Niềm tin trong tôn giáo: Con đường sáng hay vực thẳm tối?

Hôm trước, tôi đến chùa nghe Thượng tọa Thích Chân Quang giảng. Thầy mở đầu bằng một câu hỏi: 'Quý Phật tử có tin ma không?' Cả chùa im lặng rồi rầm rì gật đầu. Thầy lại hỏi tiếp: 'Vậy bạn có sợ ma không?' Tất cả đều nói có. Lúc đó, tôi chợt hiểu: niềm tin không chỉ là điều ta chấp nhận, mà còn là thứ tình cảm ta dành cho nó. Và chính tình cảm đó mới là sức mạnh định hướng cuộc đời ta.

Niềm tin là gì? - Hai phần của một sức mạnh

Theo Thượng tọa, niềm tin gồm hai phần: chấp nhận và tình cảm. Chấp nhận là việc ta công nhận một sự thật, còn tình cảm là cảm xúc đi kèm. Ví dụ, khi bạn tin có ma, bạn chấp nhận sự tồn tại của ma và kèm theo đó là nỗi sợ. Người không tin ma thì không sợ. Đó chính là điểm quan trọng: niềm tin luôn gắn với cảm xúc.

Niềm tin nó gồm hai phần. Một phần là ta chấp nhận một điều gì đó và cái phần thứ hai là ta dành cái tình cảm yêu quý gì đó đối với cái điều đó.

Niềm tin đúng - Động lực để vươn lên

Khi tin đúng, niềm tin trở thành động lực. Người tin luật nhân quả sẽ sống đạo đức hơn. Người kính Phật sẽ trở nên thánh thiện dần. Thượng tọa lấy ví dụ: một người thấy người khác xinh đẹp mà khởi tâm ganh tỵ, thì kiếp sau sẽ chịu quả báo xấu; còn nếu hoan hỉ khen ngợi, thì sẽ được đẹp đẽ. Chỉ từ những suy nghĩ nhỏ như vậy, nhân quả đã hình thành.

Khi ta chấp nhận cái quan điểm rằng Đức Phật là đấng vô thượng... thì lúc đó ta xuất hiện một cái tình cảm. Tình cảm gì? Tôn kính.

Thượng tọa nhấn mạnh: Người đáng kính mà ta không kính, người đó không có đạo đức và không có trí tuệ. Vì vậy, chỉ cần kiểm tra cảm xúc của mình trước một người đáng kính, ta có thể biết mình thuộc loại người nào.

Niềm tin sai - Vực thẳm của cuộc đời

Nhưng niềm tin sai thì sao? Thượng tọa kể chuyện các bộ tộc xưa tin rằng phải tế người để cầu mưa. Họ bắt người vô tội, cắt cổ, phun máu lên lễ đài. Khi mưa đến, họ tin chắc đó là nhờ tế lễ, và nối tiếp nhau làm điều tàn ác. Kết cục, đất nước đó diệt vong. Một niềm tin sai không chỉ hủy hoại một cá nhân mà có thể hủy diệt cả một dân tộc.

Họ tin sai và họ đẩy luôn cả đất nước họ diệt vong luôn. ghê gớm như vậy.

Không có niềm tin cũng là bất hạnh

Nếu có niềm tin sai thì nguy hiểm, nhưng không có niềm tin cũng đáng buồn. Người sống mà không tin điều gì - không tin tình yêu thương, không tin đất nước, không tin cái thiện - sẽ sống vô nghĩa. Gương mặt họ khô cằn, tâm hồn trống rỗng. Trái lại, người có niềm tin đẹp sẽ có ánh mắt sáng ngời, đầy sức sống.

Người này không có niềm tin trong cuộc sống và rõ ràng họ sẽ sống một đời vô nghĩa. Sống vô nghĩa rồi ta nhìn thấy nén mặt họ sao khô cằn, tâm họ à trống rỗng...

Thẩm định niềm tin - Câu chuyện về kinh điển

Chính Thượng tọa cũng từng có lúc hoang mang. Khi mới đi tu, thầy tin mọi bản kinh đều là lời Phật. Nhưng khi đọc kinh Hoa Nghiêm, thầy phát hiện có sự không khớp: trong kinh ghi rằng có đầy đủ chư vị đệ tử như A Nan, Xá Lợi Phất, Mục Kiền Liên nghe pháp, nhưng kinh lại được cho là Phật thuyết ngay sau khi Thành đạo, lúc đó chưa có đệ tử nào. Thầy hỏi các bậc thầy lớn, không ai trả lời. Sau này, Hòa thượng Thanh Từ, một bậc trí giả, mới nói rằng có nhiều kinh không phải Phật thuyết nhưng vẫn chứa đựng chân lý và mang lại lợi ích cho chúng sinh. Điều đó khiến thầy hiểu ra: không phải cứ thấy chữ 'Phật thuyết' là tin ngay, mà cần thẩm định bằng trí tuệ.

Có nhiều kinh không phải Phật thuyết mà không biết ai đặt ra nhưng mà được truyền đời cũng cả ngàn năm rồi.

Thượng tọa cũng cảnh báo về những hiện tượng mạo danh tôn giáo, như đạo Phật Ngọc Hồ Chí Minh yêu cầu phá bàn thờ tổ tiên. Đó là dấu hiệu của một niềm tin sai, cần được tỉnh táo nhận diện.

Trách nhiệm của mỗi chúng ta

Sau khi soi lại chính mình, chúng ta còn có sứ mạng đối với người khác. Ai đang sống không có niềm tin, hãy giúp họ tìm được một niềm tin lành mạnh. Ai có niềm tin sai, hãy khéo léo sửa lại. Nhưng muốn làm được điều đó, ta phải có uy đức, phải hoàn thiện chính mình trước. Đó là một trách nhiệm cao quý.

Trong cuộc sống này những người xung quanh mình ai chưa có niềm tin ta phải cho họ một niềm tin để sống.

Mỗi chúng ta đều có một niềm tin. Hãy cẩn thận với niềm tin của mình, để nó trở thành ngọn đèn soi sáng con đường ta đi, không phải vực thẳm kéo ta xuống. Hãy dùng trí tuệ để chọn niềm tin đúng, và dùng lòng từ bi để giúp người khác cũng tìm được niềm tin đúng. Đó là cách ta sống hạnh phúc và ý nghĩa.