Đa Văn – Đức Hạnh Được Ca Ngợi Nhưng Ít Người Hiểu Đúng

Có bao giờ bạn nghe ai đó nói: “Tu hành cần gì học nhiều, chỉ cần chuyên tâm niệm Phật là đủ”? Hay ngược lại, có người học rộng nhưng khi bắt tay vào thực hành lại mờ mịt, không đạt được gì? Vậy đâu là con đường đúng? Chữ “đa văn” trong đạo Phật rốt cuộc có phải là việc học nhiều đơn thuần? Hãy cùng lắng nghe những gì TT. Thích Chân Quang giảng dạy.

Đa văn là gì? Học nhiều, nhớ nhiều mới thật sự đa văn

Nói đến “đa văn”, nhiều người hiểu ngay là “học nhiều”. Nhưng theo TT. Thích Chân Quang, chữ “văn” thời xưa vốn nghĩa là “nghe”. Ngày xưa, phương tiện học duy nhất là nghe từ miệng thầy, nên “nghe” được dùng để chỉ việc học. Ngày nay, chữ “học” bao hàm nhiều nguồn tiếp thu hơn, nhưng ý nghĩa cốt lõi của “đa văn” vẫn được giữ nguyên.

Tuy nhiên, “đa văn” không dừng lại ở việc học nhiều. Thầy Chân Quang chỉ rõ:

Đa văn có nghĩa là học nhiều và nhớ nhiều mới gọi là đa văn. Còn học nhiều quên hết người đó cũng không được gọi là đa văn nữa.

Người học rộng nhưng hỏi tới đâu quên tới đó, kiến thức không đọng lại gì, thì chưa thể gọi là “đa văn” đúng nghĩa. Muốn đa văn, ta không chỉ tiếp thu mà còn phải ghi nhớ, để rồi khi cần có thể sử dụng.

Tấm gương tôn giả A Nan: Đa văn đệ nhất mà vẫn tinh tấn tu hành

Trong thập đại đệ tử của Đức Phật, tôn giả A Nan được xưng là “đa văn đệ nhất”. Là thị giả thường xuyên theo hầu Phật, ngài có trí nhớ phi thường và nhớ gần hết các bài kinh. Đặc biệt, từ khi chưa theo hầu Phật, ngài cũng thường thắc mắc và nghe Phật giảng lại những pháp trước đó. Chính nhờ tâm nguyện gìn giữ giáo pháp, ngài dành trọn đời để học và nhớ.

Nhưng có một điều quan trọng: ngài A Nan không bỏ bê việc tu tập. Dù không vội đắc quả A La Hán, ngài vẫn tinh tấn thực hành và đắc quả Tu Đà Hoàn từ sớm. Chính vì có thực hành, ngài mới được ca ngợi là một trong mười vị đệ tử xuất sắc. Thầy Chân Quang nhấn mạnh:

Đa văn là một trong những cái phẩm chất, một cái đức tính được ca ngợi trong đạo Phật.

Vậy nên, đa văn không phải là điều bị xem nhẹ. Trái lại, nó là đức hạnh được tán thán. Nhưng đa văn phải đi đôi với tu hành, không phải là việc chạy theo kiến thức rồi bỏ quên việc thực tập.

Hai cực đoan: Học không hành và tu không học

Thầy Chân Quang cảnh báo về hai thái cực dễ mắc phải. Thứ nhất, học mà không thực hành. Người này đọc nhiều kinh, nghe nhiều giảng, nhưng không dành thời gian ngồi thiền, lạy Phật, hay phát tâm từ bi. Thầy nói:

Học mà không thực hành là đi trên da phớt phớt ngoài không có dính gì hết trơn.

Điều này khiến kiến thức chỉ là kiến thức, không chuyển hóa được tâm hồn. Người học giỏi có thể nói hay, nhưng khi đứng trước thành công, nếu quên mình chỉ là cát bụi, thì học cũng bằng thừa.

Thứ hai, tu mà không chịu học. Người này chấp nhận chỉ cần một câu niệm Phật hay một pháp môn duy nhất là đủ. Nhưng thực tế, nếu chỉ nắm một mà không hiểu biết, dễ trở nên bảo thủ, hẹp hòi và dạy đạo sai lầm. Thầy cho rằng:

Tu mà không chịu học cũng rất là tai hại.

Vì sao? Vì để có thể chuyên tâm một câu niệm Phật mà đắc đạo, người đó phải có nhiều phẩm chất như nhẫn nhục, hiền lành, khiêm tốn – những điều không phải tự nhiên mà có, mà đã học từ kiếp trước. Vậy nên, đừng vội tin rằng không cần học.

Học và tu cần cân đối – Chân lý là một

Giữa hai cực đoan, con đường đúng là cân đối học và tu. Thầy nhắc: “Học tới đâu tu tới đó.” Khi học một giáo lý, ta thực hành ngay để kiểm chứng. Có thể vì quán “tánh không” nhưng thấy tâm trở nên khô khan, thì ta nhận ra mình đang mất từ bi và phải điều chỉnh. Nhờ thực hành, sự học mới trở nên sống động.

Điểm sâu sắc hơn, thầy lưu ý rằng chân lý là một. Dù sau Đức Phật, nhiều tông phái phát triển, nhưng chân lý không thể hai. Thầy nói:

Chân lý chỉ là một, không có khác.

Các tông phái, pháp môn khác nhau, dù được các vị đại sư đào sâu, nhưng nếu mâu thuẫn và phá nhau, thì không phải là chân lý. Người khôn ngoan phải nhìn cho sắc, cho rộng và tìm về điểm chung nhất quán của lời Phật dạy.

Lời kết: Đa văn là một phẩm hạnh, hãy học và tu mỗi ngày

Chúng ta hãy nhớ rằng, đa văn là một đức hạnh, nhưng phải đi liền với thực hành. Học nhiều mà không thực hành là phù phiếm. Tu mà không học thì bảo thủ, hẹp hòi. Con đường Trung đạo chính là vừa học vừa tu, vừa lắng nghe vừa thực tập. Nguyện xin mỗi người hôm nay, giữa bộn bề lo toan, vài phút dừng lại, đọc một trang kinh, ngồi im thở, và cảm nhận tâm mình an nhẹ. Đó là bắt đầu của đa văn trong đời sống của mình. Nam mô Bổn sư Thích Ca Mâu Ni Phật.