Tương Đối Và Tuyệt Đối: Hạnh Phúc Nào Không Phai Nhạt?

Có bao giờ bạn tự hỏi: điều gì trên đời này thật sự bền vững, không thay đổi? Niềm vui hôm nay có còn tồn tại vào ngày mai? Tình thương hôm nay có mãi mãi như ban đầu? Trong bài giảng “Tương Đối Và Tuyệt Đối”, TT. Thích Chân Quang mở ra một góc nhìn sâu sắc giúp chúng ta phân biệt những giá trị tạm bợ và những giá trị vĩnh hằng.

Tương Đối Và Tuyệt Đối Là Gì?

Theo định nghĩa chuẩn, tương đối là còn có thể so sánh, đối chiếu với vật khác, còn có hơn kém. Tuyệt đối là một giá trị độc nhất, không thể so sánh, không thể đối chiếu với bất cứ điều gì. Thế gian thường dùng chữ “tương đối” theo nghĩa “khá khá, hơi hơi được”, nhưng nghĩa đích thực sâu hơn nhiều. Trong tương đối, cái gì cũng có hai mặt, có hơn có thua, có cao có thấp, tất cả đều phụ thuộc vào điều kiện bên ngoài. Còn tuyệt đối thì vượt ra khỏi mọi so sánh, là biểu hiện của một giá trị tối thượng, không biến đổi.

Phật: Vị Thánh Tuyệt Đối

Đức Phật được gọi là bậc thánh tuyệt đối vì không một giá trị thánh triết nào có thể so sánh với Ngài. Về mặt chức vụ, Phật không còn là thái tử, không còn là người chồng, người cha, không giữ bất cứ một nhiệm vụ nào trong ba cõi sáu đường. Nhưng về mặt thánh tín, tính chất thánh thiêng của Ngài vượt xa tất cả các vị vua trời, thậm chí các vị vua cõi trời có quyền uy tối thượng cũng phải kính lễ Phật.

“Phật là bậc thánh tuyệt đối vì không có một giá trị thánh triết nào có thể so sánh được. Nên có một cái từ khác để ca ngợi cái vị trí thánh của Phật là bậc vô thượng tôn.”

Đây cũng là điều cảnh tỉnh cho chúng ta: không vội xưng là “vô thượng tôn” hay “vô thượng sư” khi chưa đạt được sự giác ngộ hoàn hảo, vì điều đó không chỉ nông nổi mà còn tổn phước nặng.

Niềm Vui Thế Gian: Tương Đối Và Chóng Nhàm

Hầu hết mọi niềm vui trên đời đều là tương đối, bởi vì chúng phải tìm kiếm một điều kiện bên ngoài. Khi được khen, mới vui; khi trúng số, mới vui; khi người mình thương đáp lại, mới vui. Nhưng niềm vui ấy chóng nhàm, càng kéo dài càng mệt mỏi. Ví như tình yêu đôi lứa lúc đầu bồng bột, rồi cũng phai nhạt theo thời gian. Hay như một bài nhạc hay mà nghe mãi cũng phải chán. Chính vì vậy, cuộc đời luôn đòi hỏi những cái mới, và nhiều người đã sa vào các trò giải trí, thậm chí ma túy, để tìm kiếm cảm giác phấn khích, nhưng rốt cuộc chỉ đốt năng lực và phước báu của mình mà thôi.

“mọi niềm vui trên cuộc đời coi vậy chứ đều là tương đối là phạm bợ.”

Tình Thương Và Từ Bi: Tương Đối Hay Tuyệt Đối?

Tình thương yêu giữa người với nhau thường đi kèm điều kiện. Ta thương một người, nhưng nếu người đó không thương lại, ta khó lòng thương hoài. Ông già cô đơn thương đứa trẻ, muốn được đáp lại, cho bánh cho tiền, nhưng đứa bé ham vui rồi chạy mất, cuối cùng ông cũng chán. Tình thương thế gian phụ thuộc vào sự đáp ứng, nên nó tương đối. Còn từ bi của Phật và Bồ Tát là tuyệt đối, xuất phát từ lòng thương vô điều kiện, không đòi hỏi phải được thương lại.

“Tình thương yêu giữa chúng sinh với nhau hầu hết là tương đối. Tại sao vậy? Vì phải có điều kiện.”

Khi ta tu tập, ta học cách thương yêu không đòi hỏi, mới dần tiến đến tâm từ bi tuyệt đối.

Hạnh Phúc Tuyệt Đối Của Nội Tâm Thanh Tịnh

Trái ngược với niềm vui thế gian, có một loại hạnh phúc tuyệt đối không cần điều kiện bên ngoài, càng kéo dài càng tốt, không hề nhàm chán. Đó là hạnh phúc phát sinh từ nội tâm thanh tịnh, khi tâm không còn vọng tưởng, trong thiền định. Những vị thánh nhân chỉ cần ngồi thiền là đã có niềm vui dạt dào, không cần nói chuyện, không cần giao tiếp, tự nơi thân tâm đã trọn vẹn. Hạnh phúc này không bao giờ cạn, chỉ tăng dần theo tu tập.

“Nội tâm thanh tịnh. Đây là một cái lạ. Cái niềm vui mà trong thiền định... không cần điều kiện bên ngoài thì gọi là một hạnh phúc tuyệt đối đó.”

Chúng ta chưa thể đạt được tuyệt đối, nhưng đang đi dần đến đó. Đạo Phật mang cho chúng ta một sự trầm tĩnh, một niềm vui trong việc làm từ thiện, vui trong thiền định, nhờ đó ta sống an ổn và nhẹ nhàng hơn.

Chúng ta có thể sống an nhiên hơn khi hiểu rõ tương đối và tuyệt đối. Đừng bám vào những niềm vui chóng nhàm, đừng để tâm bị lệ thuộc vào điều kiện bên ngoài. Hãy quay về với nội tâm, tu tập thiền định, mở lòng đến với mọi người bằng tình thương vô điều kiện. Mỗi ngày một chút, chúng ta sẽ tiến dần đến hạnh phúc tuyệt đối – niềm an lạc không bao giờ phai nhạt.