Sự Chú Ý: Thước Đo Giá Trị Con Người

Chắc hẳn chúng ta đều có lần ngồi học bài mà đầu óc cứ bay la la, hoặc giữa bữa tiệc đông người, ánh mắt bỗng dừng lại ở một người khiến ta tò mò. Có bao giờ bạn tự hỏi: tại sao sự chú ý của mình cứ bị cuốn đi nơi này, nơi kia mà không thể tập trung vào việc đang làm? Thầy Thích Chân Quang đã dạy một bài học sâu sắc về cơ chế của tâm, qua đó mở ra bí mật dẫn năng lực và giá trị của con người.

Sự chú ý - "cái nhấp nháy" của màn hình tâm

Trong tâm mỗi chúng ta, các giác quan và suy nghĩ lúc nào cũng hoạt động tấp nập như một màn hình vi tính rộng lớn với nhiều cửa sổ. Nhưng kỳ lạ thay, "cái nhấp nháy" của sự chú ý lại chỉ nằm ở một điểm duy nhất. Thầy Chân Quang ví dụ: khi đang nghe giảng, chúng ta hầu như quên cả cảm giác ngồi trên ghế hay cơn gió mát. Khi cầm bút viết, tai như "điếng" đi để chú ý vào từng con chữ. Sự chú ý không thể chia đều cho tất cả mọi thứ, nó chỉ có thể tập trung vào một việc tại một thời điểm.

Cái chú ý này nó rất giống như là trên cái màn hình vi tín. Ai mà làm việc trên vi tính thì biết á cái màn hình nó rộng nhiều mục nhiều khung nhưng mà cái nhấp nháy nhấp nháy nó chỉ có một một chỗ mà thôi.

Vọng tưởng và nghiệp - hai kẻ trộm sự tập trung

Tuy nhiên, sự chú ý của ta không chịu đứng yên. Khi đang viết bài, tiếng nhạc từ hàng xóm có thể kéo ta ra ngoài. Khi đang làm công việc bổn phận, nỗi lo về trận đá banh khiến ta mất tập trung. Đó là bởi vì "vọng tưởng" - những suy nghĩ lăng xăng - không ngừng khởi lên trong tâm, lôi kéo sự chú ý qua lại như một con thuyền nhỏ trên sóng nước. Thầy cũng chỉ ra rằng nghiệp cũng chi phối sự chú ý. Trong một bữa tiệc, ta tự nhiên chú ý đến người mình mến, hay trong bảo tàng, ta lại bị cuốn hút bởi một bức tranh duy nhất. Đó không phải là tình cờ, mà là "nghiệp của ta nằm ở đó".

Sở thích của mình cái nó lôi kéo cái chú ý của mình thì công việc bổn phận của mình đáng lẽ là phải chú ý vào cái bài làm bài thi. Nhưng mà cái sở thích cái công việc cái nó làm phân tâm.

Ba hạng người và thước đo giá trị

Từ việc quan sát sự tập trung, Thầy phân loại con người thành ba hạng. Hạng thứ nhất là những người tập trung cao độ, họ làm việc gì cũng chính xác, kỹ lưỡng, đó là những người phi thường, thậm chí là bậc thánh. Hạng thứ hai là những người bị vọng tưởng làm xao nhãng nhưng vẫn có thể kéo lại, vẫn sống và làm việc bình thường - hầu hết chúng ta thuộc hạng này. Hạng thứ ba là những người bị mất tập trung nghiêm trọng, không thể làm việc, học hành, giống như một dạng bệnh tâm thần. Và điều quan trọng nhất: "Cái giá trị con người nằm ở chỗ nào? khả năng tập trung nhiều hay ít." Chính sức tập trung là thước đo giá trị, là điểm số từ 1 đến 10 để đánh giá năng lực của một con người.

Cái giá trị con người nằm ở chỗ nào? khả năng tập trung nhiều hay ít.

Định và Thiền - hai cánh cửa của sự tập trung

Nếu sự tập trung quan trọng đến vậy, làm sao để tăng cường nó? Thầy Chân Quang dạy ta phân biệt hai sắc thái của thiền định. Một là "Định": tâm ta buông lỏng, không chú ý vào đâu cả, và cố gắng diệt trừ vọng tưởng để tâm trống rỗng, như câu "ưng vô sở trụ nhi sanh kỳ tâm" trong kinh Pháp Bảo Đàn. Hai là "Thiền": có chú ý, có tập trung, nhưng tập trung vào một đối tượng cụ thể - điển hình là hơi thở. Thầy nhấn mạnh rằng Phật giáo chọn con đường "Thiền" vì nó hiệu quả hơn trong việc nhiếp tâm, an trú tâm. Nhưng người tu tập giỏi cần thành thạo cả hai.

Thiền là không vọng tưởng mà có tập trung, có chú ý. Định là không vọng tưởng mà không tập trung, không chú ý.

Thực hành từ hơi thở - bắt đầu ngay hôm nay

Bài học mà Thầy dạy không dừng ở lý thuyết. Khi biết chú ý ổn định một chỗ, ta có thể làm việc, học tập, quan tâm người khác sâu sắc hơn. Ví dụ, khi chăm sóc người bệnh, nếu chỉ đưa thuốc và bỏ đi, ta bỏ lỡ nhiều điều - từ mồ hôi, đến việc đã bao lâu chưa tắm, tâm trạng như thế nào. Nhưng nếu ta thực sự chú ý, ta sẽ phát hiện ra biết bao điều cần làm, và ta trở thành người điều dưỡng tận tâm, có phước báu lớn. Vì thế, hãy bắt đầu ngay bằng việc theo dõi hơi thở - một phương pháp thiền tập đơn giản mà mạnh mẽ. Mỗi lần hơi thở vào, hít ra, ta giữ tâm trên đó. Với sự kiên trì, sự tập trung sẽ tăng dần, năng lực sẽ vượt trội, và giá trị con người sẽ được nâng cao.

Ngày mai, bạn hãy thử dành 5 phút ý thức về hơi thở của mình. Bạn sẽ thấy điều gì? Hãy để sự chú ý ổn định, và tâm hồn sẽ mở ra nhiều điều vi diệu.