Vì Sao Một Sa Di Nhìn Thấy Người Đào Mương Mà Đắc Đạo?

Buổi sáng hôm ấy, chú sa di theo thầy Xá Lợi Phất vào thành khất thực. Trên con đường vắng, chú bắt gặp ba hình ảnh: một người đào mương dẫn nước, một người uốn cung tên, một người thợ mộc đang đẽo gỗ. Không phải ngẫu nhiên mà những hình ảnh ấy lại khơi dậy trong chú một quyết tâm mãnh liệt... Đó là câu chuyện mà thầy Thích Chân Quang kể trong bài giảng Kinh Pháp Cú số 31, tựa đề “Dẫn Nước Đẽo Cây”.

Khi Những Hình Ảnh Đánh Thức Tâm Thức

Trong Kinh Pháp Cú, Đức Phật dạy:

“Người đào mương dẫn nước. Kẻ uống nắng cung tên, thợ đẽo cây khắc gỗ bậc trí nhiếp tâm mình.”

Bài kệ này được Đức Phật nói lên để khen ngợi chú sa di. Chú đã từ những công việc đơn sơ của đời thường mà liên tưởng đến việc nhiếp tâm, để rồi khởi lên một ý chí mãnh liệt: phải làm chủ tâm mình như người ta làm chủ nước, cung tên, cây gỗ.

Chúng ta cũng thường gặp những “cơ duyên” như vậy trong đời sống. Một đám mây trôi, một dòng nước chảy, hay một cây cối đều có thể trở thành bài pháp sống động nếu ta có tâm hồn nhạy bén. Nhưng vì sao chúng ta không chuyển hoá được? Vì tâm thức chúng ta chưa thật sự hướng về đạo.

Sự Liên Tưởng Phản Ánh Nghiệp Thức

Thầy Thích Chân Quang nhấn mạnh rằng mỗi liên tưởng của chúng ta đều mang dấu vết của nghiệp thức:

“Tâm ta có cái gì, ta sẽ liên tưởng về điều đó. Nghiệp ta có cái gì, ta sẽ liên tưởng về điều đó.”

Nếu một người thấy con hổ mà nghĩ đến sức mạnh, oai phong, hay nghĩ đến cao hổ cốt, nghĩ đến thịt hổ… mỗi cách nghĩ đều hé lộ một lớp tâm lý sâu kín. Thầy kể về ông thầy đồ cho học trò đối chữ “Vũ vô kiềm tỏa năng lưu khách” – mưa không ràng buộc mà vẫn giữ khách lại. Một học trò đối: “Sắc bất ba đào vị nịch nhân” – sắc đẹp không phải sóng gió nhưng dìm người. Ông thầy liền đoán: cậu ấy sẽ đỗ trạng nguyên nhưng sẽ chết vì nữ sắc. Quả đúng như vậy. Bởi vì từ trong tâm thức, cậu ấy đã “liên tưởng đến sắc” thay vì những điều cao quý khác.

Vậy nên hãy chú ý đến những liên tưởng của mình. Chúng là tấm gương phản chiếu nội tâm. Khi ta quán chiếu, ta có thể nhận ra cái gì đang chi phối mình.

Đắc Đạo Không Phải Là Gấp Gáp

Chú sa di chín mùi nhân duyên chỉ trong một ngày. Nhưng Đức Phật kéo dài thời gian giúp chú ngồi đủ sáu giờ. Đây là phép thần thông, nhưng Phật chỉ dùng khi thật sự cần thiết. Trong khi đó, nhiều người tu hành với lòng hâm hở, nhưng không đắc đạo vì cái hâm hở đó chưa phải là nhân duyên cuối cùng.

Thầy dạy: “Đừng bao giờ ép mình phải đắc đạo trong một kiếp này hay trong một năm này. Vì việc đắc đạo là quả chín mùi. Lúc nào nó chín, nó sẽ rụng. Còn ta là cứ gieo trồng, cứ chăm bón, làm cỏ, tưới nước bón phân.”

Mỗi ngày chúng ta giữ giới, giúp đỡ người khác, tinh tấn thiền định – đó là đang gieo hạt. Đừng nôn nóng, chỉ cần thực hiện đúng lời Phật dạy, đến mùa quả sẽ tự đến. Việc chúng ta cần làm là luôn tinh tấn trong từng ngày, từng giờ.

Khi Thật Lòng Tu Tập, Phật Sẽ Hỗ Trợ

Trong câu chuyện, khi chú sa di quyết tâm tu tập, Đức Phật liền biết và dùng thần thông hỗ trợ. Thầy Thích Chân Quang khẳng định:

“Tất cả chúng ta khi chúng ta thật lòng tu hành không bao giờ chúng ta cô đơn. Chỉ sợ ta giả tu thôi thì ta có thể cô đơn.”

Khi ta tu thật lòng, chư Phật, chư Bồ Tát luôn dõi theo ta, che chở ta. Đôi khi ta quên giờ ngồi thiền, tự nhiên có người nhắc. Khi ta có ý nghĩ sai lầm, có cái gì xuất hiện để cảnh tỉnh. Ta không thấy Phật, nhưng tình thương của Ngài luôn bao quanh. Giống như người cha thương con, tình thương không hình nhưng luôn hiện hữu.

Khen Chê – Thước Đo Đạo Lực

Bài giảng còn mở ra một bài học khác về sự bình thản trước khen chê. Có một trưởng lão tên là Badiya, tuy đã đắc đạo nhưng vẻ ngoài rất bình thường. Người không biết thường trêu chọc, rầy la, nhưng ngài luôn vui vẻ. Đức Phật dạy:

“Như đá tảng kiên cố, không gió nào lây động. Cũng vậy, giữa khen chê, người trí không bận lòng.”

Đạo lực được đo khi gặp khen chê. Nếu ta sống không ai khen chê, ta sẽ không biết mình tiến tới đâu. Vì vậy, ta nên coi khen chê là cơ hội để kiểm tra và tu tập. Khi nghe khen, ta xem có mừng không. Khi nghe chê, ta xem có giận không. Nếu chưa được tự tại, ta phải tập bình thản dù chưa đắc đạo, vì nếu động tâm, ta sẽ làm phiền người khác.

Thầy khéo léo nói: nếu ai khen chiếc áo đẹp mà ta mặc hoài không thay, hay khen dáng đi đẹp mà ta đi qua lại mãi, ta sẽ làm phiền hàng xóm. Còn lời chê cũng vậy, gặp ai ta cũng hỏi “có đanh đá không?” – thì ai cũng tránh xa. Vì vậy, tập bình thản trước khen chê là bổn phận của người tu giữa đời.

Có thể chúng ta chưa đắc đạo, nhưng hãy bắt đầu từ những gì nhỏ nhất. Hãy quan sát tâm mình, dẫn nó vào thiện pháp. Hãy để tâm được uốn nắn, được đẽo gọt mỗi ngày. Khi quả chín, mùa sẽ đến. Vì khi ta thật lòng bước trên đường đạo, chư Phật không bao giờ bỏ rơi ta. Hãy tin như vậy và tinh tấn tu tập, thương yêu con người, sống vì mọi người. Đừng chán nản, và hãy luôn nhớ: không bao giờ ta cô đơn.