Sống Có Lý Tưởng: Khi Trí Tuệ và Trái Tim Cùng Hướng Đạo

Bạn đang đứng trước một căn nhà vắng, trên bàn là một sợi dây chuyền vàng lấp lánh. Không ai nhìn thấy bạn. Bạn sẽ làm gì? Trong bài giảng đầu xuân tại một ngôi chùa trên núi, Thầy Thích Chân Quang đã đặt câu hỏi này để mỗi chúng ta tự nhìn lại mình. Và câu trả lời, theo Thầy, nằm ở nơi sâu thẳm của tâm hồn: bạn là người sống có lý tưởng hay không?

Trí tuệ: Nền tảng đầu tiên của lý tưởng

Thầy mở đầu: "Người có lý tưởng là thứ nhất là người này có cái trí tuệ phân định đúng sai, thiện ác, thấp hèn hay cao quý." Trí tuệ không phải là khôn ranh, biết thủ đoạn. Mà là khả năng nhìn rõ bản chất của một hành động. Đó là lý trí biết rằng lấy chiếc dây chuyền là sai, dù không ai bắt lỗi. Thầy ví dụ: khi một người bẻ miếng bánh cho bạn đang đói, tự động tay người ấy có bẻ phần nhỏ hơn cho mình không? Người có trí tuệ sẽ tự thấy ngay sự ích kỷ nhỏ nhoi trong tâm mình, và bẻ cho thật đều. Còn kẻ thiếu trí tuệ thì không phân biệt được mình đang sai.

"Có người cứ tìm những cái trò vui tầm thường, thích làm những chuyện tội lỗi. Còn con người luôn luôn tự rèn tự sửa mình trong từng đạo lý nho nhỏ trong cuộc sống."

Tình cảm: Sức mạnh vô hình thúc đẩy ta hướng thiện

Đưa đến một điểm sâu hơn: Trí tuệ chỉ cho biết đúng sai, nhưng có một sức mạnh vô hình bên trong thôi thúc ta đi theo đường thiện. Thầy gọi đó là "tình cảm sâu thẳm" – không thể giải thích nhưng rất thật. Ai hỏi một người xuất gia chân chính vì sao đi tu, họ sẽ trả lời: "Không biết tự nhiên bị một sự thúc đẩy tiềm tàng bí mật trong lòng thôi thúc." Chính tình cảm này khiến ta sẵn sàng hy sinh, dâng hiến, sống cho người khác mà không toan tính.

"Cái tình cảm nó thúc đẩy bên trong là tại sao mà mình phải chấp nhận cuộc sống vị tha không sống cho mình. Tại sao mình phải dâng hiến mình cho đạo?"

Năm mức độ lý tưởng: Bạn đang đứng ở đâu?

Thầy chia làm nhiều lớp, từ thấp đến cao. Chúng ta hãy nhìn vào năm mức độ để thấy mình đang ở đâu:

• Không có lý tưởng: Tội phạm, chỉ biết lợi mình, sẵn sàng làm chuyện xấu.
• Lẫn lộn: Biết thiện ác nhưng không đủ lực để thực hành, dễ thành đạo đức giả.
• Lý tưởng thấp: Biết làm điều lành, giúp người, nhưng ít thôi.
• Lý tưởng khá: Dành phần lớn đời mình cho đạo, cho người khác.
• Lý tưởng cao vút: Khát khao hoàn thiện tuyệt đối, dâng hiến trọn đời. Đây là nhân của Phật.

Thầy nói: "Cái người mà ở mức độ thứ nhất... nhân quả đưa họ đi về nơi cực kỳ đau khổ. Còn người có lý tưởng thấp thì trở lại làm người trong đời sống tương đối thoải mái. Người có lý tưởng khá... thường được vinh quang lớn. Người có lý tưởng cao vút... là những vị Phật tương lai."

Chọn cho mình một lý tưởng – Dù bạn bao nhiêu tuổi

Thầy đưa ra hình ảnh ba loại vé để chúng ta chọn: vé hạng nhất, hạng nhì, hạng ba. Người trẻ dễ phát tâm cao, nhưng người lớn tuổi đã trải qua nhiều lo toan cũng có thể vươn lên. Thầy tán thán: "Người nào đã lớn tuổi mà dám mua vé hạng nhất... người này là vĩ đại." Lời nhắc nhở dành cho người trẻ: đừng để cuộc sống cơm áo gạo tiền làm chai lì tâm hồn trước khi kịp nuôi dưỡng lý tưởng cao đẹp.

"Ráng từ bây giờ khởi được cái cuộc sống vị tha cao cả thì sau này tụi con sẽ là những người hữu dụng cho cuộc đời."

Đạo Phật hợp lý: Vừa lo gia đình, vừa lo đạo

Thầy nhấn mạnh một điểm rất quan trọng: "Đạo Phật của chúng ta cái lòng thương thì chang hòa nhưng cái ưu tiên cho những cái duyên gần mình." Người tu sĩ hay Phật tử cần phải lo tròn bổn phận với gia đình trước, rồi mới đến việc xã hội. Nếu chỉ lo đạo mà bỏ bê gia đình, sẽ bị người ngoài công kích, cho rằng đạo Phật không tốt. Đạo Phật phải "hợp lý" – người không tin cũng phải chấp nhận. "Khi mình làm một điều gì, hãy tự đặt mình trong sự phán xét của mọi người: gia đình, xã hội, pháp luật".

"Đạo Phật mà chúng ta xây dựng là một đạo Phật hợp lý chứ không phải trên niềm tin. Cái hợp lý đó dù người không tôn giáo mà nhìn vào họ phải chấp nhận."

Đầu xuân này, hãy dành vài phút nhìn lại tâm mình. Thầy đã tặng mỗi Phật tử một món quà đầu xuân: cái nhìn sâu sắc về lý tưởng sống. Và câu hỏi còn lại: bạn chọn cho mình mức độ nào? Hãy bắt đầu từ những việc nhỏ nhất: bẻ miếng bánh thật đều, hy sinh một chút, vị tha một chút. Rồi từng ngày, tâm hồn sẽ rộng mở theo hướng thiện. "Chúc nhau năm mới nhiều hơn việc từ thiện lớn lòng nhân ái đầy." Mong rằng mỗi chúng ta đều đi theo con đường của lý tưởng – cao quý và bình an. Nam mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.