Vì sao con người cần tôn giáo? Hành trình từ thắc mắc đến thần linh

Ngày xưa, trong một ngôi chùa nhỏ, có một cậu bé lúc nào cũng bám theo mẹ hỏi: “Mẹ ơi, cái gì đây? Mẹ ơi, tại sao như vậy?” Mẹ em trả lời một câu, em lại hỏi tiếp, không ngừng nghỉ. Nhìn cảnh ấy, Thầy Thích Chân Quang từng nhận xét:

Loài người là một loài vật rắc rối, hay thắc mắc. Con người luôn muốn biết nguyên nhân tại sao, tại sao vậy.

Thắc mắc là bản tính tự nhiên của con người. Và từ những thắc mắc đó, tôn giáo đã ra đời. Hãy cùng khám phá hành trình này.

Những câu hỏi không có lời giải đáp

Thời kỳ thượng cổ, con người sống trong rừng, trong hang động. Tri thức còn hạn hẹp. Họ không hiểu vì sao trời mưa, vì sao lửa cháy, vì sao bệnh tật hay chết chóc. Mỗi khi thấy một hiện tượng kỳ lạ, họ liền tìm lời giải thích. Nhưng kiến thức của họ không đủ. Họ chỉ biết đặt câu hỏi và… không có đáp án. Thầy Thích Chân Quang chia sẻ:

Một điều chúng ta chắc chắn là kiến thức của thời đại ngày xưa không bao giờ đủ để giải thích hết mọi hiện tượng trong cuộc sống này.

Vì không thể trả lời, họ gán tất cả cho ông trời. Trời sinh ra muôn loài, trời tạo ra mưa gió, trời định đoạt sống chết. Đó là cách duy nhất để giải thích và yên lòng.

Con người tạo ra thần linh

Thật chua chát khi thấy chính con người đã sáng tạo ra những vị thần linh. Nhưng rồi lại quy phục, kính sợ, sùng bái chính những gì mình tạo ra. Thầy Thích Chân Quang nói:

Chính con người đã tạo ra thần linh nhưng mà rồi lại bảo thần linh nó tạo ra con người.

Điều đó còn mạnh mẽ hơn bởi con người thời nào cũng dễ tin. Người thời nay cũng vậy, thậm chí nhiều người có học vẫn tin vào những giáo phái mới. Sự dễ tin này khiến các lý thuyết thần linh được lan truyền và trở thành cố định.

Hiện tượng siêu nhiên – Chuyện có thật

Bên cạnh những giả thuyết về thần linh, còn có những hiện tượng siêu nhiên mà con người chứng kiến tận mắt. Thầy Thích Chân Quang kể về những bộ tộc nuôi “ma xó” để canh nhà, về những thầy bùa làm phép khiến cô gái bỏ nhà theo người khác, hay những người phù thủy có trực giác kỳ lạ. Tất cả những hiện tượng ấy lặp đi lặp lại, khiến người xưa tin chắc rằng có một thế giới vô hình tồn tại.

Vì những cái hiện tượng nó nó thật quá đi nên buộc lòng người ta phải sinh là rõ ràng có một thế giới tâm linh tồn tại song song với thế giới vật chất này.

Ba yếu tố hình thành nên tôn giáo

Khi con người tin vào thần linh, họ lo rằng nếu không cúng tế, cầu xin, vị thần ấy sẽ giận dữ. Vì vậy, nghi lễ ra đời. Từ đó, tôn giáo hình thành qua ba yếu tố:

• Lý thuyết – Hệ thống giải thích về nhân sinh và vũ trụ.
• Nghi lễ – Cách thức thể hiện sự tôn kính đối với thần linh.
• Quần chúng – Những người tin theo và thực hành.

Thầy Thích Chân Quang nhấn mạnh:

Khi mà người ta đã tin vào thần linh rồi thì người ta cảm thấy là cái ông thần linh đó mà ổng cao siêu như vậy, ổng quyền năng như vậy mà nếu mình không biết điều với ổng, không nghĩ tới ổng, không nói chuyện, không cầu xin, không cúng kiến gì cho ổng coi bộ hơi mệt.

Đạo Phật cũng vậy, có lý thuyết đồ sộ, có nghi lễ, có tín đồ. Nhưng điểm khác biệt là chúng ta nhìn mọi thứ một cách khách quan.

Đừng vội chê trách người xưa

Thời nay, nhìn lại những lý thuyết về ông trời tạo vật, ta có thể cho là mê tín. Nhưng hãy thông cảm. Nếu sống trong thời đại ấy, ta cũng sẽ chấp nhận. Không có câu trả lời nào khác. Thầy Thích Chân Quang khuyên:

Đừng bao giờ mà nhìn lại những lý thuyết xưa với một cái ác ý, một sự chê trách mà nghĩ rằng mình hơn. Không nên như vậy.

Hiểu được nguồn gốc tôn giáo giúp ta thêm lòng từ bi đối với quá khứ. Và cũng giúp ta trân quý hơn những lời dạy của Đức Phật – một con đường không dựa vào thần linh, mà dựa vào sự tỉnh thức và thực hành để đạt đến giải thoát. Hãy luôn giữ cho mình sự thắc mắc, nhưng hãy đưa nó vào con đường tu tập để chuyển hóa.