Báo hiếu cha mẹ theo Phật: Không chỉ để cha mẹ vui mà để cha mẹ giác ngộ

Trong những ngày Vu Lan, chúng ta thường nhắc đến lòng hiếu. Nhưng bạn có chắc mình đã hiếu đúng cách? Có một câu chuyện ở Quảng Bình: Bà cụ bị ung thư giai đoạn cuối, được khuyên chỉ ăn trái cây thì hết đau, hồi phục. Nhưng khi các con về thương mẹ, vội mua bồ câu nướng cho mẹ ăn. Ăn một bữa, hôm sau bà mất. Thương mẹ kiểu cảm tính có thể giết mẹ chớp mắt. Vậy báo hiếu đúng nghĩa là gì?

Hiếu là gì? Bốn điều cốt lõi

Trong buổi thuyết giảng tại chùa Tự Tân, TT. Thích Chân Quang đã đưa ra định nghĩa giản dị mà sâu sắc về lòng hiếu:

Hiếu là gì? Bốn điều. Một, biết ơn bố mẹ. Hai, thương bố mẹ. Ba, kính bố mẹ. Bốn, đền ơn bố mẹ.

Biết ơn: Nền tảng của người có đức

Thầy Chân Quang nhận định rằng bản năng tự nhiên của con người là vô ơn. Nhớ lời thầy dạy, ai giúp mình thì quên ngay, còn mình giúp ai thì nhớ suốt đời. Điều này rất đúng. Nếu không có trí tuệ, chúng ta sẽ xem cha mẹ nuôi mình là chuyện bình thường, như một "bổn phận" mà cha mẹ phải làm. Biết ơn cha mẹ chính là đạo đức đầu tiên.

Bản năng tự nhiên của con người là vô ơn. Nhớ vậy khi ta giúp ai điều gì á mình nhớ suốt đời. Còn ai giúp mình mình quên chớp mắt niệm.

Thương: Chút "ngang ngang" cho cuộc đời dễ thương

Trong tình cảm với cha mẹ, thương và kính là hai phạm trù khác nhau. Thương khiến ta gần gũi, có những lúc vòi vĩnh, nũng nịu như trẻ thơ. Thầy kể về một sư cô nhỏ quăng cặp sách chạy ùa lên ngồi vào lòng sư bà, thể hiện tình thương có chút "ngang ngang" nhưng rất đỗi dễ thương. Nhờ có thương, cái ranh giới giữa thầy trò, cha con trở nên mềm mại.

Nhiều lúc mình vòi vĩnh cha mẹ mình nũng nịu, mình nhõng nhẽo thì cái đó đúng là ngang ngang.

Kính: Đặt cha mẹ ở bậc trên

Thương thì bình đẳng, nhưng kính là tôn trọng đặt cha mẹ cao hơn mình. Thầy Chân Quang cảnh báo: Nhiều thời đại nhà Nho đặt quá nặng lễ nghĩa, con cái sợ cha mẹ chỉ biết cung kính mà không có thương yêu. Trong Phật giáo, ta giữ lòng kính nhưng cũng hòa hợp thương yêu.

Cái thứ ba, cái tình cảm thứ ba là cái kính kính trọng tôn trọng đặt cha mẹ mình ở trên cao chứ không có coi ngang bằng.

Đền ơn: Đâu là cách trí tuệ nhất?

Đền ơn là hành động cụ thể. Nhưng có đền ơn bằng cảm tính và đền ơn bằng trí tuệ. Người đời thường nghĩ làm cho cha mẹ vui, ăn ngon là đủ. Chuyện bà cụ Quảng Bình chứng minh rằng cảm tính có thể giết người. Còn trong Phật giáo, cách đền ơn khác hẳn:

Còn cái đền ơn ở trong đạo á làm sao cho ba mẹ mình giác ngộ. Hai cái khác nhau.

Thầy Chân Quang kể chuyện một hòa thượng (gọi là hòa thượng cua) thuở nhỏ vì bỏ nhà đi tu, sau khi đắc đạo trở về tìm mẹ, ông không nhận mẹ mà chỉ cho mẹ đến chùa làm công quả, giữ cho mẹ khiêm hạ. Đó không phải là thiếu yêu thương, mà là báo hiếu bằng sự hiểu biết và lòng từ bi lớn lao.

Báo hiếu trọn vẹn: Hướng cha mẹ về Bồ đề

Vậy làm thế nào để báo hiếu tốt nhất? Từ những câu trả lời trong buổi pháp thoại, chúng ta có thể thấy: hãy khuyến khích cha mẹ tu tập, tụng kinh, đi chùa, làm công quả, và hồi hướng công đức cho cha mẹ. Đặc biệt, hãy tự mình tu tập tốt, vì một người đắc đạo sẽ làm lợi cho cả chín đời tổ tiên:

Một người tu mà được đắc đạo thì cửu huyền còn siêu huống chi là cha mẹ mình.

Mùa Vu Lan này, hãy dừng lại để thật sự biết ơn, thương, kính và đền ơn cha mẹ bằng chánh pháp. Đó là cách báo hiếu đẹp nhất trong đời.