Cao Siêu Và Thực Tế: Đạo Phật Cho Ta Cả Hai

Bạn có bao giờ nhìn lên trời xanh, mơ ước được bay bổng giữa mây, nhưng rồi lại phải quay xuống với cơm áo gạo tiền? Đó là nỗi dằn co giữa cái cao siêu và cái thực tế mà ai cũng từng gặp. Ta cứ ngỡ phải chọn một trong hai, nhưng Đức Phật chỉ cho thấy: con đường đi đến đỉnh cao tuyệt đối lại bắt đầu từ những bước chân rất đời thường.

Giấc mơ cao siêu và những lo lắng thường nhật

Thuở nhỏ, ai không từng mơ ước có đôi cánh bay khắp chốn? Nhưng giấc mơ đó nhanh chóng bị cơn đói bụng đưa về thực tại với cơm nguội trong tủ. Đó là khuynh hướng tự nhiên của con người: một mặt khát khao điều phi phàm, mặt khác vẫn phải sống với nhu cầu thiết yếu. Nhiều người nghĩ rằng muốn tu hành phải quay lưng với thực tế, nhưng chính thực tế lại là nền đất để ta cất bước.

Vì sao chúng ta tin vào những điều phi thường?

Dù không được dạy, ta vẫn tin vào luật nhân quả, tin rằng thiện ác rồi sẽ có báo ứng. Sự tin tưởng đó không do môi trường tạo ra, mà nằm sâu trong lương tâm. Lương tâm ấy là sợi dây vô hình nối giữa tâm mê mờ của chúng ta với trí giác vô thượng. Chính nhờ sợi dây này, ta không chỉ tin nhân quả mà còn tin rằng con người có thể trở nên siêu việt, đạt những khả năng phi thường. Thầy Thích Chân Quang giảng:

“Nếu nói ở trong tâm tôi có cái trí giác vô thượng, nói câu đó là võ đoán là sai lầm. Nhưng mà nếu nói tôi mê mờ, tâm tôi vô minh, tôi hoàn toàn không có liên quan gì đến cái trí giác vô thượng cũng sai luôn. Cái trung gian là: chúng ta đang mê mờ nhưng trong cái vô hình đó vẫn có một cái kết nối với cái trí giác vô thượng.”

Đạo Phật: Con đường vừa bay bổng vừa chạm đất

Khác với nhiều tín ngưỡng chỉ chú trọng huyền hoặc hay triết gia chỉ bám vào vật chất, Đạo Phật cho ta cả hai. Đức Phật tuyên bố về Niết bàn, về lục thông – những khả năng siêu việt như nhớ vô lượng kiếp, thấy luân hồi, nghe tiếng muôn loài, biết tâm người khác, bay trên hư không. Điều đó nghe thật cao siêu, nhưng Thầy nhấn mạnh:

“Đạo Phật cho chúng ta một con đường đi tìm được cái cao siêu mà không chối bỏ thực tế của cuộc sống. Trong đạo Phật có điều đó và đây là cái quý vô cùng của đạo Phật.”

Đỉnh núi vinh quang ấy cần có bước đi đầu tiên từ mặt đất. Và Đạo Phật chỉ ra rằng bước đi đầu tiên chính là những điều hết sức thực tế.

Bắt đầu từ hơi thở, nụ cười, đồng xu

Nghe có vẻ nghịch lý: con đường dẫn đến giải thoát lại bắt đầu từ những cái dễ làm nhất. Thầy Thích Chân Quang liệt kê:

• Bắt đầu bằng cái chấp tay cúi mình trước mọi người, để thấy mình thương yêu và tôn trọng con người vô hạn.
• Bắt đầu bằng một đời tận tụy vì lợi ích của người khác.
• Bắt đầu bằng việc tha thứ cho người mắng mình, mỉm cười bỏ qua.
• Bắt đầu bằng việc cho một đồng tiền với lòng thương xót khi thấy người ăn mày.
• Bắt đầu bằng việc biết hơi thở: khi thở vào, biết thở vào; khi thở ra, biết thở ra.

“Bắt đầu bằng cái biết được hơi thở. Khi hơi thở vào, biết hơi thở vào. Khi hơi thở ra, biết hơi thở ra. Cái đó thực tế không? Quá thực tế. Làm được không? Quá dễ để làm được.”

Như vậy, cái cao siêu tột cùng lại được khởi đầu từ những hành động giản dị, gần gũi. Đó là vẻ đẹp độc đáo của Đạo Phật.

Cõi trời và bài học về tâm

Đạo Phật cũng nói đến các cõi trời – nơi chư thiên sống trong thiền định, hào quang và niềm vui. Ở đó, tâm của mọi người thông nhau, nên không ai dám nghĩ điều xấu. Giả sử như loài người trên trái đất này cũng có năng lực biết được suy nghĩ của nhau, thử hỏi còn ai dám nghĩ bậy? Tâm hồn ta hiện tại vốn là nơi thử thách: ý nghĩ xấu không ai biết, nhưng chính là lúc ta rèn luyện giữ tâm tốt. Đó chính là thực tế để tiến đến cõi cao siêu.

Hãy bắt đầu ngay hôm nay

Đừng chờ đến khi đủ điều kiện, đừng mơ mộng viển vông về những cõi siêu hình mà bỏ quên hiện tại. Con đường đến Niết bàn đang nằm ngay trong mỗi hơi thở, mỗi bước đi, mỗi lần ta mỉm cười tha thứ. Hãy cất bước đầu tiên từ chính nơi mình đang đứng. Đỉnh núi vàng kia đang chờ, nhưng chỉ khi ta bước đi trên mặt đất thực tế này.