Tình yêu thương: Bản năng, Duyên nghiệp hay Đạo đức?

Khi gặp một người mà lòng bỗng vui mừng, khi xa lại nhớ nhung, hay có bao nhiêu tiền cũng muốn đưa hết – đó là những dấu hiệu của tình yêu thương. Nhưng nếu được hỏi 'yêu là gì?', chắc hẳn ít ai trả lời được. Nhà thơ Xuân Diệu cũng chịu thua trước câu hỏi này.

'Tình cảm là cái ta không nói được nhưng mà nhìn thấy dấu hiệu thì biết.'

Tình yêu thương là gì? Dấu hiệu nhận biết

Tình yêu thương là một loại tình cảm mà ngôn ngữ không diễn tả được. Nó không thuộc về tư tưởng, nên mọi định nghĩa chỉ là định nghĩa dấu hiệu. Cũng giống như hố đen trong vũ trụ – ta không nhìn thấy nó, nhưng biết nó tồn tại vì có những thiên thể quay quanh nó. Vậy dấu hiệu của tình yêu thương là gì? Khi gặp ai đó ta thấy lòng vui mừng, xa ai đó ta nhớ nhung, hay sẵn sàng cho họ tất cả – đó là những dấu hiệu rõ ràng. Nhưng cẩn thận! Đó chỉ là dấu hiệu, còn bản chất sâu xa của tình yêu thương còn nhiều điều kỳ diệu.

Tình yêu thương từ bản năng

Loại tình cảm thứ nhất đến từ bản năng tự nhiên. Nó có sẵn trong cấu tạo cơ thể và tâm lý của con người. Ví dụ, cha mẹ sinh con ra tự nhiên yêu thương con – đó là bản năng. Nhưng con cái thì không tự nhiên thương cha mẹ; tình thương đó phải được học qua đạo đức, qua trí tuệ.

'Bố mẹ sinh con ra tự nhiên yêu thương con, đó là điều tự nhiên. Còn con thì không thương bố mẹ. Đến khi lớn khôn, có đạo đức rồi, bắt đầu mới biết thương bố mẹ.'

Người đẹp, người tài cũng dễ được yêu thích, vì đó cũng là bản năng. Nhưng những thứ đó chỉ là cái vỏ ngoài, dễ phai tàn. Như câu chuyện về cô gái giành giật để cưới một chàng trai đẹp, nhưng mười năm sau mới nhận ra 'cái đẹp không bán lấy tiền được'. Khi đã hiểu, cô phải gồng mình kiếm sống, còn chồng lại phải canh giữ vì nhan sắc của mình cũng là tai họa.

Tình yêu thương từ duyên nghiệp

Loại tình cảm thứ hai do duyên nghiệp quá khứ thúc đẩy. Khi hai người có nợ với nhau từ nhiều đời, kiếp này họ sẽ tìm đến nhau. Điều này giải thích vì sao có những cặp đôi thân phận chênh lệch nhưng vẫn gắn bó, hay những người gặp nhau lần đầu đã thấy thân quen. Có những lời thề giữa hai người còn vướng víu mãi, khiến cuộc đời tu hành trở nên phức tạp.

'Đời xưa có nợ với nhau nên kiếp này thương nhau.'

Vì vậy, chúng ta cần hiểu rõ để không vướng vào những mối duyên nợ nặng nề, mà hướng về giải thoát. Hãy cẩn trọng với những lời thề non hẹn biển, vì chúng có thể trói buộc chúng ta qua nhiều kiếp.

Tình yêu thương từ đạo đức

Loại tình cảm thứ ba là do đạo đức lập thành, và đây là loại tình cảm cao quý nhất của con người. Nó không phải bản năng, không phải duyên nghiệp, mà xuất phát từ trí tuệ và sự từ bi. Khi ta thấy người khác khổ mà động lòng thương, đó chính là đạo đức.

'Thấy người khác khổ mà không thương thì mình chưa phải đẳng cấp của con người.'

Khi đạo đức phát triển tầm cao, ta sẽ có lòng yêu nước, yêu nhân loại. Dù là người quét rác hay người cán bộ, chỉ cần tu tập đúng hướng, lòng yêu thương sẽ bao la như biển cả. Hãy nhớ: sự cảm thông trước nỗi khổ của đồng loại là thước đo đẳng cấp con người.

Nuôi lớn tình yêu thương

Mỗi chúng ta đều có khả năng nuôi dưỡng tình yêu thương. Hãy bắt đầu bằng việc quan sát tâm mình: khi nghe tin thiên tai, dịch bệnh, ta có xót xa không? Nếu ta thấy đau với nỗi đau của người khác, ta đang bước vào đẳng cấp của loài người. Hãy thực hành từ bi mỗi ngày, từ những việc nhỏ nhất, để tình yêu thương trở thành bản chất của ta.

Nếu bạn muốn tình yêu thương của mình không chỉ là bản năng hay duyên nghiệp, hãy tu tập và trau dồi đạo đức. Khi đó, lòng từ bi sẽ trở thành ánh sáng soi đường cho mình và cho người.