Muốn con nên người, hãy dạy con 'vô ngã' từ những điều nhỏ nhất

Bạn có bao giờ tự hỏi: Tại sao con mình lại nghe lời bạn bè hơn là nghe lời cha mẹ? Vì sao đứa trẻ được nuôi trong yêu thương, đủ cơm ăn, áo mặc, vậy mà lại bị lôi kéo vào con đường xấu? Câu trả lời nằm ở một điều sâu xa: cái tâm vô ngã. Thầy Thích Chân Quang đã mở ra một góc nhìn đầy thú vị về việc dạy con nên người. Hãy cùng lắng nghe những chia sẻ ấm áp này.

Vâng lời – bước đầu của vô ngã

Thầy Thích Chân Quang nói: "Chìa khóa của đạo đức là cái tâm vô ngã." Khi trẻ học được cách vâng lời cha mẹ, không sống theo ý thích riêng, đó chính là nền móng đầu tiên. Trong cuộc sống hằng ngày, việc trẻ chỉ thích ăn trái cây mà không chịu ăn cơm là một ví dụ. Người lớn biết rằng cơ thể cần đủ dưỡng chất, nên phải hướng dẫn trẻ ăn uống cân bằng, không theo sở thích nhất thời. Việc cấm con chạy ra lan can chơi, dù con thích, cũng là một cách tập cho con biết lắng nghe và tôn trọng sự an toàn.

"Buộc nó không cho nó theo ý thích, buộc nó phải vâng lời người lớn là bước đầu của cái vô ngã."

Nhưng vâng lời không có nghĩa là áp đặt. Thầy nhắc chúng ta cần cân đối: "Đừng có đi đến cực đoan." Có những điều trẻ thích nhưng lại tốt cho sự vận động, ta có thể chiều. Quan trọng là cho trẻ cảm nhận được tình thương, để sự vâng lời không trở thành nỗi sợ hãi hay sự bướng bỉnh tiềm ẩn.

Tình thương – món quà nuôi dưỡng đứa trẻ

Trước khi dạy trẻ kỷ luật, ta phải cho trẻ tình thương. Thầy chia sẻ: "Phải cho bé cái tình thương yêu trước khi ta cho bé cái kỷ luật. Hay là song song." Một trong những cách nuôi dưỡng tình thương là sự vuốt ve, bồng ẩm. Ở giai đoạn nhỏ, não của bé rất yếu, cần luồng điện sinh học từ người lớn truyền qua da. Đó là lý do tạo hóa khiến người lớn cảm thấy muốn nựng, muốn bế trẻ.

"Đứa bé còn nhỏ mà nó được vuốt ve bồng ẩm, triều mến nhiều, ta sẽ thấy đứa bé nó tự tin, nó khỏe mạnh, tinh thần nó cứng cáp hơn là đứa bé mà trong cái môi trường ít ai chăm sóc bồng ẩm."

Thầy còn chia sẻ, người lớn nên đến các trại mồ côi để bồng ẩm, vuốt ve trẻ, vì những đứa trẻ ở đó thiếu thốn tình thương thể xác. Một cử chỉ đơn giản cũng là một cách vun bồi phước lành. Tình thương đủ đầy sẽ làm mềm lòng đứa trẻ, để những lời răn dạy của cha mẹ được khắc sâu.

Thưa, trình, và kể lại – xây dựng niềm tin

Thầy Thích Chân Quang dạy: "Tập cho trẻ làm bất cứ việc gì làm xong đều trình báo chứ không có làm xong rồi bỏ." Từ việc đưa thư cho chú hàng xóm, đến lau dọn nhà bếp còn vài chỗ không dọn được, trẻ nên học cách báo cáo lại những gì mình làm. Nguyên tắc này không chỉ tạo tính kỷ luật mà còn khiến cha mẹ hiểu được mọi chuyện của con.

Khi con đi học về, con phải thưa trình cha mẹ. Khi con muốn đi đâu, cũng phải xin phép. Thậm chí, khi con muốn mặc bộ đồ nào, có thể hỏi mẹ: "Mẹ ơi, con mặc bộ này có được không?" Thầy giải thích: "Nó không sống theo ý nó nữa mà nó sống tùy thuận với tâm của cha mẹ. Đó là hạnh phúc của con."

"Hãy như vậy cho nên con hãy luôn luôn hỏi ý kiến mọi người khi con muốn làm một điều gì, vì con cho mọi người được cái hạnh phúc, cái niềm vui khi con hỏi ý của mọi người mà con không còn sống cho ý riêng con nữa."

Việc kể lại mọi chuyện cho cha mẹ là một hàng rào bảo vệ. Nhiều đứa trẻ bị bạn bè rủ rê làm bậy mà cha mẹ không hề hay biết. Đó vì cha mẹ chưa thực sự trở thành người bạn của con. Khi con thấy cha mẹ vừa đáng kính vừa gần gũi như bạn bè, con sẽ không giấu giếm. Thầy khuyên: "Ta phải tự hạ mình xuống thành người bạn của nó."

Nhường nhịn và không tự ái – vô ngã thật sự

Vô ngã còn hiển lộ qua sự nhường nhịn. Thầy dạy trẻ luôn đưa cho bạn phần bánh lớn hơn. Trong gia đình, khi mua quần áo, trái cây, cha mẹ có thể quan sát xem đứa nào biết nhường phần đẹp cho anh chị. Nếu đứa trẻ nào biết nhường, ta khen riêng; nếu khơi gợi lòng nhường, ta nhắc nhở khéo léo. Thầy nói: "Nếu con thấy cái gì tốt, cái gì hay con cứ dành phần trước thì cái thiệt thòi sẽ để lại cho cái người thân của mình."

Điểm khó nhất của vô ngã là khi bị la rầy, không tức giận, không tự ái. Thầy nhấn mạnh: "Cái điểm cuối cùng, điểm rất là khó cho cái vô ngã." Muốn đạt được, cha mẹ phải dạy con từ trước, khi con chưa bị la. Liên tục nói với con rằng khi bị trách phạt, con phải tập giữ tâm không giận, mà biết ơn. Trong chùa, người đệ tử bị thầy đánh roi vẫn cúi đầu vui vẻ, đó là người đạt được vô ngã.

"Khi bị la rầy trách phạt không tự ái, không tức giận là thành công."

Bốn hệ quả tuyệt vời của tâm vô ngã

Thầy Thích Chân Quang tóm tắt bốn hệ quả của vô ngã: thứ nhất là đạo đức, thứ hai là khả năng chịu đựng kiềm chế, thứ ba là khuynh hướng sống vị tha, và thứ tư là phước lành tự phát triển. Khi trẻ vô ngã, trẻ sẽ có đạo đức vững vàng, biết chịu đựng nghịch cảnh, sống cho người khác, và có phước lành tự đến.

Về lẽ sống vị tha, Thầy nói: "Nếu ta sinh ra trên đời này mà để ta sống cho chính mình, nó thôi từ tử chết. Tại sống cho chính mình rất là uổng phí. Vì mình rồi sẽ chết, mình rồi sẽ luân hồi mà sống cho mình để phụng sự cho cái mà sẽ chết, cái mà sẽ luân hồi sinh tử là một điều vô cùng phí phạm."

"Hãy dành cuộc đời này để ta sống cho mọi người, để sống thương yêu mọi người."

Nếu con chúng ta nhận ra được điều này từ nhỏ, thì con đang đi trên con đường của người thánh. Ta là cha mẹ sẽ hưởng phước lớn từ con mình. Và đừng quên, để dạy con vô ngã, môi trường gia đình phải an toàn, cha mẹ phải mẫu mực. Nếu không, đứa trẻ vâng lời sẽ dễ bị lợi dụng. Đó là lý do Đông Phương dạy trẻ vâng lời trong tổ ấm, còn Tây Phương dạy trẻ đối kháng vì gia đình không an toàn. Mỗi nền giáo dục đều có lý do, nhưng nếu có được một gia đình hạnh phúc, ta hãy trân quý và dạy con theo hướng vô ngã.

Dạy con nên người không phải là những công thức khô khan. Đó là hành trình gieo hạt từ bước chân đầu tiên: yêu thương, lắng nghe, và dạy con bỏ dần cái "tôi" nhỏ bé. Hãy bắt đầu từ những việc thật đơn giản hôm nay: một lần vuốt ve, một lời hỏi ý kiến của con, một câu con thưa mẹ trước khi đi. Mỗi hành động nhỏ là một hạt giống vô ngã. Và khi hạt giống đó nảy mầm, con của bạn sẽ trở thành một con người mang lại niềm vui cho thế giới.