Đạo Hiếu: Gốc Rễ Của Mọi Đạo Đức Làm Người

Có bao giờ bạn tự hỏi: điều gì khiến một con người trở nên đáng tin cậy? Là tài năng? Là sự giàu có? Hay là một tấm lòng nhân hậu? Trong buổi thuyết giảng nhân ngày Vu Lan, Thượng tọa Thích Chân Quang đã chỉ ra một thước đo đơn giản mà cực kỳ sâu sắc: đó chính là đạo hiếu.

Đạo hiếu – gốc rễ của mọi mối quan hệ

Thượng tọa nhấn mạnh: đạo hiếu không chỉ là bổn phận của con cái đối với cha mẹ, mà còn là nền tảng để đánh giá phẩm cách của một con người. Nếu một người sống không có hiếu, thì những mối quan hệ khác cũng rất đáng nghi ngờ.

'Nếu mà nhìn một con người mà người đó sống không có hiếu với cha mẹ thì mình có thể quả quyết rằng người đó sẽ không tốt với vợ chồng, không tốt với anh em, không tốt với bạn bè, không tốt với thầy trò, không tốt với quê hương đất nước này. Bởi vì đạo hiếu là đạo gốc.'

Chính vì vậy, khi đánh giá một người, ta nên nhìn vào cách họ đối xử với cha mẹ. Điều này không phân biệt giàu nghèo, địa vị. Một người bạn tốt với mình nhưng khi về nhà lại nạt nộ cha mẹ, thì tình bạn đó cũng cần phải xem lại.

Nước mắt chảy xuống – vì sao ta dễ quên ơn cha mẹ?

Thượng tọa chỉ ra một quy luật muôn đời: tình yêu của cha mẹ dành cho con cái luôn mạnh mẽ hơn tình cảm ngược lại. Đây là bản năng chung của con người.

'Nếu để yên theo bản năng, theo cảm tính của con người thì cái quy luật muôn đời là nước mắt chảy xuống. Chúng ta chỉ để ý, chỉ quan tâm, chỉ yêu thương với cái người con của mình thôi chứ còn cha mẹ mình dễ bị bỏ quên lắm.'

Vì thế, đạo hiếu chính là sự thức tỉnh, là nhờ có lý trí và lương tâm mà con người biết 'nhìn lên' để tưởng nhớ công ơn sinh thành, dưỡng dục. Nếu không được dạy dỗ, con người sẽ dần trở nên giống như thú vật – chỉ biết yêu thương con cái của mình mà quên đi bậc sinh thành.

Công ơn cha mẹ: tình thương và sự vất vả

Công lao của cha mẹ không chỉ nằm ở những việc cụ thể như cho ăn, cho mặc, mà còn gói trọn trong đó một tình thương vô bờ. Thượng tọa dùng ví dụ rất sinh động về hai chiếc bánh giống nhau: một người đưa theo phép lịch sự, một người đưa bằng cả tấm lòng thương yêu. Cái giá trị của chiếc bánh có tình thương tăng lên gấp vạn lần.

'Cha mẹ của chúng ta đối với chúng ta là vậy, là cái tình thương yêu vô hạn và sâu đậm không có gì so sánh được. Nên cái công ơn của cha mẹ chúng ta mà chăm sóc chúng ta, chúng ta nói cái giá trị vô tận là vậy đó.'

Thêm vào đó, cha mẹ còn là người thầy đầu tiên. Những lời ru, những câu ca dao mộc mạc mà mẹ hát ru ta thuở ấu thơ chính là bài học đạo đức đầu đời. Như câu nói: 'Dù ta đi hết cả kiếp người, vẫn không đi hết những lời mẹ ru.'

Khi cha mẹ không hoàn hảo, con vẫn phải giữ đạo hiếu

Có những lúc cha mẹ cũng trật, cũng lạc hậu, cũng nóng nảy. Nhưng Thượng tọa dạy rằng: 'Đôi khi cha mẹ mình có trật nhưng mình không được quyền trật bởi vì bổn phận mình làm con phải giữ tròn đạo hiếu.'

Đây là điểm quan trọng: đạo hiếu không phải là sự đánh đổi. Ta hiếu kính cha mẹ không phải vì cha mẹ hoàn hảo, mà vì đó là đạo làm người. Kể cả khi cha mẹ chia gia tài không công bằng, người con vẫn phải giữ sự kính trọng và không để lòng tham chi phối.

Thực hành đạo hiếu: từ lời ru đến bổn phận làm con

Thượng tọa chia sẻ cách thực hành cụ thể cho từng giai đoạn. Khi còn nhỏ, trả hiếu bằng sự ngoan ngoãn, vâng lời:

'Trả hiếu cho cha mẹ lúc nhỏ bằng cái sự ngoan hiền. Vì chúng ta chưa có làm được cái gì để nuôi cha nuôi mẹ thì làm ơn ngoan hiền vâng lời một chút. Đó là cái trả hiếu trước hết.'

Khi lớn lên, đi làm, người con nên dành những đồng tiền đầu tiên để chăm lo cho cha mẹ. Đừng vội lập gia đình mà quên đi bổn phận:

'Những đồng tiền đầu tiên thì xin kềm chế lại đừng lập gia đình vội mà hãy trả hiếu nuôi cha nuôi mẹ trước cái đã.'

Một tháng lương đầu tiên mua sữa, mua bánh về cho cha mẹ – đó là bày tỏ lòng hiếu, làm cha mẹ vui, và con cũng có phước lớn.

Kết: Sống trọn đạo hiếu để xứng đáng là con người

Đạo hiếu không chỉ là một nghi thức hay một ngày lễ Vu Lan. Đó là cả một hành trình sống với lòng biết ơn, với trái tim yêu thương và trách nhiệm. Khi biết hiếu kính cha mẹ, ta cũng học được cách yêu thương tất cả mọi người. Hãy bắt đầu từ chính những người thân yêu nhất của mình. Như lời Thượng tọa dạy: 'Nước mắt chảy xuống, nhưng chúng ta phải biết nhìn lên.'