Có và Không: Vì sao chúng ta luôn hiểu sai về những gì đang tồn tại?

Bạn có bao giờ tự hỏi: 'Có' và 'không' rốt cuộc là gì? Chúng ta dùng hai từ này hàng ngày mà ít ai dừng lại một chút để suy nghĩ. Thầy Thích Chân Quang trong bài giảng đã khiến cả hội chúng giật mình khi đặt câu hỏi:

Nào giờ mỗi ngày chúng ta cứ hay nói cái này có cái kia không à cái này là không cái kia là có. Nhưng bây giờ mình hỏi lại thật sự có nghĩa là gì? Mình ú ớ liền.

Câu hỏi đơn giản nhưng lại mở ra cả một chân trời nhận thức về thế giới và về chính mình.

Có và không – Ranh giới mong manh của giác quan

Chúng ta thường cho rằng cái gì nhìn thấy, chạm được, nghe được thì là 'có', còn không thấy thì là 'không'. Nhưng thực tế, ranh giới này phụ thuộc hoàn toàn vào giác quan và trí tuệ của mỗi người. Thầy Chân Quang lấy ví dụ về người mù: họ không thể biết màu xanh dù người ta có mô tả bao nhiêu lần, bởi vì họ không hề có khả năng cảm nhận nó. Tương tự, người xưa nhìn thấy mặt đất phẳng nên tin trái đất là phẳng, còn sau này nhờ trí tuệ tiến bộ, người ta mới phát hiện ra trái đất tròn.

Nhưng coi chừng nó có mà chỉ vì mình không thấy thôi chứ không phải nó không có.

Chính vì vậy, đừng vội kết luận về những gì chúng ta chưa thấy. Biết đâu, đó là cả một thế giới đang tồn tại ngoài tầm mắt của chúng ta.

Những điều 'có' mà mắt thường không thấy

Chúng ta không nhìn thấy điện, sóng vô tuyến hay tia hồng ngoại, nhưng ai cũng biết chúng có thật và tác động mạnh mẽ đến đời sống. Nhờ hiểu về chúng, con người chế tạo ra cột thu lôi, đèn điện, tivi... Cũng vậy, thế giới tâm linh, những cõi giới vô hình mà đạo Phật nói đến - dù mắt thường không thấy - nhưng vẫn hiện hữu và ảnh hưởng đến thân tâm mỗi chúng ta.

Khi chúng ta biết thêm được một sự thật, một điều có thực, một điều hiện hữu, chúng ta sẽ điều chỉnh được cuộc sống mình cho có lợi.

Hiểu được điều này, ta sẽ sống cẩn trọng hơn, biết thương yêu cả những chúng sinh không nhìn thấy được, và biết cách tạo phước lành cho chính mình qua những hành động rộng lượng, bố thí.

Những điều 'không' mà ta tưởng là 'có'

Ngược lại, có không ít chuyện trong đời lại là 'không có' nhưng ta lại tưởng là thật. Như nhân vật Thái Vũ trong truyện khiến nhiều người mê muội đi tìm; hay người phụ nữ tin vào tờ séc của "ông rể tương lai" mà cuối cùng tài khoản trống rỗng. Đáng sợ hơn, có những giáo phái bịa đặt ra cái gọi là "Thượng Đế" hay "Phật" để lừa gạt tín đồ, hứa hẹn những điều hảo huyền khiến họ đánh mất cả cuộc đời.

Có những cái nó không có mà mình tưởng nó có. Thế là mình đã điều chỉnh cuộc sống mình sai lầm.

Vậy nên, cần có trí tuệ để phân biệt đâu là sự thật, đâu là hư vọng. Đừng để những lời hứa hẹn hào nhoáng đánh lừa, vì kết quả của việc chạy theo điều không có sẽ là con số không tròn trĩnh.

Cái bẫy của bản ngã: Thấy mình 'có' sẽ thành 'không'

Đây là điểm mấu chốt trong lời dạy của Thầy Chân Quang: Người nào càng tự cho mình là 'có' - có trí tuệ, có địa vị, có sự cao siêu - thì càng bị người đời nhìn vào với cái nhìn khinh khỉnh, coi là rỗng tuếch. Ngược lại, người tự thấy mình 'không' - khiêm nhường, buông bỏ - lại được người khác kính trọng, yêu mến.

Người nào mà tự thấy mình là không á thì ngược lại cái quả báo đến với họ là gì? Là có kỳ khôi. Vậy người nào mà tự thấy mình là có thì quả báo đến với họ là không không có gì hết.

Phật dạy chúng ta về vô ngã - tức là không thấy có cái "ta" thật sự. Khi ấp ủ cái ngã, ta sinh ra tham lam, ích kỷ, kiêu mạn, ganh ghét. Còn khi buông bỏ cái ngã, ta mới có thể mở lòng, sống đẹp và thanh thản.

Tu hành là nhận ra cái 'không' để đạt cái 'có' vĩ đại

Kinh Pháp Hoa nói đến "tri kiến Phật" - thứ mà người tự thấy mình là không, buông bỏ chấp ngã, mới đạt được. Còn người tự thấy mình đã là Phật, bằng Phật, lại càng sụp đổ. Thầy Chân Quang nhấn mạnh: "Người nào mà thấy mình không là gì hết người đó sẽ chứng được tri kiến Phật. Còn người nào mà thấy mình có Phật rồi ở trong tâm mình rồi thì cuối cùng là con số không to tướng."

Thấy mình là không như Phật nói thì lại đạt được cái có là tri kiến Phật tuyệt đối.

Như vậy, tu tập chính là quá trình nhận ra sự trống rỗng của bản ngã, từ đó không còn sợ mất mát, không còn dính mắc. Khi tâm ta rỗng lặng như mặt hồ, ta mới thấy rõ bản chất của vạn pháp và sống một đời an nhiên, tỉnh giác.

Vậy, mỗi chúng ta hãy tự hỏi lại chính mình: Mình đang thấy mình là 'có' hay 'không'? Hãy tập khiêm hạ, buông bỏ cái ngã, để tâm mở ra với những gì đang thật sự hiện hữu. Khi đó, ta sẽ học cách nhìn đúng, nghĩ đúng và sống đúng - bước đầu trên con đường trở về với bản chất chân như vốn có của mỗi người.