Bản năng: Sức mạnh vô hình đang điều khiển bạn và con đường trở thành bậc thánh

Khi cơn đói mở ra cánh cửa tối tăm

Chúng ta vẫn nghĩ bản năng là điều đơn giản: đói thì ăn, khát thì uống. Nhưng có bao giờ bạn tự hỏi, vì sao một người bình thường lại có thể làm điều tội lỗi chỉ vì một miếng ăn? Thầy Thích Chân Quang đưa ra hình ảnh những người tù nhân bị giam trong cảnh thiếu ăn: họ chèn ép, giành giật, thậm chí giết nhau chỉ vì một miếng ăn. Bản năng tưởng chừng như nhỏ bé, nhưng khi bị đẩy vào hoàn cảnh khốc liệt, nó có thể phá vỡ mọi đạo lý.

"Cái bản năng đó khốc liệt. Bất chấp tất cả, bất chấp đạo lý, đạo đức, luật pháp, danh dự, mọi thứ bỏ hết để thỏa mãn sự sai khiến của bản năng bên trong."

Ái dục: Sức mạnh của một dòng điện vô hình

Bản năng không chỉ là cái ăn. Thầy giảng về sự khác biệt giữa nam và nữ qua nhiễm sắc thể, tạo ra một thứ điện sinh học vô hình khiến chúng ta hút nhau. Nhưng chính nó cũng có thể trở thành con quỷ dữ, đẩy con người đến những hành động tàn ác. Thầy kể chuyện về những ông cụ 70, 80 tuổi xâm hại trẻ em. Nghe không thể hiểu nổi, nhưng thầy nói: cái bản năng ái dục vẫn còn nguyên trong họ. Họ khác chúng ta chỉ ở chỗ có kiềm chế hay không.

"Cái giá trị ta được gọi là một người đạo mạo không phải vì người đó hết những điều xấu, chỉ bởi vì người đó đè nén được cái xấu xuống thôi."

Thầy nhắc thêm rằng ngay từ tuổi mầm non, trẻ đã bắt đầu biết “cặp bồ” và thích nhau một cách tự nhiên. Đừng xem nhẹ, vì bản năng ấy nếu không được dẫn dắt sẽ dẫn đến những biến dạng khó lường.

Bản năng vừa có lợi, vừa có hại

Thầy phân tích nhiều loại bản năng. Có bản năng giúp ta bảo vệ sự sống: sợ độ cao, sợ rơi xuống. Có bản năng bảo vệ nòi giống: ngăn cản loạn luân. Có bản năng thương con của người mẹ. Nhưng điều lạ là mẹ thương con là bản năng, còn cha thương con lại là đạo đức. Vì sao? Vì trời đất đã tính rằng nếu cả cha lẫn mẹ đều thương con theo cách quay quắt thì đứa con sẽ hư.

"Người mẹ thương con không phải đạo đức, mà cha thương con là đạo đức."

Nhưng con người luôn lách luật. Mẹ thương con quá mức thì con hư, cha ít thương con lại chạy đi tìm bà hàng xóm. Đó là cái “bóp méo” thiên nhiên của con người. Và chính từ sự bóp méo này, bao nhiêu bi kịch trong đời sống xảy ra.

Bậc thánh là người diệt trừ được bản năng

Đây là điểm mở lối của bài giảng. Thầy bảo: Đừng vội gọi ai là thánh chỉ vì họ làm việc tốt. Một ông có tiền đem cho hết, ta khen ông là thánh, nhưng chưa chắc. Vì ta chưa biết ông ấy đã diệt được bản năng chưa. Thầy đưa ra định nghĩa chính xác hơn, mang tính tâm lý học và Phật học.

"Bậc thánh là người diệt trừ được bản năng."

Định nghĩa này không dễ hiểu, vì ta phải hiểu rõ bản năng là gì. Nhưng nó là cơ sở để ta không còn nhìn thánh qua vẻ bề ngoài, mà nhìn bằng sự chuyển hóa nội tâm sâu xa.

Ba bản năng phải diệt trừ để chứng Tu-đà-hoàn

Để trở thành bậc thánh sơ quả, cần diệt ba bản năng gọi là kiết sử: thân kiến tức là ích kỷ; nghi tức là lờ mờ không biết đúng sai; giới cấm thủ tức là cố chấp nguyên tắc. Nghe có vẻ dễ, nhưng thử xem: thắng được ích kỷ đã là vĩ đại. Nhưng còn thắng được sự nghi? Thầy bảo rằng một người diệt nghi có thể thấy rõ đúng sai trong từng đường tơ kẻ tóc.

"Khi họ biết đúng sai trong đường tơ kẻ tóc rồi, họ tự tin, vững vàng. Đừng ai đem tiền bạc, danh lợi hay đe dọa mà có thể làm thay đổi quan điểm họ được."

Một người như vậy không còn bị dư luận lôi kéo, không còn bị cám dỗ lay chuyển. Họ nhìn rõ mọi sự với trí tuệ của bậc thánh. Đó là lý do ta phải quỳ xuống xin học theo họ.

Bắt đầu từ việc nhìn rõ bản năng của chính mình

Bài giảng không chỉ là lý thuyết suông. Nó mời gọi chúng ta quay nhìn vào bên trong. Ai trong chúng ta cũng có bản năng. Đừng sợ hãi, vì đó là điều tự nhiên. Hãy học cách kiềm chế và tu tập. Mỗi bước tu tập là một bước yếu đi của bản năng, và mạnh lên của trí tuệ. Hãy bắt đầu từ hôm nay, bằng cách nhận diện những thôi thúc vô hình trong chính mình. Khi ta hiểu chúng, ta mới có thể vượt qua chúng. Và rồi, con đường thành thánh sẽ không còn xa lạ nữa.