Tâm từ bi của Đức Phật: Vì sao Ngài không biểu lộ?

Trong suốt mấy chục năm tu học, thầy Thích Chân Quang luôn giữ một câu hỏi trong lòng: Tại sao Đức Phật, bậc từ bi vô lượng, lại không bao giờ biểu lộ tình yêu thương với bất kỳ ai? Đức Phật dạy chúng ta yêu thương muôn loài, nhưng chính Ngài lại không ôm một con chó, không vỗ về một đệ tử. Điều này hẳn đã khiến nhiều người cảm thấy lạ lẫm. Nhưng rồi, thầy đã tìm ra câu trả lời — và câu trả lời ấy thay đổi cách hiểu của chúng ta về lòng từ bi.

Tình yêu thương không nhất thiết phải biểu lộ

Chúng ta thường nghĩ rằng yêu thương là phải ôm ấp, là phải nói những lời ngọt ngào, là phải thể hiện ra ngoài bằng nhiều cử chỉ. Đức Phật không hề làm điều đó. Ngài nghiêm trang, điềm tĩnh, không bao giờ ôm đệ tử, không vuốt ve con vật. Ngài chính là đấng “nghiêm từ” — nghiêm trang nhưng tràn đầy từ bi. Nhưng vì sao Ngài không biểu lộ? Điều này được giải thích qua một ví dụ rất đời thường trong bài giảng:

Một bà mẹ có năm bảy đứa con, lúc nào cũng ôm ấp, nựng nịu, đút cơm cho con. Còn ông bố thì ngồi đó ăn canh, chỉ nói: “Ăn cơm đi con”. Khi đứa bé té, bà mẹ chạy tới ôm lấy, “đau chỗ nào hả con? Đánh cái bàn nè!”. Còn ông bố không đỡ, chỉ dạy con cách tự đứng lên. Ông bố có thương con không? Có — nhưng tình yêu của ông hướng đến mục tiêu: đứa con phải nên người, phải đứng trụ giữa cuộc đời phong ba, thành công hơn cả ông.

Tình yêu thương chân thật thường không phô bày, nhưng nó thôi thúc chúng ta nghĩ đến mục tiêu cuối cùng của người mình thương. Đức Phật cũng vậy. Ngài không biểu lộ tình cảm tạm thời, vì Ngài đang hướng đến một mục tiêu lớn hơn gấp bội.

Từ bi tối thượng là mục tiêu giác ngộ

Sau nhiều năm đọc kinh, thầy Thích Chân Quang mới nhận ra rằng tình yêu thương của Phật không nằm ở hành động, cử chỉ. Nó đã “kết tinh thành những viên ngọc kim cương ở trong tâm”. Lòng từ bi của Ngài trở thành một sự thôi thúc, một trách nhiệm và ước nguyện thiêng liêng: tất cả chúng sinh phải giác ngộ.

Tình yêu thương của Phật là ngài không biểu lộ. Ngài không biểu lộ ra bằng hành động cử chỉ thái độ mà nó thành kết tinh thành những viên ngọc kim cương ở trong tâm ngài. Mà cái viên ngọc nó làm… nó là một sự thôi thúc, một cái trách nhiệm, một cái ước nguyện của ngài chỉ làm sao cho chúng sinh giác ngộ thôi. Mục tiêu chính của ngài là làm sao chúng sinh phải giác ngộ. Đó là cái từ bi tối thượng của ngài.

Chúng ta không cần phải trở thành một người thiếu tình cảm để học theo Phật. Thầy Chân Quang cũng chia sẻ rằng thầy có thể ôm một con chó bệnh, yêu thương từng cọng cỏ, chiếc lá. Nhưng điều quan trọng là chúng ta hiểu rằng lòng từ bi của Phật vượt trên tình cảm thông thường: nó là sự dấn thân, là trí tuệ, là tình yêu lớn nhất — tình yêu đưa người khác đến bờ giác.

Phước lành cần đi đôi với trí tuệ và đạo đức

Trong bài giảng, thầy đặt một câu hỏi thú vị: nếu bạn sở hữu 100 triệu thì bạn biết cách dùng; nhưng nếu có 10 tỷ? Nếu bạn được cả một xóm yêu thương, bạn biết phải làm gì; nhưng nếu cả một thành phố yêu quý bạn, bạn có đủ sáng suốt để xử lý? Đó là lý do chúng ta cần phải chuẩn bị đạo đức và trí tuệ ngay từ bây giờ.

Nếu nó không tương ưng với cái trí tuệ đạo đức của ta, ta xử lý bậy liền. Ta không biết cách xử lý. Chứ không phải là dễ đâu.

Phước lành có thể đến dưới nhiều hình thức: tiền bạc, danh tiếng, tình yêu thương của mọi người. Nhưng nếu ta chưa đủ sức giữ gìn, ta sẽ mất tất cả. Vì vậy, đừng vội cầu xin phước lớn. Hãy lo tu tập trí tuệ và đạo đức để có thể đón nhận và lan tỏa phước lành một cách trọn vẹn.

• Quán chiếu nhân quả để không coi thường bất cứ ân đức nào.
• Tu tập từ bi mỗi ngày — yêu thương không bỏ sót một chúng sinh nào.
• Trau dồi trí tuệ để xử lý mọi tình huống bằng sự tỉnh thức, không bị phước lành làm cho nghiêng ngả.

Sống có ý nghĩa là cống hiến, không chỉ thụ hưởng

Thầy Chân Quang nhắc lại một nhận xét sâu sắc: cuộc đời này có hai hạng người. Một hạng để cuộc đời đẩy đưa, sống vô tư và hưởng thụ. Hạng khác chủ động tạo ra giá trị, giúp đỡ người khác, thay đổi cuộc đời theo hướng thiện lành. Sau khi sống mấy mươi năm, khi ngồi lại nhìn lại, ta thấy mình đã làm được gì cho đời?

Nếu mỗi ngày ta chỉ ăn, thở, hưởng thụ nhưng không làm được một việc tốt nào, thì ngày đó là ngày mắc nợ trời đất. Thầy nói:

Nếu mà ngày đó không làm điều gì lợi, không dám ăn cơm. Vì có hưởng thụ mà không có cống hiến. Không có cống hiến, không dám hưởng thụ. Dù là một miếng cơm.

Nhưng nếu ta sống hết lòng vì người khác, sống vì Phật pháp và chúng sinh, ta sẽ thấy hạnh phúc đích thực. Câu nói này của thầy giống như một công thức sống:

Sống cho mọi người, cho Phật pháp, cho chúng sinh đó mới là hạnh phúc. Còn mình sống cho mình, dù chỉ một thoáng thôi, nó đều ẩn chứa cái khổ đau về sau.

Bắt đầu từ hôm nay

Hãy dừng lại một chút để tự hỏi: Tôi đang sống cho mình hay cho cuộc đời? Tôi đang hưởng thụ hay cống hiến? Nếu sau lưng tôi không có gì, thì phía trước tôi cũng không có gì. Hãy tu tập để trái tim trở thành một trái tim từ bi — yêu thương mà không cần biểu lộ, nhưng thôi thúc hướng về sự giác ngộ cho tất cả. Đó chính là hành trình của Bồ Tát đạo. Ngày hôm nay, ngay lúc này, hãy là người đến để trao yêu thương, không phải để nhận lấy sự xót thương. Hãy sống như thể mỗi ngày là một cơ hội để cho đi, để thế giới này tốt đẹp hơn một chút nhờ có mình.