Không chứng, không đắc: Bậc thánh thấy gì?

Có người nói: “Tu theo Phật mà không có gì để chứng, không có gì để đạt, thì khổ công tu làm gì?” Nghe qua có vẻ hợp lý, nhưng liệu đó có phải là lời dạy của Đức Phật? Kinh Kim Cang quả thật có nói đến “không chứng, không đắc”, nhưng nếu hiểu sai, ta có thể rơi vào lười biếng, thậm chí là phóng túng. Vậy bậc thánh thấy nhau như thế nào?

Đừng vội buông tu khi nghe “không chứng”

Trong Kinh Kim Cang, Tu Bồ Đề nói “không chứng không đắc”, nhưng không phải ai cũng hiểu đúng. Thầy Thích Chân Quang nhấn mạnh:

“Mình chỉ nói cho những người nào mà họ đủ cái thâm trầm, đủ trí tuệ, đủ thiện căn thì nói rằng cái người tu lâu rồi không thấy mình chứng đắc gì cả. Là chỉ người nào rất trí tuệ mình mới nói.”

Vì sao vậy? Vì người trí tuệ nghe câu đó sẽ bừng hiểu ra một đạo lý lớn và càng nỗ lực tinh tấn hơn. Còn kẻ thiếu thiện căn nghe xong sẽ buông hết, giải đãi, thậm chí cho rằng “uống rượu cũng như uống nước lã, nhảy đầm cũng như tập thể dục”. Họ chìm trong luân hồi mà không hay biết. Vậy nên khi tu, ta phải cẩn thận với cái hiểu của mình. Đừng vội dùng câu “không chứng” làm cớ để sống phóng túng.

Cảnh giới thù thắng: Ngã rẽ của người tu

Khi tu tiến bộ, người ta gặp nhiều cảnh giới lạ: tâm thanh tịnh, thân rỗng rang, ngồi không còn dính đất... Nhưng đó lại là lúc nguy hiểm nhất. Thầy Chân Quang cảnh báo:

“Là nếu mình chú ý vào trong cái thù thắng á thì kêu mạng giấy khởi liền. Ví dụ như mình nói ồ tôi ngồi chứ là không có dính cái giường. Bởi vì tôi ngồi xuống, tôi nhập định một cái là tôi thấy người mình ngồi không còn dính với giường nữa. Thì cái đó là để ý vào cái khía cạnh thù thắng cao siêu thì kêu mạng giấy khởi liền.”

Khi đó, ta phải nhớ rằng tâm mình vẫn còn phiền động, chưa thật sự thanh tịnh. Hãy để tâm mình khiêm tốn, bớt chấp tu, chấp chứng. Chỉ có mục tiêu vô ngã mới xứng đáng để nhắm tới. Những cảnh giới thù thắng kia cũng chỉ là “rơm rác”, vì bản ngã mới là thứ nguy hiểm nhất.

Thần thông: Con dao hai lưỡi nuôi dưỡng bản ngã

Trong đạo Phật, Đức Phật không cho sử dụng thần thông bừa bãi. Vì sao? Vì dùng thần thông cần có tác ý, và tác ý chính là bản ngã. Thầy dạy:

“Khi mà dùng thần thông á cái người đó phải có cái tác ý. Tác ý nó tế nhưng mà nó vẫn phải có tác ý... Và cái muốn đó vẫn là cái gì? vẫn là tâm, vẫn là ngã.”

Chính vì thế, có vị tỳ kheo tu đến mức tạo mây che nắng cho đoàn người, nhưng bị các cư sĩ nài xin thi triển thần thông quá nhiều, đành phải dùng lửa đốt y để chứng tỏ, rồi lặng lẽ rời đi. Ngài tránh xa sự phô bày, vì sợ nuôi dưỡng bản ngã. Bài học đó vẫn còn nguyên. Trên đời ngày nay, có những “thầy” tự xưng dùng thần chú giúp người ta làm ăn, thậm chí thu 50% lợi nhuận. Thầy Chân Quang khuyên:

“Ở đây là con dao hai lưỡi. Nên vì vậy mà chúng ta cứ an ổn trong cái nhân quả, trong cái vô ngã, trong cái từ bi vì mà chuẩn à chứ còn dùng lấy thần thông để can thiệp vào nhân quả lại là một điều hết sức là bất đắc dĩ và nguy hiểm vì nuôi dưỡng bản ngã.”

Phật tử nên tỉnh táo, đừng tin vào những lời hứa hẹn về tài lộc từ thần chú hay thần thông. Đó là bẫy do lòng tham giăng ra, và vô tình khiến ta rơi vào sự lừa đảo.

Không có tên gọi nào cho mục tiêu tối thượng

Đức Phật đã đặt tên “Vô Thượng Chánh Đẳng Chánh Giác” chỉ để khuyến khích chúng sinh. Nhưng chỗ chứng ngộ tận cùng không có tên. Tu Bồ Đề nói:

“Không hề có một cái thánh vị nhất định để gọi là vô thượng chánh đẳng chánh giác.”

Vì sao? Vì khi vô minh và bản ngã đã hết, thì là nói thêm một chữ cũng là thừa. Trong Đại Bát Nhã, Tu Bồ Đề còn dạy: “Nếu có một pháp nào cao hơn cái vô thượng bồ đề, ta cũng nói là như huyễn, như hóa, như mộng mà thôi.” Cái chân lý cuối cùng là như vậy. Nếu chấp vào tên gọi, tông phái, ta sẽ sinh chia rẽ, thậm chí quên mất hòa bình. Bậc thánh thì vừa sâu sắc vừa giản dị, biết lỗi mình lỗi người nhưng không khoe ra, không phân biệt tông phái. Họ xem tất cả là một dòng chảy, không có ai hay nhất, chỉ có người tu đúng hay tu trật mà thôi.

Phật không thuyết pháp: Bậc thánh dám buông tất cả

Nghe câu “Phật không thuyết pháp” ta thấy lạ. Nhưng đó chính là sự buông bỏ tối thượng. Hãy nhớ chuyện người giàu mất 20 cây vàng không đau, nhưng bị vu khống dựng chuyện thì đau khổ. Vì sao? Vì danh dự, giá trị tinh thần còn quan trọng hơn vật chất. Nhưng Đức Phật thì khác:

“Chỉ có Phật ngay cả cái giá trị tinh thần, cái sự nghiệp tinh thần mà mình dựng được cả một cuộc đời mà vẫn xem nhẹ như không, không có gì hết thì đó mới thật là một bậc thánh siêu việt chứng ngộ.”

Giáo pháp của Phật là phương thuốc chữa tâm bệnh. Khi hết bệnh, thuốc trở nên thừa. Vì vậy, người tu không nên tự hào về cái pháp mình đang thực hành, không nên coi mình là nhất, mà hãy tôn trọng mọi tông phái khác. Đạo Phật là tôn giáo của hòa bình, không bao giờ kích động chia rẽ. Ai gây chia rẽ là đang ngoài Phật pháp, thậm chí có thể bị lợi dụng bởi những kẻ xấu muốn phá đạo Phật.

Kinh Kim Cang dạy ta thấy rõ: pháp chứng cũng như pháp tu đều không có hình tướng, không có tên gọi. Hãy sống trong khiêm hạ, không chấp danh, không chấp tướng, và yêu thương tất cả. Đó mới là đường tu vững chãi và đáng quý.