Chấp nhận hay thay đổi số phận? Cả hai đều là đạo lý của Phật

Nghe có vẻ như hai lời dạy của Phật đang mâu thuẫn. Có người bảo: “Hãy chấp nhận số phận, bình thản trước nghịch cảnh.” Lại có người nói: “Phải thay đổi số phận, nỗ lực vươn lên.” Hai lời dạy này tưởng chừng trái ngược nhau, nhưng cả hai đều là đạo lý. Vậy cái nào mới là chân lý? Hôm nay ta cùng mổ xẻ để thấy chúng chỉ như hai bờ sông nối nhau bằng cây cầu nhân quả.

Hai lời dạy tưởng chừng mâu thuẫn

Trong đời, ta gặp nghịch cảnh. Phật dạy ta phải đối diện với khổ đau bằng sự bình thản. Đây là một sự dũng cảm đem đến bình an. Nhưng mặt khác, Phật cũng dạy ta phải phấn đấu, vươn lên, thay đổi số phận từ phàm phu thành bậc thánh. Nghe thì trái ngược, nhưng thực tế chúng là hai mặt của một đồng tiền. Nếu chỉ thấy một mặt, ta rơi vào cực đoan.

“Chấp nhận được đau khổ thì ta tự nhiên hết đau khổ. Còn ta đau khổ bởi vì ta muốn trốn chạy khỏi cái đau khổ.” – TT. Thích Chân Quang

Sức mạnh nội tâm là sự hư vô

Muốn giữ bình thản trước sóng gió, ta cần rèn luyện. Nhưng sức mạnh nội tâm không giống cơ bắp. Cơ bắp phải gồng, còn nội tâm lại là sự trống không. Khi ta sống vị tha, lễ Phật, ngồi thiền, ta tích lũy sức mạnh vô hình ấy. Khi gặp nghịch cảnh, ta bình thản tự nhiên. Ví dụ, khi bị móc túi mất số tiền định mua đồ cho gia đình, nếu ta thấy đó là quả báo từ kiếp trước, ta sẽ bình tâm hơn là khổ não, trách móc.

“Sức mạnh của nội tâm chính là một sự hư vô. Hư vô, trống không không có gì cả mà đó là sức mạnh.” – TT. Thích Chân Quang

Cái bẫy của “an phận”

Nếu chỉ học chấp nhận mà không khéo, ta trở nên nhu nhược, lười biến. Thầy Chân Quang kể về những nước theo Phật giáo Nam tông nguyên thủy, vì hiểu lầm giáo lý mà người dân lười làm, kinh tế suy yếu, dẫn đến mất quân sự, chính trị. Điều đó hoàn toàn trái với lý tưởng giác ngộ.

• Lười biến làm việc, chỉ trồng đủ ăn rồi nghỉ ngơi.
• Kinh tế suy yếu, không còn sức mạnh cạnh tranh.
• Dẫn đến bị lệ thuộc, xâm chiếm về quân sự và chính trị.

“Một đất nước mà không có tiến bộ, không có sức mạnh về kinh tế thì sẽ suy yếu về quân sự và chính trị luôn.” – TT. Thích Chân Quang

Ý chí vươn lên – Từ phàm phu đến bậc thánh

Đệ tử Phật phải có ý chí thay đổi số phận, từ chấp ngã sang vô ngã, từ si mê sang trí tuệ. Đây là lộ trình vô lượng kiếp. Người nói “tu một kiếp là xong” là người tham vọng, thiếu đạo đức. Nếu mất ý chí, ta không thể giác ngộ. Như anh Thiệp từ tổng giám đốc điện lực về làm chúng trưởng đạo tràng, khó khăn lại trở thành cơ hội rèn luyện đạo đức.

“Mục tiêu của ta là thay đổi số phận, từ phàm phu trở thành bậc thánh, từ chấp ngã mà trở thành vô ngã, từ si mê mà trở thành giác ngộ.” – TT. Thích Chân Quang

Quân bình giữa hai bờ – Nương theo nhân quả

Cả hai đạo lý không mâu thuẫn, vì đều dựa trên luật nhân quả. Chấp nhận số phận là nhận quả; thay đổi số phận là tạo nhân mới. Vì vậy, ta vừa học nhẫn nhục, vừa giữ ý chí, như đàn chim cần hai cánh.

“Nghe thì ngược nhau nhưng mà cái lõi của vấn đề là đồng nhất. Ta chấp nhận số phận, ta chấp nhận khổ đau vì ta tin có luật nhân quả.” – TT. Thích Chân Quang

Hỡi những người con Phật, hãy mỉm cười bước qua nghịch cảnh bằng trí tuệ tỉnh thức, nhưng đồng thời hãy biết ơn sự đau khổ đã cho ta cơ hội chuyển hóa. Đừng dừng lại, đừng đổ lỗi cho số phận. Thay đổi số phận là thay đổi chính tâm mình. Mỗi ngày một chút, ta sẽ tiến gần hơn đến bến bờ giải thoát.