Đua Đòi – Thứ Phá Hoại Thế Giới Mà Bạn Không Ngờ

Vì sao thế giới ngày càng bất an?

Chúng ta đang sống trong một thời đại mà tin tức về chiến tranh, khủng hoảng kinh tế, thiên tai, dịch bệnh dường như không bao giờ dứt. Dù con người văn minh, khoa học kỹ thuật tiến bộ, thế giới càng lúc càng gần nhau hơn, thế mà bất hạnh vẫn cứ tiếp tục nhân lên. Thầy Thích Chân Quang đặt ra câu hỏi: “Nếu nói theo đạo Phật, cái gì cũng có nhân, có quả thì loài người đã gieo những cái nhân gì mà thế giới cứ mãi bất an?” Nguyên nhân sâu xa không nằm ở chiến lược hay chính sách, mà nằm ngay trong tâm của mỗi con người. Đó chính là tâm lý đua đòi.

“Cái tâm lý đua đòi đó là phá hoại rất nhiều. làm cho gia đình cũng đau khổ mà trẻ cũng mau hư gây nhiều cái phiền toái cho bản thân của chúng cho cái xã hội này.”

Đua đòi tưởng chừng là chuyện nhỏ của trẻ em, nhưng nó âm thầm phá hoại từ gia đình đến quốc gia, từ bản thân đến toàn thế giới. Vậy đâu là gốc rễ của nó?

Bắt chước: từ bản năng đến thảm họa

Con người và loài khỉ đều có bản năng bắt chước. Nhưng khỉ bắt chước mọi thứ mà không có định hướng, không có trí tuệ, nên chỉ gây ra phá hoại. Thầy Chân Quang dẫn ví dụ: thả con khỉ trong một ngôi chùa, nó sẽ leo lên bàn thờ, cắn trái xoài rồi quăng xuống, cầm đèn coi rồi đập vỡ. Con người cũng vậy, nếu bắt chước không có trí tuệ, không có chánh kiến, cũng sẽ phá hoại đời mình và xã hội.

“Cái bắt chước không định hướng, không trí tuệ nên nó thành ra phá hoại.”

Nhưng con người may mắn hơn loài vật vì biết dạy và học. Chúng ta có thể học hỏi từ thế hệ đi trước để tiến bộ và vượt lên. Điều đó là cần thiết và tốt đẹp. Vấn đề là ở chỗ ta bắt chước cái gì và với tâm trạng như thế nào.

Khi bắt chước trở thành con dao hai lưỡi

Thầy Chân Quang đặt câu hỏi: “thấy một người làm giàu thành công, ta bắt chước họ là tốt hay xấu?” Thoạt nghe thì tốt, vì thúc đẩy kinh tế xã hội. Nhưng nếu khởi tâm tham muốn giàu nhanh, muốn giàu hơn, thì đó chính là tam độc – tâm tham. Thầy nhấn mạnh: “Diệt được cái tham ta mở ra một cuộc sống mới đầy hạnh phúc.”

“Phải sống như vậy thì cuộc sống này mới hạnh phúc. Nắm tiền trong tay mới hạnh phúc. Còn nếu trong tâm có tham thì tiền trong tay chính là tai họa, là nỗi đau khổ.”

Vậy khi thấy người có xe hơi, muốn sở hữu một chiếc xe – đó là học hỏi hay đua đòi? Chúng ta cần dùng trí tuệ để nhìn rõ: động lực của mình là gì? Nếu là để phục vụ công việc, gia đình, đóng góp xã hội – đó là bắt chước tốt. Nếu chỉ để khoe khoang, vì danh vọng, vì thua kém người ta – đó chính là đua đòi tai hại.

Cái bẫy đằng sau mọi sự bắt chước

Không chỉ xe hơi, mà cả học vị, bằng cấp, thậm chí xuất gia cũng có thể mang theo cái xấu. Thầy kể về người muốn học tiến sĩ: có người thích kiến thức, nhưng có người thích cái oai, cái danh vị. “Khi ta thích cái giống như người để được cái bằng tiến sĩ, ta dính một cái tốt, cái xấu đi kèm nhau.” Trí tuệ là phải nhìn ra cái xấu ẩn nấp đằng sau cái tốt, để không tự đánh lừa mình.

Điều này đòi hỏi sự quan sát nội tâm tinh tế. Mỗi khi muốn bắt chước ai đó, hãy hỏi: Ta đang mong điều gì? Ta muốn hoàn thiện bản thân hay chỉ muốn được người khác công nhận?

Gìn giữ hình ảnh chư Tăng – bảo vệ niềm tin

Trong bài giảng, Thầy Chân Quang cũng nói về một âm mưu phá hoại rất nguy hiểm: dùng những lời rỉ tai, bôi nhọ giới hạnh của chư Tăng để làm mất niềm tin của Phật tử. Khi niềm tin mất đi, người ta không còn muốn đến chùa tu tập, không còn được sự thôi thúc để nương tựa Tam Bảo. Thầy cảnh tỉnh:

“Kính Phật thì phải trọng tâm. Đó là nguyên tắc mà quý thầy có thể chưa chứng ngộ, chưa chứng thánh nhưng mà quý thầy đã dám từ bỏ thế gian đi tìm con đường cao siêu trong cái thúc liễm đó. Như vậy đã là chỗ nương tựa cho chúng sinh.”

Bảo vệ hình ảnh của Tăng bảo không chỉ là trách nhiệm của người xuất gia, mà của tất cả Phật tử. Mỗi chúng ta hãy tỉnh táo trước những lời thị phi, và nhắc nhau sống theo nguyên tắc kính Phật, trọng Tăng để Tam Bảo luôn là nơi nương tựa vững chắc cho mọi chúng sinh.

Sống tỉnh thức: chọn điều để bắt chước

Cuộc đời này có vô vàn điều mắt thấy tai nghe. Mỗi ngày, ta đều phải chọn bắt chước hay không bắt chước. Thầy Chân Quang khuyên chúng ta hãy soi lại tâm mình mỗi khi khởi ý muốn “giống ai đó”. Bắt chước một người đạt đạo, một tấm gương hy sinh cho dân tộc hay một vị thầy thúc liễm trăm năm giữa cuộc đời phàm tục – đó là bắt chước quý giá, đưa đến sự an vui và giải thoát.

Hãy bắt đầu ngay bây giờ: khi bạn nhìn thấy một điều gì đó đáng học hỏi, hãy học cái tinh thần, học cái hạnh, học cách sống đóng góp – đừng học cái bề ngoài, cái danh vọng. Chỉ khi diệt trừ được tham sân si, ta mới có thể nắm bắt hạnh phúc thật sự ngay trong hiện tại. Đó chính là bài học lớn nhất mà Thầy Thích Chân Quang gửi gắm qua bài pháp “Tâm Lý Đua Đòi”.