Làm điều ác vì người thân: có đáng? Bài học từ kinh Đà Na

Có bao giờ bạn nghe ai đó tự nhủ: “Tôi làm tất cả vì gia đình, vì người thân...” và rồi chấp nhận cả những việc sai trái? Cảm giác ấy như một sự hy sinh cao cả, nhưng liệu nó có thực sự đẹp đẽ? Bài kinh Đà Na hôm nay sẽ soi rọi câu hỏi đó bằng trí tuệ của tôn giả Xá Lợi Phất.

Người đàn ông với vô số bổn phận

Trong kinh, Bà La Môn Đà Na trình bày với tôn giả Xá Lợi Phất rằng ông không thể không phóng giật, vì ông còn cha mẹ phải phụng dưỡng, vợ con phải nuôi dưỡng, đầy tớ lao công, bạn bè, tổ tiên, thiên thần, vua chúa, và cả thân này nữa. Nghe ra rất có lý. Nhưng tôn giả không giảng đạo, ngài chỉ hỏi: “Nếu vì những người đó mà ngươi làm việc phi pháp, bất chánh, khi chết xuống địa ngục, có ai có thể bênh vực ngươi?”

Này Đà Na, nhà ngươi nghĩ thế nào? Có người vì cha mẹ làm các điều phi pháp, làm các điều bất chánh. Do nhân duyên ấy, người ấy bị quỷ xứ kéo xuống địa ngục. Khi ấy, người ấy có thể nói “Tôi làm vì cha mẹ” để được cứu không? Thưa không được, tôn giả.

Trí tuệ là khả năng đặt đúng câu hỏi

Xá Lợi Phất được tôn xưng là “Trí tuệ đệ nhất”. Nhưng trí tuệ của ngài không phải là những lý thuyết cao xa, mà là khả năng đặt câu hỏi để chính người đối diện tự nhận ra. Đối với mỗi đối tượng cha mẹ, vợ con, tôi tớ, bạn bè... ngài đều hỏi lại một điều: khi tạo nghiệp phi pháp vì họ, có ai cứu được mình không? Khi tạo nghiệp đúng pháp vì họ, ai tốt hơn? Câu trả lời hiển nhiên: người làm đúng pháp tốt hơn.

Tình thương đúng nghĩa là hành xử chân chánh

Nhiều người quan niệm “thà tạo nghiệp còn hơn phụ người khác”. Nhưng tình thương thật sự không thể xây trên bất chính. Người vì cha mẹ mà trộm cắp, lừa dối, thì cha mẹ có an vui không? Ngược lại, hành xử đúng pháp chính là cách nuôi dưỡng lòng hiếu kính. Bà La Môn sau khi nghe tôn giả hỏi đã tự xác nhận:

Người vì cha mẹ làm các điều phi pháp, bất chánh, không tốt đẹp. Người vì cha mẹ làm các điều đúng pháp, chân chánh, tốt đẹp hơn. Hành trì đúng pháp, chân chánh luôn luôn tốt đẹp hơn hành trì phi pháp, bất chánh.

Bốn tâm vô lượng: Đường về Phạm Thiên

Khi Bà La Môn Đà Na lâm trọng bệnh, tôn giả Xá Lợi Phất biết ông rất ái luyến Phạm Thiên giới. Ngài bèn chỉ cho ông con đường để được tái sinh nơi ấy: an trú bốn tâm vô lượng — từ, bi, hỷ, xả. Đó là thứ tình thương không điều kiện, không đòi hỏi, vượt lên mọi giới hạn.

Một vị tỳ kheo an trú biến mãn một phương với tâm từ tràn đầy, phương thứ hai, phương thứ ba, phương thứ tư, khắp thế giới trên dưới bề ngang, khắp phương xứ vô biên vô tận. Vị ấy trải tâm từ quảng đại vô biên, không hận, không sân. Cũng vậy với tâm bi, tâm hỷ, tâm xả.

Nhìn xa: Trí tuệ trong đời sống

Đức Phật thường dạy: “Trí tuệ là thấy được nhân quả, thấy được hệ quả của mỗi hành động.” Trong bài giảng, TT. Thích Chân Quang đưa ra ví dụ về người đi xe hai bánh muốn băng qua đường. Họ chỉ nhìn bên này vắng thì băng qua, mà không nhìn bên kia đã có xe tới, nên kẹt giữa dòng xe. Người thiếu trí tuệ là người chỉ nhìn một bước. Khi làm bất cứ việc gì, chúng ta cần nhìn nhiều bước về sau.

Khi chúng ta làm chuyện tới, chúng ta sẽ đoán nó sẽ xảy ra chuyện gì và mình phải giải quyết như thế nào. Mình phải nhìn luôn năm sáu bước kế tiếp như vậy rồi hãy làm.

Bài kinh Đà Na không chỉ là một bài học về trí tuệ của Xá Lợi Phất, mà là lời mời gọi mỗi người chúng ta thực tập sống tỉnh thức. Mỗi khi vì người thân mà nổi lên ý định làm điều sai trái, hãy nhớ: không ai có thể cứu chúng ta khỏi nghiệp xấu. Và cũng không ai cần chúng ta làm điều xấu để được yêu. Hãy chọn con đường đúng pháp, để tâm từ bi hỷ xả trở thành bầu bạn đồng hành ngay trong kiếp này.