Thành công mở đường cho thất bại: Bài học từ tâm khiêm hạ

Bạn có bao giờ tự hỏi vì sao có những người đạt được vinh quang rực rỡ rồi lại rơi vào thất bại đau thương? Những triều đại hưng thịnh rồi suy tàn, những bậc tài giỏi rồi khuất bóng. Trong bài giảng Khiêm Hạ, Thầy Thích Chân Quang đã hé mở một quy luật tâm lý sâu sắc: thành công không phải là đích đến, mà là khởi đầu của thử thách. Bí quyết để không bị thử thách đánh bại nằm ở đâu? Hãy cùng lắng nghe lời dạy của Thầy.

Thành công và thất bại: một vòng lặp có nguyên nhân

Trong cuộc đời, ta thấy vô số vương triều, công trình, con người đều có lúc hưng thịnh rồi suy tàn. Thầy Chân Quang chỉ ra một nghịch lý: thành công lại là sự chuẩn bị cho thất bại. Điều này không phải ngẫu nhiên mà có nguyên nhân sâu xa từ tâm lý con người.

Thành công lại là cái chuẩn bị cho sự thất bại. Nguyên nhân của nó nằm ở trong tâm của mình, nằm trong tâm của mình là cái tâm kiêu mạn.

Khi con người đạt được thành công, chính vì thành công đó mà sinh ra lòng tự cao, tưởng mình hơn người. Chính cảm giác ấy dần dần phá hủy những phẩm chất tốt đẹp, khiến phước đức cạn dần và dẫn đến thất bại.

Kiêu mạn: kẻ phá hủy mọi công đức

Kiêu mạn là tình cảm thấy mình hơn mọi người và thích thú, khoái trá về điều đó. Thầy Chân Quang giải thích rõ cơ chế phá hoại của nó:

Khi mình thấy mình hơn người khác rồi mình khoái trá vì mình hơn người khác, cái khoái trá đó mới ban đầu thì nó chưa làm mình mất phước liền. Cái khoái trá đó bắt đầu nó mới đánh vỡ tất cả những cái khả năng khác, những cái cao quý khác trong con người mình.

Kiêu mạn làm mất đi sự trầm tĩnh, sự thanh tịnh và lòng từ bi. Khi những đức tính ấy biến mất, con người dễ làm điều xấu, tạo nghiệp tổn phước. Phước hết thì tài năng, trí tuệ cũng tan biến. Đó là lý do thành công mở đường cho thất bại.

Những hình thức của kiêu mạn

Kiêu mạn không chỉ là kẻ tự cao, nó có nhiều hình thức tinh vi trong đời sống hằng ngày:

• Kiêu mạn về tài năng: tự thấy mình giỏi hơn người khác trong công việc, học tập, nghệ thuật, giảng pháp...
• Kiêu mạn về địa vị: khi mình là trưởng nhóm, cán bộ, có chức quyền liền sinh ra coi thường người khác.
• Kiêu mạn về bằng cấp: mang danh tiến sĩ, thạc sĩ lúc nào cũng cảm thấy mình hơn kẻ tầm thường.
• Kiêu mạn về tuổi tác: càng lớn tuổi, càng thấy mình già dặn, con cháu phải kính nhường, từ đó sinh ra tật khó chịu, hay la mắng.

Bên cạnh đó, ai cũng muốn được người khác tôn trọng. Đây là nhu cầu tự nhiên, nhưng nếu không biết cách mình sẽ trở nên ích kỷ, hẹp hòi. Thầy Chân Quang nhắc:

Người tu đạo đức, người tu dưỡng đạo đức là người phải biết thương yêu và tôn trọng mọi người.

Khiêm hạ: chìa khóa để chuyển hóa

Khiêm hạ không phải là hèn kém, mà là một sức mạnh nội tại. Khi ta khiêm hạ, ta có thể giữ được phước đức, không bị thành công đánh gục. Thầy Chân Quang kể về một người bạn tu sĩ tuy học kém nhưng chuyên cần công quả, cuối cùng lại thành giảng sư được nhiều người yêu mến. Thầy nói:

Chính cái phước đã làm thành cái trí.

Phước đức có được nhờ tinh tấn phục vụ, nhờ sống vị tha và khiêm tốn. Khi phước đầy, trí tuệ tự khắc mở ra. Nhờ vậy, người ấy có thể thuyết giảng một cách thuyết phục, vì đã có kinh nghiệm thực hành và được phước lực gia trì.

Thực tập khiêm hạ mỗi ngày

Thầy Chân Quang cũng thừa nhận rằng bản thân còn nhiều kiêu mạn, nhưng nhờ pháp khiêm hạ mà giữ được. Ngài khuyến khích chúng ta thực tập từng chút một: kiểm soát tâm, thấy lỗi mình, bớt so sánh, luôn tôn trọng người khác. Tuy nhiên, để diệt trừ tận gốc kiêu mạn là cả một quá trình:

Tới A La Hán mới thật sự bứng được cái gốc kiêu mạn tự hào.

Vì thế, đừng nản chí. Mỗi ngày chúng ta có thể thực hành một chút: mở lòng biết ơn, cúi đầu học hỏi, làm việc nhỏ mà âm thầm. Khiêm hạ sẽ trở thành một cây đại thụ che chở cho chính mình và cho người khác.

Lời kết

Cuộc đời là một chuỗi những thành công và thất bại. Nhưng nếu có tâm khiêm hạ, thành công sẽ không làm ta kiêu ngạo, và thất bại sẽ không làm ta gục ngã. Hãy bắt đầu từ hôm nay, với một nụ cười, một lời hỏi thăm, một hành động phục vụ vô điều kiện. Đó chính là cách ta thắng vượt chính mình.