Vì sao thế giới cứ chiến tranh mãi? Đức Phật chỉ ra nguyên nhân sâu xa nhất

Trong đêm Giáng sinh vừa rồi, ở Indonesia, những nhà thờ cử hành lễ Giáng sinh đã bị đặt bom, cướp đi mạng sống của nhiều người vô tội. Báo chí gọi đó là "mùa Giáng sinh không an bình". Người Việt Nam chúng ta, những con người đã trải qua bao nhiêu năm chiến tranh, chợt thấy lòng đau như chính mình trong cuộc. Vì sao chiến tranh vẫn cứ mãi tiếp diễn? Đức Phật đã nhìn thấy nguyên nhân từ rất sâu, từ những điều tưởng như không liên quan.

Nỗi đau không của riêng ai

Là người con Phật, chúng ta hiểu rằng đạo Phật không giới hạn trong một tôn giáo. Nỗi đau của những người khác dù khác tôn giáo, vẫn là nỗi đau của chúng ta. Thầy Thích Chân Quang từng dạy:

"Đạo Phật không phải là một cái đạo tự giới hạn mình trong cái khuôn khổ của một tôn giáo mà đạo Phật có cái nghĩa là lòng thương yêu đến với tất cả mọi người không phân biệt."

Người Việt Nam chúng ta quá thấm thía nỗi đau chiến tranh. Hàng ngàn năm chống xâm lăng, từ Bắc sang Nam, đất nước đã hứng chịu biết bao mất mát. Và mỗi khi nhìn thấy bom đạn rơi xuống một nơi nào đó trên thế giới, ta không thể không rùng mình. Hòa bình không chỉ là khát vọng của riêng một dân tộc, mà là của cả nhân loại.

Nguyên nhân xa: từ miếng ăn đến chiến tranh

Trong cái nhìn của Phật giáo, chiến tranh có nguyên nhân xa và nguyên nhân gần. Nguyên nhân xa chính là nghiệp sát sinh. Đức Phật đã khái quát trong một câu kệ:

"Nhất thiết chúng sanh vô nghiệp sát, thập phương hà xứ động đao binh. Gia gia hộ hộ đồng tu thiện, thiên hạ hà sầu bất thái bình."

Nghĩa là nếu không còn nghiệp giết hại, thì mười phương không nơi nào có chiến tranh. Nếu mỗi nhà đều biết tu điều thiện thì thiên hạ còn lo gì chuyện không thái bình. Nhiều người thắc mắc: giết thú vật có liên quan gì đến chiến tranh giữa người với người? Thưa, có. Thầy Thích Chân Quang giải thích:

"Để đủ dinh dưỡng chúng ta phải ăn nhiều thức ăn động vật thì vô tình chúng ta gây nghiệp chiến tranh cho thế giới và cho bản thân mình."

Khi ta ăn thịt, ta đang tạo ra những oán kết vô hình. Những con vật bị giết hại mang theo oán niệm, và kẻ trả thù chính là con người trong một kiếp khác, hóa thân thành người. Chính vì vậy, ăn chay không chỉ là để giữ sức khỏe hay giữ tâm từ bi, mà còn là cách để dập tắt nghiệp chiến tranh từ gốc rễ.

Nguyên nhân gần: lòng người không muốn hòa bình

Nguyên nhân gần, theo Thầy Thích Chân Quang, là lòng người. Ví dụ như cuộc xung đột giữa Israel và Palestine. Cả hai đều giành đất, nhưng cái gốc rễ là lòng dân không muốn hòa bình. Thầy chỉ ra:

"Nếu người lãnh tụ của họ mà muốn hòa bình họ sẽ ám sát lãnh tụ của họ liền."

Chúng ta không thể chỉ dựa vào ngoại giao để mong chờ hòa bình. Hòa bình thật sự phải bắt đầu từ sự chuyển hóa trong tâm hồn mỗi con người. Khi còn hận thù, còn nắm đấm, thì chiến tranh vẫn xảy ra dưới mọi hình thức.

Định luật ngàn thu: tình thương diệt thù hận

Đức Phật dạy một chân lý bất diệt:

"Lửa nào tắt được lửa, thù nào diệt được thù? Chỉ có tình thương diệt thù hận, là định luật ngàn thu."

Lửa chỉ làm cháy thêm, thù chỉ sinh thêm thù. Người dùng hung dữ để khống chế người khác là lối suy nghĩ của côn đồ, không bao giờ mang lại hòa bình lâu dài. Chỉ có tình thương mới thực sự hóa giải được hận thù. Thầy kể một ví dụ trong cuộc sống:

"Có một người chấp nhận sự thiệt thòi về phần mình. Có một người đã chấp nhận một cách vui vẻ, sự thiệt thòi về phần mình và cái không khí chung quanh là vui vẻ."

Trong một ngôi nhà có nhiều gia đình chung sống, có một người lặng lẽ gánh tiền điện nước mà không đòi hỏi sự công bằng. Chính sự nhường nhịn và yêu thương ấy đã giữ cho tổ ấm bình yên. Hòa bình cũng như vậy, không phải là đòi hỏi người khác thay đổi, mà là mình chấp nhận cho đi trước.

Hòa bình bắt đầu từ mỗi chúng ta

Vậy làm sao để góp phần đem lại hòa bình? Thầy không nói đến việc giải quyết xung đột của các quốc gia, mà nhấn mạnh những hành động nhỏ bé. Trước hết, hãy giữ nghiệp sát trong sạch, bằng cách ăn chay hoặc ăn chay nhiều ngày hơn. Thứ hai, hãy từ bỏ sự so đo hơn thua trong gia đình, nơi làm việc, với bạn bè. Thứ ba, hãy tập sống từ bi và nhường nhịn.

• Ăn chay để giảm nghiệp sát, tạo hòa bình cho thế giới.
• Nhường nhịn, không so đo quyền lợi trong gia đình và xã hội.
• Thực tập yêu thương thật sự, bắt đầu từ những người gần nhất.

Chiến tranh bắt đầu từ những đam mê và hận thù trong tâm mỗi người. Hòa bình cũng vậy. Khi mỗi chúng ta chuyển hóa được lòng mình, chuyển hóa được những giận hờn, so đo, thì thế giới này sẽ dịu lại từng ngày. Đức Phật đã chỉ cho chúng ta con đường, và giờ là lúc chúng ta bước đi.

Hãy đặt tay lên ngực, cảm nhận trái tim mình đang đập trong nhịp hòa bình. Hãy mang tình thương ấy ra cho thế giới. Bắt đầu từ hôm nay, từ bữa ăn chay, từ lời nói dịu dàng, từ một sự nhường nhịn. Đó là cách thế giới hòa bình.