Vì sao đạo Phật ít Phật tử hơn các tôn giáo khác? – Bài học về nghi lễ

Bạn bước vào một ngôi chùa giữa buổi lễ. Thầy tụng bài kinh gì đó vừa nhanh vừa trầm bổng, hòa theo tiếng mõ. Bạn cúi đầu nhưng không hiểu một chữ nào. Ra về, bạn cảm thấy mình vừa tham dự một buổi lễ nặng nề, và chợt nghĩ: “Sao chùa mình không giống nhà thờ bên kia?”

Đạo Phật đang đi chậm hơn 60 năm

Thầy Thích Chân Quang thẳng thắn:

“Nếu chúng ta nhìn ra thế giới, nhìn ra các tôn giáo bạn và nhìn lại đạo Phật mình, ta sẽ thấy mình đi chậm chân hơn các tôn giáo bạn 60 năm.”

Nguyên nhân có nhiều, nhưng một trong những lý do sâu xa là chúng ta vẫn giữ thái độ “chảnh” như Bồ Đề Đạt Ma chờ Huệ Khả chặt tay. Đạo Phật như một ngọn núi cao, còn Phật tử phải leo lên mới gặp được. Trong khi đó, các tôn giáo bạn lại chủ động “đi xuống” từng gia đình, từng người, dùng mọi cách để thu hút tín đồ.

Nghi lễ – Trung tâm nhưng đang vô nghĩa

Ai đến với đạo rồi cũng quỳ lại lễ, tụng vài câu, nguyện vài câu. Nghi lễ là trung tâm tiếp cận giáo lý. Nhưng nhiều bài tụng hiện nay lại dành cho những bậc thượng căn thượng thừa, không phù hợp với quần chúng. Điển hình là bài Bát Nhã Tâm Kinh:

“Cái gì cũng không hết. Có ai hiểu gì khen hay? Nói đây ai hiểu bài nó khen ở đây quý thầy này. Người nào hiểu đúng bài Bát Nhã Tâm Kinh khen hay. Hầu hết xưa giờ hiểu trật bài đó hết.”

Người ta tụng một bài kinh mà không hiểu, không có ý niệm tu tập, chỉ có niềm tin mù quáng. Rồi “đạo tâm” – tình yêu đạo – không thể tăng trưởng, vì: không hiểu đạo lý → không có đạo hành → không có đạo tâm.

Sáu mục đích của nghi lễ đúng nghĩa

Nghi lễ không phải là hình thức suông. Theo Thầy Thích Chân Quang, một nghi lễ chân chính phải đạt được sáu mục đích. Trong đó, có hai mục đích thiết yếu nhất:

“Thứ nhất ta dâng lời nguyện lên Đức Phật. Thứ hai là khi tụng như vậy làm cho chính mình cũng thâm nhập được đạo lý đó vào tâm hồn mình.”

Ngoài ra, nghi lễ còn giúp đại chúng cùng kiến giải tu hành, giúp người ngoài cuộc hiểu được đạo lý, giúp vong linh và chư thiên hoan hỷ.

Đổi mới nghi lễ: Dễ hiểu, dễ tụng, có pháp tu

Thầy Chân Quang nhấn mạnh:

“Cái nghi lễ phải đưa ra được phương pháp tu hành thực tế chứ không phải tụng xong rồi không biết tu cái gì.”

Đó là lý do tại chùa Phật Quang, các nghi thức được soạn lại theo hướng hiện đại, ngôn từ trang trọng nhưng dễ hiểu, điệu tụng dễ theo. Âm nhạc hiện đại được đưa vào nghi lễ như một “con đường” chạm đến trái tim người trẻ.

“Chúng tôi đẩy hết cái âm nhạc hiện đại vô trong nghi thức.”

Một bài xám mới thể hiện tinh thần ấy:

“Càng yêu Phật pháp thiết tha, càng yêu tổ quốc đậm đà thiêng liêng.”

Cho người trẻ yêu Đạo – Đó là lãi lớn nhất

Với Thầy Chân Quang, một buổi lễ thành công không phải khi thu được nhiều tiền cúng dường, mà là khi con người tăng lên tình yêu Đạo.

“Mục đích của buổi lễ này là làm gì? Sau buổi lễ cho mọi người tăng được đạo tâm đó là ta thành công.”

Khi nghi lễ trở nên sống động, chứa đựng đạo lý tu tập, mọi người sẽ hiểu, sẽ xúc động, sẽ yêu đạo. Hãy hình dung một buổi lễ nơi thanh niên hát vang những lời kinh, ai cũng cảm nhận được sự an lạc – đó chính là cách chúng ta đưa Đạo Phật đi vào đời sống.

Mỗi buổi lễ phải là một cơ hội để chạm vào trái tim mỗi người. Nếu nghi lễ giúp người ta hiểu ra con đường tu, biết diệt tham, diệt sân, diệt si, thì đạo tâm sẽ nở hoa. Chúng ta, những người con Phật, hãy cùng chuyển hóa nghi lễ theo tinh thần ấy, để Đạo Phật không chỉ trường tồn mà còn phát triển mạnh mẽ trong thời đại mới.