Chánh Tư Duy: Tại Sao Bạn Phải 'Chống Lại Chính Mình' Để Tìm An Vui?

Bạn có bao giờ nghe một người nói với chính mình: “Hôm nay phải tử tế, phải thương yêu mọi người” – và ba tháng sau, chính người ấy lại có thể làm cho người khác lắng dịu chỉ bằng một lời nói? Điều gì đã tạo nên sức mạnh ấy? Câu trả lời nằm ở một trong những yếu tố quan trọng nhất của Bát Chánh Đạo: Chánh Tư Duy.

Chánh Tư Duy Là Gì?

Trong Bát Chánh Đạo, Chánh Kiến là hiểu biết đúng, còn Chánh Tư Duy là suy nghĩ đúng. Thế nhưng, không phải hễ biết đúng là suy nghĩ đúng. Chúng ta có thể thuộc lòng các bài giảng về lòng từ bi, nhưng khi gặp chuyện trái ý, tâm lại khởi lên sân hận. Khoảng cách giữa “biết” và “nghĩ” là một khoảng cách rất lớn.

Thầy Thích Chân Quang chỉ rõ:

“Chánh tư duy tức là nói với chính mình, tự nói với chính mình, tự dựng lập lại tâm hồn của mình cho nó tốt đẹp lên.”

Nói cách khác, chúng ta phải tự nói với chính mình những điều đúng đắn, tự ra lệnh cho mình phải yêu thương, phải tha thứ, phải kính trọng. Đó chính là quá trình cài đặt lại tâm hồn, là sự tu sửa nội tâm.

Sự Thật Lạ Mà Đúng: Chánh Tư Duy Là Chống Lại Chính Mình

Nhưng có một sự thật ít ai dám đối diện. Khi chúng ta bắt tay vào tu sửa tâm hồn, chúng ta nhận ra rằng mình phải chống lại chính mình. Thầy Thích Chân Quang nói thẳng:

“Nói thẳng thừng, nói trắng trợn, nói thô bạo là ta chống lại chính mình.”

Bởi vì bản ngã là nguồn gốc của mọi đau khổ. Khi ta nuông chiều bản ngã, vỗ về nó, ta được ba bữa bình yên, rồi ngay ngày thứ tư, mọi bất an lại trỗi dậy. Ngược lại, khi ta kềm chế bản ngã, dạy nó cắn răng chịu đựng, từ bỏ tham sân si, thì sau ba ngày, ta lại tìm được sự an nhiên.

“Khi ta yêu chính mình, ta vỗ về chính mình thì được ba bữa thôi. Qua tới bữa thứ tư bắt đầu nội tâm ta dấy dậy sống lên liền. Bắt đầu vô số điều bất an trổi dậy trong nội tâm mình. Còn cái ta chống lại chính mình thì cũng ba ngày thôi, ngày thứ tư bắt đầu được yên vui.”

Điều này nghe có vẻ nghịch lý, nhưng đó là công thức của bản ngã: chính nó là nguồn đau khổ. Khi ta kềm giữ được nó, ta cũng kềm giữ được đau khổ. Và trạng thái đó chính là an vui. Tuy nhiên, người tu tập không nên chấp trước vào an vui đó, vì hễ chụp lấy nó là bản ngã lại trỗi dậy.

Con Đường Vừa Sửa Mình, Vừa Tạo Phước

Chánh Tư Duy không chỉ là sửa đổi đạo đức, mà nó còn tạo ra phước báu. Bởi vì mỗi suy nghĩ đúng đắn là một hành động thiện lành. Nhưng suy nghĩ cũng có thể tạo ra chánh kiến hoặc tà kiến. Nếu chúng ta tự nghĩ ra những điều sai lầm, chúng ta sẽ tạo ra tà kiến, làm phương hại đến tâm hồn và lan truyền cho người khác. Thầy Chân Quang cảnh tỉnh:

“Đừng có nghĩ ra điều sai.”

Chánh Tư Duy còn giúp ta sửa lại tình cảm. Trên đời này, ta không thể sống vô cảm. Nhưng cần có tình cảm đúng: biết yêu thương đúng chỗ, biết ghét đúng người, biết nhàm chán với những gì xấu xa, biết tôn kính những bậc hiền thánh. Khi tình cảm được sửa đúng, nội tâm ta sẽ thanh tịnh và an lạc.

Lực Của Nội Tâm Được Lập Trình Lại

Có một điều kỳ diệu: khi ta đã nói với chính mình nhiều lần rồi, lời nói của ta sẽ trở nên có sức mạnh. Thầy Chân Quang kể một ví dụ: khi ta khuyên bạn mình cho tiền người ăn xin, ta nói rất nhẹ nhàng, nhưng bạn ta nghe liền. Không phải vì ta có tiền, mà vì ta đã tu tập, đã có nội lực. Bởi lẽ:

“Chỉ vì mình đã nói với chính mình nhiều quá rồi.”

Chính nhờ tự nói với chính mình nhiều năm tháng, người tu tập mới có thể dạy dỗ người khác một cách có uy lực. Đó là lý do một bậc thầy không thể truyền đạt được nếu chưa tự mình thực hành qua Chánh Tư Duy.

Bắt Đầu Từ Đâu?

Hãy bắt đầu mỗi ngày bằng những lời tự nhủ với chính mình. Khi giận dữ, tự bảo: “Thôi, thương họ đi. Họ sai, họ sẽ gặp khổ. Ta không nên ghét.” Khi tham muốn, tự nói: “Đủ rồi, hãy buông bỏ.” Cứ thế, từng bước, ta sẽ thay đổi. Nhưng hãy kiên nhẫn, vì quá trình này rất dài: người giỏi cũng phải ba năm, người trung bình mười năm, người chậm chạp cũng phải ba mươi năm.

Đừng vội nản lòng. Hãy can đảm đối diện với chính mình. Chánh Tư Duy không phải là ru ngủ tâm hồn bằng những lời êm dịu, mà là một cuộc đối đầu tỉnh thức. Hôm nay, ngay bây giờ, bạn có thể bắt đầu nói với chính mình: “Tôi sẽ không giận, tôi sẽ thương.” Và cứ thế, từng bước, bạn sẽ thấy mình thay đổi, tâm hồn an nhiên hơn, và rồi bạn sẽ có sức mạnh để mang lại an vui cho người khác.