Hơi thở: Chìa khóa khám phá tâm thức

Bạn có bao giờ tự hỏi: mình có thể sống được bao nhiêu ngày nếu không ăn, không uống, hay không thở? Trong một buổi giảng đầy duyên, Thầy Thích Chân Quang đã khai mở cho chúng ta thấy rõ sự kỳ diệu của hơi thở – một thứ rất đỗi quen thuộc nhưng lại chứa đựng vô vàn bí mật. Nếu không ăn, cơ thể có thể chịu đựng nhiều ngày, không uống nước là ba ngày, nhưng không thở chỉ ba phút là đã đưa chúng ta đến bờ vực sinh tử. Hơi thở quan trọng đến vậy, nhưng liệu chúng ta đã thực sự hiểu về nó chưa?

Hơi thở – nhu cầu sống còn của con người

Thầy Chân Quang mở đầu bằng một sự so sánh khiến chúng ta tỉnh ngộ: "Hơi thở thì chúng ta biết là nhu cầu tối thiết yếu của sự sống con người." Chúng ta có thể nhịn ăn mười ngày, nhịn uống ba ngày, nhưng chỉ cần thiếu oxy ba phút, não đã bắt đầu hư hại. Không khí là nguồn sống không thể thay thế. Ngay cả khi ngủ say, hơi thở vẫn tự động tuôn chảy – đó là sự ưu ái của tạo hóa, nhưng cũng là một lời nhắc nhở rằng hơi thở không đơn giản như ta nghĩ.

Hơi thở – cầu nối giữa ý thức và vô thức

Một trong những điều độc đáo nhất của hơi thở mà Thầy chỉ ra là nó nằm ở biên giới giữa hai hệ thần kinh: hệ thần kinh ý thức (động vật) và hệ thần kinh vô thức (thực vật). Thầy giải thích: "Hơi thở nó lại nằm ở giữa, nó được điều khiển bởi cả hai hệ thần kinh." Khi ta quên, hơi thở vẫn tự động hoạt động dưới sự điều khiển của vô thức. Khi ta chú tâm, hơi thở trở thành đối tượng của ý thức. Chính vì vậy, việc theo dõi hơi thở là cách tuyệt vời để đứng ngay ngưỡng cửa của tâm, giúp ta kiểm soát những vọng tưởng và tiến sâu hơn vào thế giới tiềm thức.

Hơi thở nó lại nằm ở giữa, nó được điều khiển bởi cả hai hệ thần kinh.

Vì sao chỉ cần chú tâm vào hơi thở, vọng tưởng tự động lắng dịu?

Thầy Chân Quang kể một câu chuyện thú vị về một cư sĩ gợi ý cách tu là nghĩ về người yêu để tránh vọng tưởng. Nhưng thực tế, tập trung vào bất kỳ đối tượng nào cũng có thể làm ta khởi sinh mớ suy nghĩ liên miên. Chỉ riêng hơi thở là ngoại lệ. Thầy nhấn mạnh: "Khi mà chúng ta chăm chú theo dõi hơi thở thì những ý niệm khác tự nhiên vắn bật." Khoa học cũng xác nhận rằng khi thần kinh thở được hưng phấn, các vùng não khác tự động đi vào ức chế. Đó là một món quà đặc biệt mà tạo hóa ban cho con người – một con đường thuận tiện để bước vào thiền định.

Khi thần kinh thở được hưng phấn thì những vùng thần kinh khác tự nhiên đi vào ức chế.

Từ hơi thở đến tỉnh giác và nhân điện

Một hệ quả tuyệt vời của việc theo dõi hơi thở là tâm tỉnh giác tự nhiên tăng lên. Thầy mô tả: "Khi mà chúng ta biết hơi thở ra, hơi thở vào rõ ràng thì tâm tỉnh giác lên liền. Đây là điều tự nhiên không cần phải ráng." Cái sức tỉnh giác ấy không chỉ giúp học đạo mà còn tạo ra một loại năng lượng sinh học – nhân điện, giúp cơ thể khỏe mạnh hơn, tăng sức đề kháng. Người tu thiền, nhờ có nhân điện, dù thức khuya, ăn uống đạm bạc vẫn duy trì được sức khỏe. Đó là một lợi ích thiết thực mà không phải ai cũng biết.

Khi mà chúng ta biết hơi thở ra, hơi thở vào rõ ràng thì tâm tỉnh giác lên liền.

Thực hành – Bắt đầu ngay từ hơi thở

Nghe pháp là một việc, thực hành lại là một việc khác. Thầy Chân Quang không chỉ giảng lý thuyết mà còn hướng dẫn thực hành: trong buổi thiền này, quý thầy cô ngồi đúng tư thế, chú tâm theo dõi hơi thở vào ra, nhẹ nhàng không gắng sức. Chính sự quán sát tự nhiên ấy sẽ đưa tâm vào định. Ngay bây giờ, bạn có thể thử: hít vào, thở ra, quan sát một cách trọn vẹn. Chỉ cần vài phút, bạn sẽ cảm nhận được sự an tĩnh đang dần hình thành. Hãy để hơi thở trở thành người bạn đồng hành của bạn trên bước đường tu tập.