Như Lý Tác Ý: Nghệ thuật vẽ lại tâm hồn bằng những ý nghĩ

Bạn có bao giờ để ý rằng cuộc đời mình có thể thay đổi chỉ từ một ý nghĩ? Một câu nói tưởng chừng vô tình, một chuyện không may, hay một lời khen... tất cả đều bắt đầu bằng những suy nghĩ trong đầu mà ta không làm chủ được. Trong Phật giáo, có một pháp tu rất căn bản gọi là Như Lý Tác Ý – chú tâm suy nghĩ đúng theo chánh pháp. Thầy Thích Chân Quang đã dành một bài giảng để khai thác đề tài này, và nó có thể thay đổi cách chúng ta nhìn nhận chính mình.

Vì sao tâm không cần dừng lại ngay từ đầu?

Nhiều người nghĩ rằng tu Phật là phải làm tâm thanh tịnh, không suy nghĩ gì. Nhưng Thầy Chân Quang chỉ rõ:

Nếu tâm phải thanh tịnh, tâm dừng hết mọi sự suy nghĩ, đó là giai đoạn đã chứng quả... Còn ở giai đoạn đầu của sự tu tập, ta phải tạo ra một tâm hồn tốt đẹp nơi mình.

Nói cách khác, ta không thể bỏ qua bước đầu tiên là xây dựng tâm hồn bằng chính những ý nghĩ tốt đẹp. Khi tâm cứ tự do chạy theo vọng tưởng, nó sẽ bị bản năng tham lam, sân hận lôi kéo. Chỉ khi nào ta chủ động tạo ra những ý nghĩ mới mẻ, đúng với đạo lý, bức tranh tâm hồn mới dần dần đẹp lên.

Mỗi ý nghĩ là một nét vẽ của bức tranh tâm hồn

Thầy ví tâm hồn như một bức tranh. Mỗi người bước vào kiếp này với một bức tranh đã có sẵn – kẻ đẹp, người xấu, phần lớn là lẫn lộn. Nhưng chúng ta có thể vẽ lại nó từng nét một bằng những ý nghĩ tốt đẹp. Thầy nói:

Ta tạo nên tâm hồn của mình bằng những ý nghĩ... Người nghệ sĩ chính là mình, và tác phẩm chính là tâm hồn mình.

Ví dụ như khi bạn bị người khác mắng, bạn có thể chọn cách nghĩ để bảo vệ mình, hay để tránh giận. Nhưng đó chỉ là cách bảo vệ bản thân. Nếu bạn nghĩ sâu hơn – nhìn ra nỗi khổ của người kia, sự vất vả mưu sinh của họ, cái nghiệp do tham sân si tạo nên – thì bạn chạm được đến lòng từ bi. Lúc ấy, nét vẽ trên bức tranh tâm hồn bạn đã hướng đến vẻ đẹp cao thượng hơn.

Tội phước vẫn luôn hình thành từ những ý nghĩ thầm kín

Thầy nhấn mạnh một điều ít ai ngờ: khởi nghĩ bậy trong đầu cũng tạo nên tội, dù không nói ra. Câu chuyện về một em bé mắc bệnh tâm thần là một minh chứng.

Trong đầu nó cứ nghĩ những điều xúc phạm thần thánh như vậy. Đến khi chín mùi rồi, tự trong tâm nó khởi ra sự điên loạn, cũng không ai biết.

Ngược lại, nếu giữ tâm ý lành, chúng ta sẽ có một bộ não khỏe mạnh đến tuổi già. Thầy Chân Quang còn bảo đảm: "Nếu ta giữ được ý nghĩ tốt trong suốt cuộc đời, thầy bảo đảm não không suy thoái cho tới khi chết." Điều đó cho thấy sức mạnh của những suy nghĩ hằng ngày như thế nào.

Ba tầng của sự như lý tác ý

Khi gặp chuyện khó chịu – ví dụ như bị một người bán hàng mắng xối xả – ta thường nghĩ ngay đến việc bảo vệ mình. Thầy đưa ra ba mức độ:

• Tầng 1 – Đối kháng: Nghĩ rằng vỉa hè là của chung, mình có quyền không phục. Đây là bản năng.
• Tầng 2 – Nhẫn nhịn: "Nhịn một câu, chín câu lành, coi như gió thoảng" – giữ được sự bình an nhưng vẫn còn cạn.
• Tầng 3 – Từ bi: Nhìn thấy nỗi khổ của người kia: họ đang tạo nghiệp vì tham sân si, vì những đồng tiền nhỏ mà cáu giận. Từ đó ta thương họ, cầu nguyện cho họ được tu hành. Lúc ấy tâm hồn ta cao thượng hơn hẳn.

Theo Thầy, cách nghĩ thứ ba mới chính là như lý tác ý sâu sắc. Nó đưa ta từ chỗ giữ gìn bản thân đến chỗ nuôi lòng từ bi.

Tác ý là một nghệ thuật: ứng dụng vào đời sống và tuổi trẻ

Trong công việc, khi bị sếp điều chuyển xuống vị trí vất vả hơn, ta thường dằn co. Thầy dạy: hãy nhớ lời Phật về phụng sự. "Tìm công việc mà ta phụng sự được nhiều nhất cho đời. Còn cái lương để cho nhân quả nó tính." Chỉ cần khởi lên một ý nghĩ như vậy, lòng ta liền thanh thản.

Thậm chí, khi xem một lễ hội chọi trâu, ta có thể chọn cách nghĩ về nhân quả, về sự đau khổ của chúng sinh, để cầu mong Tam Bảo gia hộ. Đó chính là cách tạo phước không cần ai biết. Và đặc biệt, ở lứa tuổi trẻ, ta dễ bị bạn bè rủ rê mà khởi những ý nghĩ bậy. Nếu giữ được tâm mình trong sạch, ta sẽ tránh được những quả báo đáng tiếc về sau.

Hóa ra, mỗi ngày bạn bước qua cuộc đời, bạn đang cầm một cây cọ vẽ nên chính bạn. Như lý tác ý là nghệ thuật của người tu – chọn cho mình những ý nghĩ đẹp nhất, để không chỉ tâm hồn, mà gương mặt bạn cũng trở nên an lành và rạng rỡ. Từ hôm nay, khi nào lướt trên con đường đời, hãy nhớ: bạn đang học cách nói với chính mình – "tôi đang vẽ lại tâm hồn bằng ý nghĩ này đây."