Chỉ số hạnh phúc của một quốc gia: Vì sao Việt Nam xếp thứ nhì thế giới?

Nghe tin Việt Nam được xếp hạng quốc gia hạnh phúc thứ hai thế giới, nhiều người ngỡ ngàng: “Mình nghèo thế này mà sao hạnh phúc?” Người Mỹ xếp hạng 105, người Úc hạng 40, còn mình chỉ thua Costa Rica. Vậy rốt cuộc, điều gì khiến chúng ta hạnh phúc?

“Người Việt Nam mình ngỡ ngàng: tại mình đâu thấy mình hạnh phúc đâu mà sao lại họ xếp loại gì cũng không hiểu.”

Hạnh phúc không tính bằng giàu nghèo

Chỉ số hành tinh hạnh phúc (Happy Planet Index) không đo bằng GDP. Nó đo mức độ hài lòng của tâm lý và sự bền vững sinh thái. Người ta nhìn vào những nước giàu mà thấy không hạnh phúc. Ví dụ nước Nhật: người công nhân bình thường mỗi tháng lĩnh 4000 đô la (~80 triệu đồng), nhưng chi phí sống quá cao, họ đi tàu điện ngầm chen chúc như cá trong hộp. Họ có tiền nhưng không có hạnh phúc.

Ngược lại, vua Bhutan – một đất nước nhỏ ở Nam Á – đã đưa ra khái niệm “tổng hạnh phúc quốc dân” thay vì “tổng thu nhập quốc dân”.

“Tôi không chơi thứ đó. Cái tôi là tổng hạnh phúc quốc dân chứ không phải tổng thu nhập quốc dân.”

Đạo Phật và thiên nhiên: Nền tảng của hạnh phúc

Khi tìm hiểu vì sao Bhutan hạnh phúc nhất thế giới, người ta tìm ra nhiều lý do. Trong đó có hai lý do rất đẹp: một là hầu hết người dân theo đạo Phật, và vì đạo Phật là một tôn giáo từ bi hiền lành nhất thế giới. Hai là người dân Bhutan sống cực kỳ thân thiện với môi trường, bảo vệ rừng rất kỹ.

“Đạo Phật là một tôn giáo từ bi hiền lành nhất thế giới. Người dân Bitan hầu hết theo đạo Phật nên đây là lý do họ hạnh phúc nhất thế giới.”

Vì sao yêu thiên nhiên lại tạo ra hạnh phúc? Cây cỏ không chỉ làm đẹp cảnh quan mà còn nuôi dưỡng sự sống. Chúng ta thấy cánh đồng lúa mấy trăm năm không hề cạn kiệt đất, bởi cây lúa không lấy chất từ đất mà từ không khí. Cây biến không khí thành chất liệu cứng – đó là phép màu của sự sống. Khi ta yêu quý cây cỏ, ta bảo vệ sự sống của hành tinh này.

“Cỏ là những chiến sĩ bảo vệ sự sống của hành tinh này. Cứ thấy cỏ đâu lại nhổ là mấy người ác độc á.”

Người Việt Nam hạnh phúc nhờ điều gì?

Được xếp hạng nhì, người Việt Nam cần ngẫm nghĩ: mình hạnh phúc vì điều gì? Thầy Chân Quang chỉ ra hai yếu tố lớn: thứ nhất là sự lãnh đạo chính trị tốt mang lại niềm tin và niềm lạc quan về tương lai; thứ hai là đạo Phật dạy ta nhân quả – gieo nhân lành chắc chắn nhận quả lành. Khi được hỏi “trong tương lai cuộc sống sẽ khá hơn không?”, người Việt Nam đa số trả lời “khá hơn”, nhờ lòng tin và triết lý sống đó.

Một điểm đáng quý nữa là người Việt Nam yêu công việc mình làm, chứ không bắt buộc phải làm việc mình yêu. Vì thế, dù trái ngành trái nghề, họ vẫn làm vui vẻ và hài lòng với cuộc sống. Đây là một đạo đức cực kỳ lớn, giúp người Việt không kén nghề, không than vãn, từ đó duy trì chỉ số hạnh phúc cao.

Ba đức tính làm nên hạnh phúc của dân tộc

Thầy nhắc lại một cách sinh động về những giá trị mà người Việt Nam cần phấn đấu để duy trì và làm gương cho thế giới.

Dù nghèo hay giàu, tinh thần chia sẻ rất cao. Chuyện làng quê mà quý vị từng thấy: đêm khuya hàng xóm đập cửa mượn vài lon gạo vì có khách tới. Người cho cũng nghèo nhưng sẵn sàng chia sẻ với lòng tự nhiên. Đó là hạnh phúc của một dân tộc giàu tình người.

Trong hoạn nạn, tinh thần tương trợ rất cao. Khi miền Trung lũ lụt, cả nước nghèo từng manh áo, gói bánh gửi vào. Từ năm này qua năm khác, người dân Việt Nam luôn đùm bọc lẫn nhau, và đó cũng là nguồn sức mạnh phi thường.

Ít vọng ngoại, tin tưởng vào nội lực quốc gia. Ít nhất là trong tâm lý chung, người Việt Nam tự hào về lịch sử hơn 1000 năm đô hộ mà vẫn đứng dậy giành độc lập. Chúng ta tin vào trí tuệ và sức mạnh của dân tộc, không lệ thuộc nước ngoài. Tuy nhiên, cũng cần tránh sự vọng ngoại trong tiêu dùng và du học, để phát huy nội lực đất nước.

Trách nhiệm của chúng ta

Được xếp hạng không phải để khoe, mà là để noi theo. Việt Nam có cơ hội trở thành khuôn mẫu hạnh phúc cho thế giới học hỏi. Vì vậy, mỗi chúng ta hãy sống đúng với những giá trị tốt đẹp: chia sẻ, tương trợ, yêu thiên nhiên, tin tưởng đất nước và thực hành theo lời Phật dạy.

“Ta có trách nhiệm giữ gìn thứ hạng này, không phải để hơn thua với thế giới mà để ta đi tìm một khuôn mẫu sống hạnh phúc cho thế giới này noi theo.”

Hãy bắt đầu từ chính tâm hồn mình. Một tâm hồn an lạc sẽ tạo nên một gia đình hạnh phúc, một cộng đồng hạnh phúc, và một quốc gia hạnh phúc. Đó chính là lời tâm niệm mà quý thầy, quý cô và mỗi Phật tử hôm nay đã lĩnh hội trong pháp hội này.