Vì sao làm phước vẫn chưa phải là đạo đức? Bài học từ Kinh Kim Cang

Hôm nọ, tôi gặp một người bạn đã làm phước suốt hai mươi năm: in kinh, cúng chùa, xây cầu, giúp người nghèo. Nhưng cô ấy than rằng: Tôi càng làm phước, tôi càng thấy bực bội. Người nhà không quý tôi, công việc không được công nhận. Hình như phước chưa tới? Tôi lặng người, bỗng nhớ đến bài giảng của TT. Thích Chân Quang về Kinh Kim Cang.

Câu hỏi của cô ấy khiến tôi băn khoăn: Làm phước là việc tốt, nhưng vì sao có người làm phước mà lòng không an? Vì sao có phước mà không tăng trưởng được đạo đức? Hãy cùng tìm hiểu lời giải từ Kinh Kim Cang.

Vì sao bố thí cả châu báu vẫn thua thọ trì kinh?

Trong Kinh Kim Cang, Phật dạy: Nếu có người đem châu báu bằng các núi Chúa Tu Di trong Tam Thiên thế giới để bố thí, rồi có người thọ trì đọc tụng kinh Bát Nhã Ba La Mật này, dù chỉ bốn câu kệ, và đem giảng giải cho người khác, thì người sau được phước đức nhiều gấp trăm nghìn vạn lần. Vì sao?

Thầy Chân Quang giải thích, sự so sánh này không nhằm khinh chê việc bố thí vật chất, mà để nhấn mạnh giá trị của đạo đức Kim Cang:

Mục đích của kinh này là nhấn mạnh vào đạo đức khiêm hạ. Dù làm được rất nhiều điều lành mà không chấp công, thương yêu tất cả chúng sinh mà không thấy có chúng sinh để cho mình thương, chứng tột cùng tâm linh mà vẫn không thấy hơn người.

Bố thí vật chất là hữu hạn, còn đạo đức vô chấp là vô hạn. Vì vậy, Phật ca ngợi sự thọ trì và diễn giải kinh này, nhưng không phải để chúng ta bỏ làm phước, mà để chúng ta làm phước đúng cách.

Hai loại làm phước: Loại vì cầu phước và loại vì thương chúng sinh

Có một sự thật ít người ngờ: làm phước cũng có hai loại. Thầy Chân Quang chỉ rõ:

Kinh Kim Cang xuất hiện là để uốn nắn lại, điều chỉnh lại cho con người làm phước nhưng mà phải tăng trưởng đạo đức. Làm phước mà không tăng trưởng đạo đức là vì cầu phước. Tức là làm phước trên hình thức thì thấy giúp người khác, nhưng trong thẫm sâu tâm hồn là vì chính mình, vì hạnh phúc mai sau nên bây giờ chịu khó móc tiền ra làm phước.

Người làm phước vì cầu phước, tuy làm điều thiện, nhưng cái ngã vẫn còn lớn. Đạo đức không tăng. Còn người làm phước vì thương chúng sinh, không mưu cầu lợi ích cho mình, thì đạo đức được nuôi dưỡng mỗi ngày.

Đạo đức: Chìa khóa của giải thoát

Thầy dạy rằng đạo đức không chỉ là nền tảng của nhân cách, mà là yếu tố chính để chứng được thánh quả.

Đạo đức là yếu tố chính để chứng được thánh quả. Nếu không có đạo đức thì không có chứng được thánh quả.

Người có thể nhập định thâm sâu, đạt Tứ thiền, nhưng nếu không tăng trưởng đạo đức, không phá dần 10 kiết sử, vẫn không thể giải thoát. Trong bản kinh, Phật còn nói: một vị thánh chứng quả A-na-hàm, sinh lên cõi trời, hưởng nhiều tự tại, thậm chí muốn gì được nấy, nhưng chỉ cần còn một chút thỏa mãn, một chút kiêu mạn, vẫn bị Phật chê là chưa hoàn thiện đạo đức.

Vì vậy, sự khiêm hạ trong đạo Phật không phải là điều dễ đạt. Chúng ta cứ tưởng mình hiền lành khiêm nhường, nhưng Phật bảo vẫn còn kiêu mạn. Thật là đáng sợ!

Vì sao cần hành động để tăng trưởng đạo đức?

Đạo đức không chỉ là ý niệm. Muốn tăng trưởng đạo đức, phải thể hiện qua hành động. Thầy ví dụ:

Chúng ta quỳ trước bàn Phật nói: con nguyện thương yêu mọi người. Rồi gặp ai cũng tay bắt mặt mừng, vỗ vai ôm hôn: tôi thương bạn lắm! Nhưng một đồng không chịu cho ai, thì cái thương đó là giả. Tương tự, ta nói con nguyện tôn trọng người khác, nhưng gặp ông già lại vỗ vai, coi thường, thì lời nói trước Phật thành vô nghĩa.

Thầy kể câu chuyện về vận động viên tại SEA Games: các nước Phật giáo như Thái Lan khi chào khán giả đều chắp tay cúi đầu rất đẹp, còn vận động viên Việt Nam chỉ cười cười lắc đầu gật gật, nhìn thấy mắc cỡ. Vì sao vậy? Vì kiêu mạng khiến cái cổ cứng ngắc, không cúi đầu trước người khác.

Bài học nhỏ nhưng sâu sắc:

• Dạy con biết khoanh tay cúi đầu khi khách đến nhà, sau này con sẽ biết ngẩng đầu vinh quang.
• Khi tâm kiêu mạn cứng, hãy tập cúi đầu để làm mềm nó.
• Đạo đức phải được xây dựng bằng những hành động cụ thể, không chỉ bằng lời nói.

Đức Phật làm tất cả nhưng không thấy mình độ ai

Kinh Kim Cang còn dạy một điều vĩ đại: suốt một đời Đức Phật thuyết pháp, độ sinh, có vua chúa quỳ xuống đảnh lễ, có hàng vạn đệ tử khắp nơi, thậm chí biến mưa xuống khiến quốc gia hết hạn hán. Thế mà Phật nói:

Đức Phật nói là không có chúng sinh nào được ngài độ. Tuy làm rất nhiều, rất là vinh quang được đông đảo quần chúng, tín đồ mà ngài vẫn xem như không.

Đây chính là tinh thần vô chấp tuyệt đối. Làm tất cả mà không thấy mình làm. Thương tất cả mà không thấy mình thương. Đạt tất cả mà không thấy mình đạt.

Kinh Kim Cang nhắc ta điều gì?

Thầy Chân Quang nhấn mạnh yếu chỉ: làm phước rất nhiều, đem Phật pháp đến cho mọi người, nhưng không thấy có người nào được mình độ. Làm như vậy, phước và đạo đức cùng tăng trưởng. Đó chính là đạo đức Kim Cang: khiêm hạ, vô chấp, thương yêu không phân biệt.

Nghe kinh nói thọ trì, diễn giải kinh này có công đức vô lượng không có nghĩa là ta bỏ hết công việc làm phước để đi giảng kinh khắp nơi. Phải bố thí trước, rồi mới giáo hóa sau. Có làm phước thật sự, có đạo đức thật sự, thì lời ta nói mới có uy đức người khác nghe.

Hãy nhớ: làm phước là để cho đi và thể hiện lòng thương, chứ không phải để cầu phước. Hãy cúi đầu xuống để kiêu mạn được mềm mại. Hãy cho đi mà không mong được đền đáp. Và hãy làm như Đức Phật: làm tất cả, mà xem như chưa từng làm.

Bởi vì chỉ có đạo đức mới đưa ta đến bờ giải thoát. Và chỉ có đạo đức Kim Cang - sự khiêm hạ vô chấp - mới thật sự là vô hạn.