Niềm tin tôn giáo: Chọn đúng để đi tới, chọn sai để lạc lối

Có một bộ tộc từng tin rằng, khi trời hạn hán, thần linh giận dữ và đòi hỏi máu người để làm mưa. Họ bắt người vô tội lên lễ đài, cắt cổ, phun máu tế trời. Và rồi cả nền văn minh ấy biến mất khỏi thế giới. Câu chuyện có vẻ xa vời, nhưng nó chất chứa một lời cảnh tỉnh: niềm tin sai có thể hủy diệt cả một dân tộc. Vậy niềm tin của bạn – có đang đưa bạn đi đúng đường?

Niềm tin là gì? – Chấp nhận và tình cảm

Niềm tin không đơn thuần là một ý nghĩ. Thượng tọa Thích Chân Quang mở đầu với một định nghĩa rất đơn giản mà sâu sắc. Khi bạn tin một điều gì, bạn đã chấp nhận nó, và rồi bạn dành cho nó một tình cảm. Chính tình cảm ấy tạo nên sức mạnh của niềm tin.

“Niềm tin nó gồm hai phần. Một phần là ta chấp nhận một điều gì đó và cái phần thứ hai là ta dành cái tình cảm yêu quý gì đó đối với cái điều đó.”

Ví dụ, có người tin có ma. Họ chấp nhận sự tồn tại của ma, rồi từ đó sinh ra sợ hãi. Người không tin thì không sợ. Nhưng ma có thật hay không vẫn là một câu hỏi. Điều quan trọng là khi ta tin, ta tự đặt mình vào một trạng thái cảm xúc và hành động tương ứng. Nếu một niềm tin sai, nó sẽ kéo theo những cảm xúc sai, những hành động sai.

Nhân quả – nền tảng của đạo đức

Trong đạo Phật, tin nhân quả là tin gieo nhân nào gặt quả nấy. Thượng tọa nhấn mạnh: đây là giáo lý căn bản nhất, nếu không tin nhân quả thì không có đạo đức. Khi ta tin nhân quả, ta sẽ suy nghĩ trước khi hành động. Ta biết rằng chỉ một ý nghĩ ganh tị với người đẹp cũng sẽ khiến ta chịu quả báo xấu ở kiếp sau.

“Cái người mà càng hiểu cái luật nhân quả càng tinh vi chừng nào thì cái đạo đức trong cuộc sống người ta càng sâu sắc chừng nấy.”

Đó là lý do vì sao một người tu tập sâu sẽ không chỉ tránh xa việc giết người, mà còn tránh cả những suy nghĩ nhỏ nhặt, như khen chê. Họ hiểu rằng mọi tâm niệm đều gieo hạt, và hạt nào sẽ ra quả đó. Sống có niềm tin nhân quả là sống có trách nhiệm với chính mình.

Niềm tin đúng – sức mạnh của cuộc đời

Khi ta tin điều đúng, ta có động lực để sống tốt, để hy sinh, để vươn lên. Thượng tọa kể về những thanh niên ngày xưa, vì tin vào độc lập dân tộc mà đã hy sinh cả tuổi trẻ, cả mạng sống. Họ không tiếc thân mình vì niềm tin của họ là đúng. Còn một người tin Đức Phật là bậc vô thượng, họ sẽ sinh lòng tôn kính, và nhờ vậy họ dần trở nên thánh thiện.

“Khi cái niềm tin đúng rồi, định hướng cả cuộc sống của ta luôn. Do đó nếu cái người mà có niềm tin sai thì cuộc sống này... sao đi bậy luôn.”

Tin đúng thì đi đúng. Tin sai thì đi sai, có khi sai đến mức vực thẳm. Việc chọn một niềm tin đúng vì thế là điều hệ trọng nhất trong đời. Ta không chỉ cần có niềm tin, mà cần có niềm tin đúng.

Cẩn thận với những niềm tin lệch lạc

Thượng tọa kể lại chính trải nghiệm của mình khi mới đi tu. Ông từng tin chắc rằng hễ là kinh Phật thì đều do Phật thuyết. Nhưng khi nghiên cứu kỹ, ông phát hiện có những bộ kinh không được Phật nói vào thời điểm được ghi chép. Ví dụ như kinh Hoa Nghiêm, vì văn tự trong kinh cho thấy các vị đệ tử như A Nan, Xá Lợi Phất đều có mặt, trong khi kinh này được cho là Phật nói 21 ngày sau khi đắc đạo, lúc chưa có một đệ tử nào. Ông bàng hoàng, nhưng rồi cũng chấp nhận rằng có những kinh không phải Phật thuyết nhưng vẫn chứa nhiều chân lý và lợi ích cho chúng sinh.

Nguy hiểm hơn, Thượng tọa còn cảnh báo về những tín ngưỡng mạo danh, như trường hợp “đạo Phật Ngọc Hồ Chí Minh” ở ngoài Bắc – một đạo lạ lợi dụng danh một vị lãnh tụ để lôi kéo người ta dẹp bàn thờ tổ tiên. Những kẻ tin sai như vậy sẽ chỉ nhận lấy đau khổ ở đời này và đời sau.

“Cái người mà vướng vào hai trường hợp này thì cuộc đời họ... mất phương hướng và rỗng tếch và đau khổ và làm bậy nữa.”

Không có niềm tin là sống vô nghĩa, có niềm tin sai là đi vào địa ngục. Ta phải luôn tỉnh thức để phân biệt đâu là chân lý, đâu là mê tín.

Sứ mạng của người Phật tử: Cho nhau một niềm tin đúng

Khi ta đã có niềm tin đúng, ta còn phải quan tâm xem những người xung quanh đang tin gì. Ai chưa có niềm tin, ta trao cho họ một niềm tin sống. Ai có niềm tin sai, ta giúp họ sửa lại. Đó là trách nhiệm của một người con Phật.

“Nhớ lát nữa thầy sẽ trở lại vấn đề này. Nhưng bây giờ thầy dặn quý Phật tử một cái sứ mạng mới, một trách nhiệm mới trong cuộc sống này. Đó là xem trong cuộc sống này những người xung quanh mình ai chưa có niềm tin ta phải cho họ một niềm tin để sống...”

Nhưng muốn làm được điều đó, ta phải tu dưỡng uy đức trước. Khi chính ta vững vàng trong chánh pháp, ánh mắt ta sẽ dịu dàng, trái tim ta sẽ từ bi, và lời nói ta sẽ thuyết phục. Từ đó, ta có thể là ngọn đèn sáng cho những ai đang lạc lối.

Lời kết

Hãy soi lại chính mình: bạn đang tin điều gì? Niềm tin đó có đưa bạn đến thanh tịnh và an vui không? Nếu còn chưa chắc, hãy quay về với nhân quả, với Phật Như Lai, với những lời dạy chân chính. Mỗi người là một hạt giống, và niềm tin là mảnh đất ta gieo mình lên. Chọn đúng mảnh đất, ta sẽ lớn lên thành cây đại thụ che mát cho đời.