Bạn đang tu trên Đạo hay chỉ đang thực hành một Thuật?

Chiều nay, tôi gặp một người bạn lâu năm. Cô ấy khoe mình vừa đi chùa cúng 7 ngọn nến để được “bình an phát tài”. Tôi mỉm cười và hỏi: “Chị cúng như vậy, trong lòng chị nghĩ đến điều gì? Chị có cảm thấy từ bi với người khác không?” Cô ấy ngớ người ra, bởi vì cô chưa từng tự hỏi mình như thế. Đây cũng là câu hỏi mà mỗi chúng ta cần tự vấn: Những gì mình đang làm mỗi ngày, rốt cuộc là hành theo Đạo, hay chỉ là một Thuật?

Đạo và Thuật: Hai con đường khác biệt

Thoạt nghe, Đạo và Thuật đều là những phương pháp để cuộc sống trở nên hoàn hảo hơn. Nhưng giữa chúng có một khác biệt căn bản. Thầy Thích Chân Quang giải thích:

Đạo nó có cái tính triết lý của cuộc sống. Đạo nó mang nhiều cái tính triết lý hơn là thuật. Thuật á nó có tính là một cái phương pháp cách thức, cái kỹ thuật để chúng ta thực hiện thôi.

Nói cách khác, Đạo là một con đường có tầm nhìn xa, có tinh thần và đạo đức dẫn dắt. Còn Thuật chỉ là một cách thức để đạt được mục tiêu nào đó trong cuộc sống, cho dù mục tiêu đó có thể là vật chất, danh vọng hay thậm chí là sức khỏe.

Ba loại thuật trong đời sống

Trong bài giảng, Thầy phân chia Thuật thành ba loại:

• Kỹ thuật: Gắn liền với khoa học, giúp con người tạo ra máy móc, xây dựng nhà cửa, sản xuất vật chất. Ví dụ như nghề mộc, kiến trúc, y khoa.
• Phương thuật: Có tính huyền bí, truyền lại từ xưa, như bói toán, tử vi, địa lý, nhân điện. Những phương pháp này dựa trên những quy luật bí mật giữa con người và vũ trụ.
• Nghệ thuật: Là kỹ thuật được nâng lên nhờ sự sáng tạo và cảm xúc. Âm nhạc, hội họa, cắm hoa đều là nghệ thuật, vì chúng chạm đến trái tim.

Cả ba loại thuật này không xấu, nhưng chúng chỉ dừng lại ở mức “làm được việc”. Khi thiếu đi triết lý sống, chúng không giúp ta giác ngộ hay thay đổi tâm linh.

Khi nào Thuật trở thành Đạo?

Khi một phương pháp có thêm triết lý và đạo đức, nó bắt đầu mang hơi thở của Đạo. Thầy Thích Chân Quang đưa ra ví dụ:

Thuật là cách thức thôi mà có gắn cái triết lý dài vọng trổng thì nó thành bắt đầu là thành đạo.

Ví dụ, việc đi bộ buổi sáng chỉ là kỹ thuật thể dục. Nhưng nếu ai đó nói: “Mỗi bước chân là mỗi lần dần đến với Thượng Đế, mỗi hơi thở là một sự vay mượn của đất trời”, thì nó đã có mùi vị của Đạo. Tương tự, tập thái cực quyền chỉ là một môn võ, nhưng khi người tập sống theo triết lý “nhu thắng cương”, coi trọng sự an tĩnh nội tâm, thì nó trở thành một con đường tu tập.

Ngoại đạo – Triết lý mà không có đạo đức

Một triết lý có thể biến thành tà đạo nếu không có nền tảng đạo đức. Thầy kể về giáo phái Saan: họ có triết lý riêng, nhưng triết lý đó phá vỡ đạo đức, hướng con người đến lạc thú và thống trị người khác. Thầy nói:

Ngoại đạo mình là tà đạo luôn nè. Những ngoại đạo còn nhẹ mà nó sự thực là tà đạo.

Vì vậy, khi chứng kiến một phương pháp tu tập nào đó, chúng ta cần xét hai điều: triết lý của nó có hướng về tâm linh cao thượng không? Và nó có xây dựng đạo đức nhân quả không? Nếu thiếu một trong hai, hãy cẩn trọng.

Luật nhân quả – Đạo hay Thuật?

Luật nhân quả là một nguyên lý tuyệt đối đúng. Nhưng chính nó có thể bị biến thành một “kỹ thuật” nếu ta dùng nó để mưu cầu lợi ích cho riêng mình. Thầy dạy:

T là tin luật nhân quả và làm phước nhưng mà trong lòng mình không có đạo vì mình không có thương ai hết chứ thương chính mình nhiều.

Khi ta bố thí vì muốn người khác giúp đỡ ta ở kiếp sau, ta làm từ thiện như một người “đầu tư công đức”, lòng ta lạnh nhạt với người nhận. Thầy kể về một cô Phật tử ở miền Tây: cô tin nhân quả, làm phước rất nhiều nhưng luôn hỏi sao không thấy quả báo. Thầy nhìn thấy nơi cô một tâm ích kỷ, lo sợ cho bản thân, chứ không thương yêu ai. Những hành động của cô như vậy chỉ là kỹ thuật, không phải là Đạo.

Hành đạo trong đời thường

Đạo không nằm ở những nghi thức bên ngoài, mà ở tâm thương yêu và từ bi. Hãy hành thiện không phải để mong cầu, mà vì thấy người khác khổ và muốn giúp họ. Hãy sống mỗi ngày như một cơ hội để mở rộng trái tim, để chuyển hóa tham sân si. Khi đó, mỗi hành động của ta đều là Đạo. Như Thầy dạy: Đạo là con đường đưa ta đến chân lý, có triết lý, có đạo đức, và hướng về sự giải thoát. Chúng ta hãy bước lên con đường đó, không chỉ bằng đôi chân, mà bằng cả tấm lòng thanh tịnh.