có lối thoát. Cái việc bắn giết nhau, ghét nhau, thù nhau như một bản năng tự nhiên. Con người cứ tìm đủ mọi lý do để ghét nhau: khác đạo, cùng đạo nhưng khác tông phái, khác chùa, thậm chí cùng một chùa mà thầy trụ trì thương nhiều hay ít cũng thành lý do. Thầy nói:

Đúng là con người khoái ghét nhau. Nhưng chúng ta ngồi đây có ai ghét nhau không? Chưa. Vì chúng ta đều ngồi yên. Chứ nếu như ni sư trụ trì mua một số ghế dựa và chỉ mua được 1/3 thì 2/3 còn lại phải ngồi ghế không dựa. Lúc đó làm sao có lý do để ghét nhau...

Thoạt nghe có vẻ hài hước, nhưng đó là một ví dụ rất thật về cách con người dễ tạo cớ để thù ghét. Chỉ một chút bất công nhỏ, một sự khác biệt trong cách đối xử, cũng có thể làm nảy sinh lòng đố kỵ và hận thù.

Hai điều cần làm để xây dựng một thế giới khoan dung

Để thế giới này khoan dung hơn, Thầy Chân Quang chỉ ra hai việc cần làm: thứ nhất, dẹp hết những lý do khiến con người ghét nhau; thứ hai, diệt trừ thẳng vào tâm thù ghét nằm sâu trong bản năng, tiềm thức. Thầy gửi tặng thế giới một câu thần chú:

Dù khác nhau nhưng quyết không ghét nhau. Being differences but without hate. Đây là câu thần chú cho năm 2015, ta gửi tặng cái thế giới này. Ta yêu cầu một thế giới dù còn nhiều khác biệt nhau nhưng xin đừng ghét nhau.

Đó chính là nền tảng của một thế giới khoan dung. Chúng ta không thể xóa hết sự khác biệt, nhưng có thể thay đổi cách đối diện với chúng.

Khác biệt không phải là lý do để ghét: Góc nhìn về giới tính, chủng tộc

Thầy phân tích về những khác biệt thường gây thù ghét: giới tính, chủng tộc, màu da. Trong xã hội trọng cơ bắp, người nam dễ khinh nữ; nhưng khi xã hội tôn trọng trí tuệ, bình đẳng giới được phát huy. Về chủng tộc, lịch sử cho thấy nỗi đau từ việc phân biệt. Thầy kể về vua Trần Nhân Tông sau chiến thắng quân Mông Cổ, thay vì kéo quân xuống hỏi tội Chế Mân, ngài đã dùng đức độ để cảm hóa, khiến Chế Mân cắt đất và gả công chúa. Nhưng sau đó, vì sự khác biệt chủng tộc và tin đồn, dân chúng nổi loạn. Trương Hán Siêu đã làm hai việc: chặn đứng tình báo và xóa bỏ sự khác biệt sắc tộc, mang lại hòa bình. Bài học: càng ít khác biệt, càng ít hận thù. Nhưng nếu khác biệt còn tồn tại, ta vẫn phải giữ vững phương châm:

Ta cố gắng xóa dần cái ranh giới, xóa dần sự khác biệt. Nhưng ngày nào sự khác biệt còn, trong lòng ta vẫn phải ấp ủ câu: Dù khác nhau nhưng vẫn quyết không ghét nhau.

Sự khác biệt trong nghệ thuật và đạo Phật: Mỗi người một trình độ

Ngay cả trong nghệ thuật, ta thích nhạc này hay nhạc kia, và cũng dễ đánh lộn về sở thích. Thầy từng không thích dòng nhạc bình dân, sau này thầy hiểu:

Cái nghệ thuật mà người ta thưởng thức nó lệ thuộc vào cái nghiệp người ta, cái đẳng cấp người ta, cái bản chất của người ta. Không khác hơn được.

Tương tự, trong tu tập, người thích thiền, người thích niệm Phật. Thầy từng khó hiểu vì sao niệm Phật đơn giản vậy, nhưng khi lớn lên, thầy nhận ra:

Cái lối tu người ta nó lệ thuộc vào cái trí tuệ, cái đẳng cấp tâm hồn của người ta. Không ép được.

Vì thế, thầy không ghét mà còn thêm yêu thương: Cứ tôn trọng cả. Miễn họ niệm câu Phật là mình mừng, vì họ cũng là con của Phật.

Tôn giáo và sự khoan dung: Đừng để tình cảm cuồng tín dẫn dắt

Trong tất cả các khác biệt, tôn giáo là điều thu hút tình cảm con người nhiều nhất. Khi tình cảm gia đình, tình bạn, tình yêu đều có thể phai nhạt, tình cảm tôn giáo có thể bền bỉ. Nhưng nếu thiếu khoan dung, tôn giáo trở thành nguồn gốc của hận thù sâu sắc nhất. Thầy cảnh báo về những tôn giáo cực đoan và nói rằng: Chính vì tôn giáo thu hút hết tình cảm con người, nên nếu không có sự khoan dung, nó sẽ gây ra những xung đột khủng khiếp. Để xây dựng một thế giới khoan dung, ta cần vượt lên mọi khác biệt tôn giáo, hướng đến tình thương và sự hiểu biết chung.

Trong bài giảng đầy cảm hứng này, TT. Thích Chân Quang đã gửi gắm một thông điệp: Dù khác nhau nhưng quyết không ghét nhau. Đây không chỉ là một câu nói, mà là một thực hành mỗi ngày. Khi ta đối diện với một người khác mình, hãy nhớ rằng sự khác biệt là tự nhiên, nhưng tình thương là lựa chọn. Hãy tự hỏi: hôm nay, mình có thể dẹp bớt một lý do để ghét, và diệt một vài tâm niệm thù ghét trong lòng? Chỉ cần mỗi người cùng nỗ lực, một thế giới khoan dung sẽ trở thành hiện thực. Chúng ta không cần đợi đến năm mới để thay đổi; ngay bây giờ, từ hơi thở này, từ suy nghĩ này, hãy bắt đầu.