Triết lý về cái chết: Vì sao người Việt trọng ngày giỗ hơn ngày sinh?

Mỗi độ giỗ về, người Việt lại có một nét văn hóa riêng: thay vì tôn vinh ngày sinh, ta trọng ngày mất. Vì sao? TT. Thích Chân Quang trong bài giảng "Triết lý về sự chết" đã giải thích điều này một cách sâu sắc, đồng thời mở ra những bài học giúp ta hiểu về cái chết và cách sống trọn vẹn.

Vì sao người Việt tôn vinh ngày giỗ?

Người Tây Phương thường tôn vinh ngày sinh nhật của một người. Nhưng người Việt lại đặt nặng ngày giỗ, ngày tưởng nhớ một người đã khuất. Sự khác biệt này không phải là ngẫu nhiên.

"Còn ta ta đặt cái ngày dỗ là quan trọng là ta ca ngợi trên cái công nghiệp, cái sự nghiệp, cái công trạng mà người đó đã làm được trong cuộc đời này."

Khi một người mới sinh ra, chưa có công nghiệp gì, nên ngày sinh chỉ là niềm vui thuần túy. Ngày giỗ là lúc nhìn lại cả một hành trình, để con cháu biết mặt nhau và nhắc nhở công lao tổ tiên, cha mẹ. Điều ấy khiến người sống phải giữ gìn đạo đức, sống tốt để xứng đáng với những gì sau này con cháu nhắc nhớ.

"Giữ mình đến chi? Để khi cái ngày mình chết người ta khi làm đám dỗ người ta nhắc nhở, người ta ca ngợi, người ta tôn vinh."

Chết là gì? Một định nghĩa bất ngờ

Trong bài giảng, TT. Thích Chân Quang đã đưa ra một định nghĩa ngắn gọn: "Chết là não bộ không còn hoạt động nữa." Điều này đúng về y học lẫn đạo lý. Tuy nhiên, cách chết lại không giống nhau. Đối với các thiền sư đắc đạo, họ có thể chủ động rời bỏ thân xác khi đang trong định sâu, để não bộ ngừng nhận máu, ra đi tự tại. Nhưng đa số chúng ta phải trải qua một cơn sóc não trước khi chết.

"Cái chết nó không êm ả."

Khi máu không còn lên não, tế bào não bị sốc, người đó choáng váng, mê man, phát ói rồi mới lìa đời. Đây là giai đoạn rất thê thảm, nhất là khi bệnh tật kéo dài và hành hạ cơ thể. Chỉ những vị thiền sư hoặc người công đức lớn mới có được cái chết êm ái, còn lại chúng ta đều phải nhờ bệnh lý hoặc tai nạn để máu ngừng đưa lên não.

Sau khi chết, người ta đi về đâu?

Sau khi thân xác không còn là phương tiện giao tiếp, thần thức vẫn còn tiếp tục tồn tại. Người chết không đi liền mà thường lẫn quẩn trong nhà, thấy rõ xác mình nằm đó, nghe tiếng khóc than của người thân nhưng không nói được gì. Họ muốn trấn an gia đình nhưng không ai nghe thấy, nỗi đau khổ ấy rất lớn. Thêm vào đó, bản ngã vẫn còn nguyên vẹn: vẫn nhớ mình là ai, vẫn còn những tiếc nuối về tài sản, quyền lực, tình yêu đã mất.

"Nên tuy là chết nhưng bản ngã vẫn còn tồn tại."

Theo nghiệp lực, mỗi người sẽ có những nẻo đi khác nhau. Người tu tập đắc đạo có thể tự tại chọn cảnh giới. Người tạo nhiều công đức nhưng tâm còn sân giận sẽ trở thành vị thần. Người có phước sẽ chờ đợi để tái sinh làm người. Người thiếu phước, keo kiệt, ích kỷ khi chết sẽ trở thành cô hồn, vất vưởng đói khổ. Kẻ tạo ác độc, phỉ báng người đáng kính, không biết hối hận sẽ bị quỷ dẫn xuống địa ngục.

Sống sao để cái chết nhẹ nhàng?

Bài học lớn nhất từ triết lý về sự chết là chúng ta không thể biết trước lúc ra đi, nhưng có thể chuẩn bị cho mình một tâm thái an nhiên. Muốn vậy, ngay từ bây giờ, hãy sống thiện lành, giúp đỡ người khác, tu tập và thực hành sám hối.

"Nếu trong tâm ta còn biết hối hận, ta sẽ không bao giờ đọa địa ngục."

Những người còn tâm hối hận, biết ăn năn tội lỗi, sẽ được thần thánh cứu độ. Người tạo công đức, luôn yêu thương và hỷ xả, sẽ được chư thiên chào đón. Người đắc đạo ra đi trong sự tự tại, không sợ hãi. Còn những kẻ ác độc, đến chết vẫn không nghe lời, sẽ phải chịu quả báo. Vì vậy, ta hãy bắt đầu từ hôm nay: sống từ bi, tránh điều ác, làm điều lành, để cái chết không còn là nỗi kinh hoàng, mà là cánh cửa trở về bình an.

Lời cuối: Hãy sống mỗi ngày như thể ngày giỗ của ta sẽ được nói đến với tình thương và sự trân trọng. Đó chính là cách ta chuẩn bị cho cái chết của chính mình.