Nikaya: Lời Phật thật sự – Tại sao bạn nên biết trước khi tu học?

Trong hàng ngàn bộ kinh Phật, có ai tự hỏi: đâu mới là lời Phật thực sự? Hôm nay, chúng ta cùng bước vào thế giới của Nikaya – kho tàng kinh điển được xem là nguyên bản nhất, và khám phá vì sao nó quan trọng đến vậy.

Kinh Nikaya: Kinh điển gốc của đạo Phật

Nikaya (Pali) là gì? Đây là năm bộ kinh lớn chứa đựng những lời dạy trực tiếp của Đức Phật, được gìn giữ trong truyền thống Nam tông. Theo lời Thầy Thích Chân Quang, kinh điển Nikaya được viết bằng ngôn ngữ Pali, xuất phát từ Tích Lan, và được xem là kinh điển gốc của đạo Phật. Các nhà sử học thế giới đều xác nhận đây chính là lời dạy của Đức Phật.

Chính những bài kinh này đích thực là do Phật thuyết. Điều này không nghi ngờ.

Tuy nhiên, không phải mọi kinh sách hiện hành đều là nguyên gốc. Thầy cũng nói rằng có nhiều bài kinh xuất hiện sau này, không phải do Phật thuyết nhưng cách nói lại giống như Phật thuyết. Vậy làm sao phân biệt? Câu trả lời nằm ở lịch sử truyền khẩu.

Từ truyền khẩu đến chữ viết

Thời Phật, chữ viết chưa phổ biến, và kinh điển được truyền miệng. Các vị đệ tử tụng đêm ngày để ghi nhớ, giữ gìn pháp bảo. Việc truyền khẩu qua nhiều thế hệ có thể có sai lệch ít nhiều, nhưng nhờ các lần kết tập, đặc biệt là lần kết tập thứ ba dưới triều vua A Dục, kinh điển mới được ghi lại bằng tiếng Pali.

Nên kinh điển Nikaya suốt thời gian chỉ được ghi nhớ, chỉ được truyền khẩu chứ không có được viết trong giai đoạn mấy trăm năm đầu.

Vua A Dục là một vị hộ pháp vĩ đại, không chỉ kết tập kinh điển mà còn sai người truyền giáo khắp nơi. Một trong những sứ giả quan trọng nhất là hoàng tử Mahinda, người đã mang Nikaya đến Sri Lanka.

Hoàng tử Mahinda và hai công lao lớn

Mahinda xuất gia, trở thành tỳ kheo, và được vua cha giao nhiệm vụ truyền giáo sang Tích Lan. Dân chúng nơi đây kính trọng đón tiếp, triều đình tôn Phật giáo làm quốc giáo, và toàn bộ kinh điển được mang qua đảo. Nhờ vậy, Nikaya được gìn giữ nguyên vẹn. Thầy kể rằng sự kiện này đem lại hai lợi ích lớn: thứ nhất, phân biệt được với kinh điển Đại thừa về sau; thứ hai, cứu thoát kinh điển khỏi sự hủy diệt của Hồi giáo xâm lược Ấn Độ.

Thì cái điều mà khi hoàng tử Mahinda xuất gia mang toàn bộ cái Nikaya qua đó để truyền bá, sự kiện này đem đến cho đạo Phật hai điều công đức lớn, hai lợi ích lớn.

Câu chuyện về vua Maha Kappina, một vị vua khi gặp Phật đã phóng ngựa qua sông với niềm tin mãnh liệt, là một ví dụ về căn cơ và sự phát tâm. Bản thân ông xuất gia và 8 ngày sau chứng A La Hán. Điều đó cho thấy sức mạnh của niềm tin chân chính.

Nguyên thủy và Đại thừa: Phân biệt để hiểu đúng

Kinh Nikaya là kinh nguyên thủy. Một số kinh Đại thừa như Duy Ma Cật được các nhà sử học xác nhận xuất hiện sau Phật tới 700-800 năm. Thầy nói: “Đạo Phật là đạo như thật, thấy biết như thật.” Vì vậy, người học Phật cần phân biệt đâu là lời Phật, đâu là sự phát triển về sau. Điều này không làm giảm giá trị tu tập, nhưng giúp chúng ta hiểu đúng nền tảng.

Đạo Phật là đạo như thật, thấy biết như thật. Cái gì sự thật phải công nhận.

Năm bộ kinh Nikaya: Tổng quan

Nikaya gồm năm bộ, mỗi bộ là một kho tàng riêng:

• Trường Bộ – 34 bài kinh dài.
• Trung Bộ – 152 bài kinh vừa.
• Tương Ưng Bộ – những bài kinh liên quan theo chủ đề.
• Tăng Chi Bộ – chia theo số pháp, từ 1 đến 10.
• Tiểu Bộ – nhiều bài thơ, kệ như Pháp Cú, Bổn Sanh…

Mỗi bộ đều là chiếc chìa khóa mở ra trí tuệ, nhưng nếu mới bắt đầu, bạn có thể bắt đầu với Tiểu Bộ và những bài kệ ngắn như Pháp Cú.

Sống với Nikaya là sống với chính pháp. Trong thời đại kinh sách in ấn rộng rãi, công đức giữ gìn pháp bảo không còn nằm ở việc tụng thuộc lòng, mà ở việc hiểu và thực hành. Hãy dành thời gian mỗi ngày để đọc một bài kinh, ngẫm nghĩ và áp dụng vào cuộc sống. Hãy để Nikaya đưa bạn về nguồn, nơi có ánh sáng chân thật.