Điều Gì Thiện, Điều Gì Ác? Hai Tiêu Chuẩn Vàng Để Nhận Biết

Có bao giờ bạn tự hỏi: “Việc mình đang làm là tốt hay xấu?” Rồi bạn tìm đủ mọi lý do để tự an tâm? Như sát thủ giết thuê nói rằng mình phải sống, người nghiện rượu nói rằng cuộc đời ngắn lắm, hay một nước lớn nói rằng “mạnh được yếu thua”. Tất cả đều có lý do để biện minh cho điều sai trái. Vậy làm sao để nhận diện thiện ác một cách chân xác? Trong bài thuyết giảng “Điều Gì Thiện - Điều Gì Ác” tại chùa Phúc Hải, Thầy Thích Chân Quang đã mở ra một cái nhìn sâu sắc qua hai tiêu chuẩn vàng.

Sự biện minh: Cái bẫy của trí thông minh

Trên đời này, ai cũng muốn mình là người tốt, làm điều tốt. Nhưng vì sao vẫn có những hành động tưởng như đúng mà lại gây khổ đau? Thầy Chân Quang chỉ ra: chính sự thông minh, lanh lợi trong ta thường tự dựng lên một “chiêu bài” để che đậy việc sai trái. Kẻ giết thuê nói vì sinh tồn, người nghiện rượu nói vì “trời đánh có giờ”, quốc gia bắt nạt nước khác nói “mạnh được yếu thua”. Tất cả đều có lý do, nhưng lý do đó có làm cho việc làm trở nên đúng hay không?

“Trên đời này ai cũng muốn là người tốt, ai cũng muốn làm những điều tốt nhưng mà không phải ai cũng biết được điều tốt để làm. Vì khi ta làm điều sai thì con người cái đầu óc lanh lợi đó, thông minh đó, gian ngoan đó đã tự đưa ra một cái chiêu bài, một lý luận để bảo vệ cho cái việc làm sai trái của mình.”

Tiêu chuẩn thứ nhất: Đặt mình vào vị trí người khác

Khi bạn đứng trên góc độ của mình, việc bạn làm luôn có lý. Nhưng nếu bạn thử đứng vào hoàn cảnh của người chịu tác động, bạn sẽ thấy điều đó có công bằng không. Thầy kể chuyện anh cả lấy đất rộng “để thờ cúng cha mẹ”, ép các em lấy đất nhỏ. Nghe rất hợp lý phải không? Nhưng đặt mình vào vị trí của các em, ta thấy họ khổ như thế nào. Hay người đào đường dẫn nước rồi dằn lại không cẩn thận, để rồi nhiều xe qua lại bị dằn – họ nói “tôi có xin phép, tôi có nhu cầu”, nhưng họ quên rằng người đi đường phải gánh chịu sự bất tiện. Chính Thầy nhấn mạnh:

“Khi ta làm gì với người khác ta phải đặt mình vào vị trí của người khác. Ta xử gì với người ta phải đặt mình vào vị trí đó ngược lại chứ đừng có chủ quan theo ý mình.”

Một ví dụ rất đời thường: có người mới đến chùa, không biết lễ nghi, bị quản khách mắng “ngu si vô lễ”. Người mắng họ nghĩ mình đang dạy bảo, là tốt. Nhưng đặt mình vào vị trí người mới đến, họ thấy tủi thân, thấy bị xúc phạm, thậm chí sợ chùa mà bỏ đi. Vậy việc đó là thiện hay ác? Rõ ràng là ác rồi.

Tiêu chuẩn thứ hai: Nhìn vào luật nhân quả

Nếu tiêu chuẩn thứ nhất giúp ta thấy tác động trước mắt, thì tiêu chuẩn thứ hai mở ra cái nhìn xa hơn – nhìn vào kết quả mà hành động sẽ đem lại. Thầy dạy: “Ta làm cho ai điều gì thì quả báo sẽ trở lại với ta.” Nhờ nhìn nhân quả, ta biết việc mình làm là tốt hay xấu. Ví dụ, thấy người ốm nghèo mà giúp đỡ, sau này ta sẽ có tiền của, ít bệnh tật. Ngược lại, đưa tiền cho người đi đánh bài – tưởng là giúp đỡ, nhưng quả báo là ta sẽ nghèo, vì mình đã tạo duyên cho việc xấu.

“Đáng lẽ cho người đó sống, người đó tu dưỡng, người đó học tập ta bố thí để người đó đi đánh bài thì quả báo trở lại với ta là ta không bao giờ có tiền nữa.”

Không chỉ tiền bạc, nước uống cũng là một bài học. Thầy kể: uống nước không hết, bỏ lại nửa chai, hay xịt nước rửa xe mỗi ngày, nghe đâu là chuyện nhỏ. Nhưng nhân quả sẽ khiến ta sinh vào sa mạc, nơi nửa ly nước quý hơn vàng. Vậy đó, mọi hành động nhỏ đều đi cùng quả báo của nó.

Hai tiêu chuẩn, một đời sống an lạc

Thầy Chân Quang nhắc chúng ta rằng, đây là “bước đầu của người đệ tử Phật”. Không cần tu lâu năm, chỉ cần mỗi ngày, trước khi nói một lời, trước khi đối xử với ai, hãy tự đặt mình vào vị trí của họ. Nhờ đó ta mới thấy được điều đúng, điều sai. Đồng thời, hãy quán chiếu xem hành động ấy sẽ đưa đến quả báo nào. Chỉ cần vậy, ta sẽ tránh được vô số lầm lỗi và thanh thản hơn trong cuộc sống.

“Trước khi nói với người hãy đặt mình vào vị trí của người đó nha. Trước khi đối xử với người thế nào, hãy đặt mình vào vị trí của người đó cái đã.”

Qua hai tiêu chuẩn vàng này, mỗi ngày ta có thể rèn luyện trí tuệ và lòng từ bi. Khi ta dừng lại để nghĩ về người khác và nghĩ về quả báo, ta đang dần chuyển hóa từ một người “biện minh” thành một người “sáng suốt”. Hãy bắt đầu từ hôm nay, từ những điều nhỏ nhất – như uống hết chai nước, hay lắp lại con đường bằng phẳng – để tích lũy phước lành và đi trên con đường an lạc.