Vì sao ta tôn thờ thần thánh? – Từ nỗi sợ đến lòng cảm mến

Có bao giờ bạn tự hỏi: Vì sao con người từ ngàn xưa đến nay vẫn quỳ lạy trước những đấng vô hình? Điều gì khiến chúng ta tin rằng có một thế lực siêu nhiên đang chi phối cuộc đời mình? Có một câu chuyện nhỏ: Trong xóm nọ có một cái miếu bên đường, nghe đồn rất linh. Ai đi ngang không chào, về là ốm. Nhưng dâng nải chuối thì khỏi liền. Chuyện nghe hoang đường, nhưng lại khiến bao người tin. Phải chăng, đằng sau niềm tin ấy là cả một tâm lý sâu xa mà chúng ta chưa từng soi rọi?

“Hồi xưa có nhiều việc con người không lý giải nổi, không giải thích được và nhiều cái tai ương tật ách mà con người không có thể tránh né được... người ta bắt đầu hình dung ra có thần thánh.”

Thầy nói vậy khi mở đầu bài chia sẻ về tâm lý tôn thờ thần thánh. Quả thật, trong những lúc tột cùng của bất lực, con người tìm đến đấng mà mình nghĩ là cao siêu hơn. Cái may mắn bất ngờ hay tai ương không do mình sắp đặt đều được đặt hết vào bàn tay thần thánh.

Nguồn gốc tín ngưỡng: Từ bất lực đến niềm tin

Theo các nhà xã hội học, tín ngưỡng ra đời do con người chưa giải thích được nhiều hiện tượng. Nhưng có một lý do khác, mang tính tâm linh, đó là những trải nghiệm siêu hình có thật. Thầy kể về những bức ảnh chụp được bóng ma ở lâu đài, camera an ninh ghi lại hình người mờ ảo... Tất cả cho thấy thế giới siêu hình không chỉ là hoang đường.

“Khi người ta bị kích ứng não, người ta thấy ma đó là ma nó không phải ảo ảnh mà phải hiểu rằng cái kích ứng não đó mở một cái kênh ra làm người ta thấy được cõi giới siêu hình.”

Vậy là những câu chuyện tâm linh vẫn kia không phải là nói nhảm. Nó phản ánh một thực tại mà người bình thường khó thấy. Và từ đó, con người nâng cái niềm tin mơ hồ thành cả một hệ thống tôn giáo, với thần thánh, giáo sĩ, tổ chức.

Thần thánh có ba đặc tính khiến ta kính thờ

Điều gì tạo nên thần thánh? Thầy chỉ ra ba phẩm chất vượt xa con người: năng lực siêu phàm, trí tuệ siêu việt và đạo đức bao la. Ta sợ năng lực, nể phục trí tuệ và cảm động trước đạo đức. Chính ba cảm xúc này trộn lẫn tạo thành lòng tôn thờ.

“Thần thánh được hiểu là cao siêu hơn người phàm chúng ta phải không ạ? Cao siêu hơn nên ta mới tôn thờ.”

Nhưng có một điểm thú vị: trong Phật giáo, vị thánh tối cao là Đức Phật Thích Ca lại là một con người lịch sử. Điều này khác biệt với các tôn giáo khác, vì Đức Phật đã sống, đã thương đời, đã giảng dạy giữa loài người.

Ba loại sợ hãi trong tâm lý con người

Thầy phân tích rất sắc bén: Con người có ba loại sợ, nhưng mỗi loại lại cho ra một thái độ khác nhau.

• Sợ nhà nước: sợ nhưng ủng hộ, vì nhà nước giữ trật tự, bảo vệ lẽ công.
• Sợ xã hội đen: sợ mà ghét, vì dùng vũ lực để áp bức, bóc lột.
• Sợ thần thánh: sợ nhưng tôn kính, vì được dạy rằng thánh thần yêu thương con người.

“Ta sợ thần thánh y hệt như ta sợ một tên xã hội đen. Không khác gì hết.”

Tuy nhiên, khi tu tập đến mức độ nào đó, sự sợ hãi sẽ biến mất. Người tu không còn sợ bất cứ thứ gì ngoài đạo lý. Cái sợ đạo lý đó mạnh hơn cả cái chết.

Tôn thờ để cầu lợi – Bản chất của con người

Ban đầu, con người tôn thờ thần thánh vì những lợi ích rất đời thường, thậm chí ích kỷ. Cầu trúng số, cầu cho đối thủ mất đi, cầu cho người mình ghét đi khỏi... Nghe mà buồn cười. Nhưng thần thánh có chê không?

“Thần thánh tâm lý các ngài cũng vậy. Cho nên tha hồ chúng sinh tới mà kể lễ mà cầu xin.”

Các bậc thánh không trách mắng. Vì chúng sinh vốn thế. Chỉ khi nào biết tu tập, người ta mới tự vượt lên.

Hành trình từ cầu xin ích kỷ đến khát vọng cao thượng

Thầy chia sẻ một hình ảnh rất sâu sắc: Cùng một người, 10 năm trước quỳ trước Phật cầu trúng số, cầu yêu, cầu hết bệnh. 10 năm sau, cũng người đó, lại cầu cho thế giới hòa bình, chúng sinh yêu thương nhau, cầu tâm mình khiêm hạ, từ bi, tu đạt vô ngã.

“Cứ xem lời cầu nguyện mà biết người ta đã tu tiến tới đâu.”

Đó là một hành trình của tâm thức. Từ những lời cầu nhỏ nhen, ích kỷ, đến những ước nguyện cao thượng, bao la.

Vậy bạn đang ở đấu trong hành trình ấy? Hãy để niềm tin của bạn không dừng lại ở những toan tính nhỏ bé. Mỗi lần thành tâm trước Phật, là một cơ hội để chuyển hóa. Hãy dâng lên những điều cao đẹp, để chính bạn trở nên cao đẹp hơn.