Tâm Lý Hối Hận: Vì Sao Người Biết Hối Hận Lại Là Người Có Đạo Đức?

Bạn có bao giờ thức dậy lúc nửa đêm, day dứt về một lời nói hay hành động nào đó trong quá khứ? Cảm giác đó chính là hối hận. Nhiều người cho rằng hối hận là một cảm xúc tiêu cực, kéo tâm hồn xuống vực thẳm. Nhưng theo Thầy Thích Chân Quang, hối hận thực ra là một loại cảm xúc buồn khổ nhưng lại không hề tiêu cực, bởi nó là động lực giúp ta vượt lên.

Hối hận: Cảm xúc buồn nhưng không tiêu cực

Hối hận là một dạng cảm xúc buồn khổ khi biết mình có lỗi, khi biết mình phạm sai lầm. Tuy nhiên, chính nỗi buồn này lại thôi thúc ta tiến bước, khiến ta không chìm đắm trong bi quan hay mất động lực sống. Thầy Chân Quang giải thích:

Hối hận là một loại cảm xúc có tính buồn khổ nhưng không phải tiêu cực. Còn những cái buồn tào lao khác thì làm cho ta mất động lực sống.

Người có đạo đức càng nhiều, tâm lý hối hận càng sâu sắc. Vì vậy, biết hối hận chính là dấu hiệu của một tâm hồn nhạy cảm và có lương tâm.

Ba tác dụng kỳ diệu của tâm hối hận

Theo lời Thầy, tâm hối hận mang lại ba công năng to lớn:

• Thứ nhất: Lòng ta không muốn phạm lỗi nữa, tâm ác độc bị diệt trừ dần.
• Thứ hai: Quả báo nặng của nghiệp được giảm bớt, như nhờ tâm hối hận mà người phạm tội được cảnh sát điều tra nhẹ lòng và muốn giảm hình phạt.
• Thứ ba: Hối hận là động lực khiến ta cố gắng làm nhiều việc thiện để chuộc lại lỗi lầm cũ.

Chính vì vậy, trong luật pháp và cả trong đời sống, thái độ thành khẩn hối hận của người phạm lỗi luôn được coi trọng. Thầy Chân Quang quả quyết:

Tâm hối hận có ba tác dụng: thứ nhất là lòng ta không muốn phạm lỗi nữa. Thứ hai là cái tội ta đã gây nó có cái số lượng tội bị giảm đi. Thứ ba là tâm hối hận này là động lực khiến cho ta thích làm nhiều việc phút về sau để chuộc lại cái lỗi lầm cũ.

Đo trình độ chúng sinh bằng tâm hối hận

Thầy dạy rằng mức độ hối hận có thể tiết lộ cõi tái sinh của chúng sinh. Người không có chút hối hận nào, phạm lỗi mà trơ trơ, thách thức, sẽ mang nghiệp của súc sinh. Người có hối hận nhưng chưa sâu sắc, vẫn còn là phàm phu trong cõi người. Người biết hối hận từ những lỗi lầm vô cùng nhỏ nhiệm, như không bố thí cho người ăn xin khi có cơ hội, thì đó là căn tính của cõi trời.

Nếu cái người không có chút hối hận nào, không phạm lỗi, không biết hối hận gì cả, thì người này ta xếp về loại gì? Sẽ đi về súc sinh. Bỏ thân này rồi chắc chắn đọa làm súc sinh bởi vì thiếu một cái tâm hối hận trong lòng họ.

Còn người hối hận đến mức tinh tế, thấy rõ lỗi lầm trong từng hơi thở, từng cử chỉ, sẽ dần trở nên hoàn thiện và có thể chứng đạo.

Câu chuyện thanh tẩy tâm hồn

Thầy Chân Quang kể một kỷ niệm của chính mình: khi còn trẻ, Thầy đọc sách của một triết gia Ấn Độ tên là Chris Nabukti, nhưng thấy văn phong khó hiểu nên trong tâm phản đối ông. Sau này, khi hiểu Phật pháp, Thầy nhận ra ông là một bậc giác ngộ. Tâm hối hận dâng trào vì đã hiểu nhầm một vị thánh. Thầy giữ nỗi hối hận ấy nhiều năm, cho đến một buổi trưa, nằm nghỉ trên võng, Thầy mơ thấy ông hiện ra mỉm cười. Từ giấc mơ ấy, tâm hối hận tan biến, như một lời tha thứ. Thầy chia sẻ:

Tất cả những cái tâm hối hận bao lâu nay nó tan biến hết luôn. Nghĩa là tội đã hết và ông đã tha thứ cho mình.

Câu chuyện cho thấy hối hận là một dạng tự trừng phạt mình, nhưng nhờ vậy ta không cần phải nhận quả báo từ bên ngoài. Chính tâm hối hận có công năng gột rửa tội lỗi.

Sống không lỗi lầm: Đích đến của người biết hối hận

Người biết hối hận từ những điều nhỏ nhặt sẽ dần phát hiện ra lỗi lầm của mình trong mọi hoàn cảnh. Thế gian đầy cạm bẫy của lỗi lầm, nhưng nhờ trí tuệ, ta có thể nhận ra và tránh xa. Khi không còn lỗi lầm nữa, tâm hồn trong sạch, ta bước vào dòng chảy của thiện lành. Thầy khuyên:

Thế gian này là như vậy mà chúng ta không thấy. Vì sao ta không đủ trí tuệ để biết từng cái lỗi nhỏ nhỏ bé bé như thế. Nhưng mà người có trí tuệ cực kỳ cao thì họ nhìn ra điều đó.

Hãy để tâm hối hận trở thành ngọn đèn soi sáng tâm hồn. Mỗi lần nhìn lại quá khứ, nếu thấy lỗi lầm, đừng chìm trong buồn khổ, mà hãy dùng nó làm động lực để sống tốt hơn. Đó chính là con đường chuyển hóa nghiệp lực, đưa ta về với trí tuệ và từ bi.