Đừng vội ngồi thiền: Lục độ là nền móng bước vào cửa thiền

Một người bạn tôi từng than phiền rằng ngồi thiền mãi mà vẫn không an. Tâm trí cứ nghĩ về công việc, tiền bạc, những mối quan hệ phức tạp. Tôi chợt nhớ đến lời dạy của TT. Thích Chân Quang trong khóa thiền thứ hai: trước khi ngồi thiền, ta phải học cách làm người, phải thực hành lục độ. Thiền không đơn giản chỉ là ngồi yên, mà là cả một hành trình chuyển hóa từ phàm đến thánh.

Lục độ Ba La Mật: Từ bố thí đến nhẫn nhục

Thầy Chân Quang mở đầu: "Thứ nhất là trước khi vào cái khóa tu thiền thì chúng ta phải thực hành cái lục độ ba la mật. Tức là sáu cái phương pháp của người Phật tử để muốn tu hành từ cõi phàm mà trở về với cõi thánh." – Sáu pháp này là bố thí, nhẫn nhục, trì giới, tinh tấn, thiền định và trí tuệ.

Bố thí để diệt trừ tham nam. Mà bố thí ở đây là bố thí, bá thí, bất bố thí. Các vị có hiểu câu đấy không ạ? Bá thí, bá thí, bất bá thí. Cho mà nghĩ không cho, đó mới gọi là cho.

Bố thí không chỉ là tiền bạc, vật chất, mà còn là nhường chỗ ngồi, cho đi thời gian, sự tử tế. Trong cuộc sống hằng ngày, ta có thể tập bố thí bằng cách nhường đường, giúp đỡ người khác mà không tính toán thiệt hơn. Đây là cách diệt trừ tham lam – gốc rễ của khổ đau. Tiếp đến là nhẫn nhục. Thầy nói: "Nhẫn như con dao nó đâm vào tim chúng ta." Đau đớn thật, nhưng nhẫn là khi bị xúc phạm mà không để lòng giận dữ bùng lên, không tìm cách trả thù. Nhẫn để chuyển hóa sân hận, học cách tha thứ và buông bỏ.

Trì giới và tinh tấn: Nền tảng cho thiền định

Trì giới là phòng những điều tà bậy, sinh ra không phải trong việc làm mà phòng ngay từ trong tâm. Người phạm giới như cây cau cây dừa chết ngọn không bao giờ tái sinh được nữa. Vì vậy, giữ giới là bảo vệ đời tu hành. Còn tinh tấn là duy trì tu tập mỗi ngày, không chỉ tại chùa mà ngay trong cuộc sống. Thầy nhắc: "Miệng cần phúng tụng lặng yên ít lời, ý cần chuyên không rời tịnh niệm. Đêm và ngày kế tiếp không ngơi nhớ." Chúng ta phải luôn nhớ mình là Phật tử, sống sao cho thân tâm thanh tịnh như bài kệ: "Thân ta như cây bồ đề, tâm ta đài kính sáng trong."

Thân ta như cây bồ đề, tâm ta đài kính đề huề sáng trong. Ngày giờ luôn sửa sang nòng, chẳng để bụi hồng bám tới thân ta.

Đây là lời nhắc nhở sâu sắc: ta sống giữa đời nhưng phải giữ tâm không bị ô nhiễm bởi tham sân si. Tinh tấn là không lơ là, vì chúng ta là Phật tử, làm gương cho chồng, cho vợ, cho con, cho gia đình.

Thiền trong đạo Phật và sự chọn thầy đúng đắn

Thầy cảnh báo rằng hiện nay có nhiều phái thiền, nhưng không phải tất cả đều đúng. Có người tu có kết quả nhưng dạy người khác làm người ta phát điên. Vì vậy, ta cần tìm một vị minh sư có công thức chuẩn mực, truyền dạy từ thấp lên cao. Thầy nói:

Thiền ở đây ta đang học một loại thiền của Đức Phật trước cái thời đạo Phật bị phân phái để tìm lại cái cội gốc.

Ta phải tỉnh táo, không vội tin vào những gì kỳ lạ, mà hãy cầu nguyện Phật gia hộ cho ta gặp được bậc thầy đúng đắn. Khi có nền tảng vững chắc, ta mới có thể tự bảo vệ mình trên đường tu.

Thế giới căng thẳng và bến đỗ của thiền

Thầy mô tả thế giới hôm nay càng lúc càng gần lại, cạnh tranh khốc liệt. Sự chênh lệch giàu nghèo tạo nên bất công, con người căng thẳng, tất bật. Trong bối cảnh ấy, thiền định là phương thuốc quý giá giúp ta làm chủ tâm hồn, giữ bình an.

Giữa cuộc đời biến động, hạnh phúc thay ta là những người bất động. Giữa cuộc đời tham lam, hạnh phúc thay ta là những người không tham lam. Giữa cuộc đời đầy hận thù ganh ghét, hạnh phúc thay, ta là những người không hận thù, không ganh ghét.

Đây là lời Phật dạy, là động lực để chúng ta tu tập. Thiền giúp ta nhìn thế giới bằng con mắt từ bi, và ta tìm thấy ý nghĩa sống cao đẹp là xây dựng một xã hội ít người nghèo, đem thiền vào trường học, giáo dục cho trẻ em – một tương lai bình an hơn.

Hãy bắt đầu từ hôm nay

Thầy nhấn mạnh rằng tu thiền là tu tâm. Muốn tu tâm, ta phải hiểu rõ tâm mình. Hãy bắt đầu bằng việc thực hành lục độ, rồi mới đến ngồi thiền. Thầy dặn: "Từ giờ phút này mà đi ngược về tới tháng trước thì coi như ta chưa học thiền gì cả. Mới nổ cho vui thôi, chưa có gì cả." Vậy nên, đừng vội đạt kết quả, mà hãy kiên trì từ từ, mỗi ngày một chút. Cầu nguyện cho ta gặp được minh sư và tinh tấn trên con đường giải thoát. Mong rằng những lời dạy này sẽ là hành trang cho chúng ta bước vào cõi thiền an lạc.

Hãy giữ tâm như cây bồ đề, sáng trong như mặt gương. Chúc mọi người luôn an nhiên giữa dòng đời biến động.