Đừng Vô Tình! Thương Ghét Sao Cho Đúng?

Bạn có bao giờ tự hỏi: Vì sao hôm nay bạn lại lên chùa giữa muôn vàn điều hấp dẫn ngoài kia? Có phải vì trong lòng bạn có một tình cảm đặc biệt – quý kính Tam Bảo? Tình cảm ấy đã đưa bạn đến đây. Nhưng tình cảm là gì? Và làm sao để thương ghét cho đúng, cho có công đức? TT. Thích Chân Quang đã có một bài giảng đầy thú vị về đề tài này.

Tình cảm là động lực của cuộc sống

Tình cảm là những trạng thái thương ghét, ưa thích, chán ngán, giận hờn, căm thù, khát khao, mơ ước, nhớ mong, kính trọng, khinh bỉ, sợ hãi… Hầu như ai trong chúng ta đều đã trải qua. Có người sống tốt khiến ta kính trọng, có người kiêu ngạo khiến ta khinh bỉ, có kẻ hung tợn làm ta sợ hãi, có người thân xa cách khiến ta nhớ mong. Tất cả những tình cảm ấy cứ âm thầm chi phối cuộc đời ta.

Thầy Chân Quang chỉ ra rằng tình cảm là động lực tạo nên sự sống. Nếu không có thương ghét, thế giới này sẽ chết liền, chìm trong mùa đông lạnh giá. Chính vì có thương có ghét mà mọi sự sống trở nên rộn ràng, sinh sôi nảy nở. Ví dụ, ta thích mặc đẹp nên phải làm việc để kiếm tiền; ta ghét con đường lầy lội nên quyết định lấp lại. Cả ưa thích lẫn ghét bỏ đều thúc đẩy ta hành động.

Thương ghét sai – nguồn gốc của khổ đau

Nhưng tình cảm cũng có mặt trái. Những triết gia từ xưa đã rút ra kết luận: tình cảm là nguồn gốc của mọi lăn xăn, loạn động, phiền toái và tội lỗi. Tình yêu nam nữ thì ích kỷ, trải qua ai cũng đuối đừ. Thầy kể về một ông người Mỹ đã ly hôn, khi được hỏi bao giờ cưới lại, ông nói nghĩ đến hôn nhân ông sợ hãi như bước vào lò lửa. Thế mà một năm sau ông lại lấy vợ khác. Vì quy luật của tình cảm là vừa mệt mỏi, vừa hấp dẫn.

Chúng ta cũng ham tiền, ham địa vị; để có được, người ta tranh giành, dùng thủ đoạn, gây nên vô số tội lỗi. Thế nên nhiều người nghe theo triết gia, cho rằng phải diệt trừ hết thất tình lục dục để sống an ổn. Thầy nhắc lại câu chuyện một ông cầu Chúa mỗi ngày xin được lên thiên đường, nhưng khi Chúa hiện ra rước đi, ông lại viện đủ lý do chưa sẵn sàng. Còn người cầu vãng sinh Tịnh Độ, khi Phật hiện ra cũng vội xin khoan. Đó chính là tình cảm ham sống sợ chết mãnh liệt trong ta.

“Tình cảm là những trạng thái thương ghét, ưa thích, chán ngán, giận hờn, căm thù, khát khao, mơ ước, nhớ mong, kính trọng, khinh bỉ, sợ hãi…”

Cái bẫy của “vô tình”

Nhiều người nghĩ đạo Phật chủ trương vô tình, không thương không ghét gì hết. Thầy Chân Quang cảnh báo đây là hiểu lầm lớn. Đạo Phật không chủ trương hư vô, không bảo đừng suy nghĩ hay đừng làm gì. Đạo Phật dạy Bát Chánh Đạo – phải suy nghĩ cho đúng, làm cho đúng, thương cho đúng. Giống như nói “đừng tạo nghiệp” không phải là đừng làm, mà là làm điều thiện, tránh điều ác.

“Đạo Phật không bao giờ kêu người ta diệt trừ hết tình cảm. Không bao giờ.”

Thầy nhấn mạnh: Tình cảm sai làm ta xao động, bất an; tình cảm đúng làm ta mạnh mẽ, trầm lặng, ngủ ngon. Bạn thử để ý: nếu thương ai mà lòng giận dữ, bực bội, ngủ không được, thì biết ngay là thương sai. Còn thương ai mà tâm hồn bình an, ngủ ngon giấc, đó là thương đúng.

Ba bước của tình cảm chân chính

Vậy thế nào là thương ghét đúng? Thầy đưa ra ba bước căn bản, rất mạch lạc và dễ nhớ:

• Bước một: Yêu điều thiện, ghét điều ác. Đây là nền tảng, là phải thẳng thắn, rõ ràng, không mơ hồ.
• Bước hai: Quý kính người làm điều thiện và thương xót người làm điều ác. Không được khinh bỉ, không được xa lánh người sai, mà phải tìm cách giúp họ trở về. Đây là điểm tế nhị và khó nhất.
• Bước ba: Chính mình say mê làm điều thiện và chán ghét, xa lánh việc làm ác.

“Căn bản là yêu điều thiện, ghét điều ác. Bước thứ hai: quý kính người làm điều thiện và thương xót người làm điều ác. Bước thứ ba: chính mình say mê làm điều thiện và xa lánh cái việc làm ác.”

Áp dụng vào đời sống hằng ngày

Khi đã có nền tảng, ta sẽ biết cách ứng xử với từng loại người: kính trọng người già, yêu mến trẻ thơ; hiếu kính cha mẹ, tôn trọng thầy cô, sống tình nghĩa với bạn bè anh em. Gặp bậc tu hành chân chính, ta hết lòng kính ngưỡng. Gặp người lầm lỗi, ta nghiêm khắc để răn dạy nhưng vẫn độ lượng, tha thứ. Tình cảm như thế sẽ đưa ta tiến dần trên đường đạo.

Đối với chúng sinh thiếu phước, ta nâng đỡ. Khi lòng đại bi – thương yêu tất cả chúng sinh – trở thành tuyệt đối, ta sẽ đắc đạo, giải thoát. Vậy nên, đừng vội nghĩ rằng phải dẹp bỏ mọi tình cảm. Chỉ cần đặt tình cảm đúng chỗ, phát triển nó đến vô hạn, ta sẽ đạt được điều cao quý nhất.

Hãy thực hành ngay hôm nay: mỗi khi khởi tâm thương ghét, tự hỏi lòng mình có an hay không? Nếu chưa an, hãy quay lại với ba bước trên. Tình cảm chân chính sẽ cho ta sức mạnh, bình an và hạnh phúc. Mong bạn luôn là người biết thương đúng, ghét đúng!