Can Đảm: Dám Đương Đầu Với Nguy Hiểm Vì Điều Tốt

Có một em bé gái ở ngoài Bắc, trong một lần đi chơi cùng các bạn bên bờ đê, bỗng dòng nước chảy siết cuốn bốn đứa bạn của em xuống sông. Không một chút do dự, em nhảy xuống dòng nước dữ, kéo từng đứa lên bờ. Đến đứa bạn thứ ba, em đã kiệt sức, nhưng thấy đứa thứ tư còn đang chìm, em lại nhảy xuống lần nữa. Đẩy được bạn vào bờ, em bị dòng nước cuốn trôi mãi mãi. Người ta vớt được xác em, chôn cất trong lòng thương tiếc và quý trọng vô cùng.

Câu chuyện ấy đã chạm đến trái tim tôi, và tôi chợt nhớ lại lời Thầy Thích Chân Quang trong bài giảng về tâm lý đạo đức: can đảm chính là dám đương đầu với nguy hiểm để làm điều tốt. Đó không phải là gan dạ của kẻ liều lĩnh, mà là sức mạnh của một tâm hồn vị tha.

Can Đảm Là Gì?

Trong cuộc sống, có những người dám làm liều nhưng không phải ai cũng được gọi là can đảm. Thầy Chân Quang phân tích:

Can đảm nếu mình nói bình thường á là gan dạ. Nhưng mà cái gan dạ nó có nhiều trường hợp. Cái trường hợp mà chúng ta muốn nói trên cái khía cạnh đạo đức á là dám đương đầu với cái nguy hiểm để làm cái điều tốt.

Nếu một tên cướp giữa ban ngày đường phố dám giật đồ của người đi đường, người ta gọi đó là bạo tợn, liều lĩnh, chứ không phải can đảm. Chữ can đảm hàm chứa ý nghĩa đạo đức bên trong. Nó là sự dũng cảm đứng lên vì lẽ phải, vì người khác, vì một mục tiêu thiện lành.

Bi, Trí, Dũng – Ba Đức Tính Của Người Đệ Tử Phật

Trong Phật pháp, một vị thánh hay một đệ tử Phật xứng đáng phải có ba đức tính quý báu: Bi, Trí, Dũng. Thầy giảng:

Trong đạo Phật mà ba cái đức tính được ca ngợi của một người, một vị thánh trong Phật pháp hay là một người đệ tử của Phật xứng đáng là phải có bi, trí và dũng. Bi là lòng thương yêu chúng sinh. Trí là cái trí tuệ hiểu rõ mọi điều nhưng mà phải có cái gan dạ.

Vì sao cần phải có dũng? Bởi vì không phải điều lành nào cũng dễ làm. Có những việc tốt nằm trong hoàn cảnh nguy hiểm. Nếu không đủ hùng lực, ta sẽ không thể vượt qua để thực hiện. Người can đảm có thể là:

• Người cứu vớt kẻ bị nạn giữa dòng nước chảy siết;
• Người chiến sĩ xông pha nơi trận mạc vì tổ quốc;
• Người dám lên tiếng nói lên sự thật, chống lại bất công;
• Người dám hy sinh bản thân vì hạnh phúc của người khác.

Phước Báo Của Người Can Đảm

Có một công thức thú vị mà Thầy Chân Quang chia sẻ:

Phước nó là một cái tích số giữa cái việc mình làm lợi ích cho người khác nhân với sự cố gắng của bản thân mình.

Hãy tưởng tượng: khi bạn có một triệu và cho người khác một trăm ngàn, lợi ích đem lại là khá lớn, nhưng sự cố gắng lại không đáng kể. Ngược lại, khi bạn chỉ có năm mươi ngàn mà người đang cần gấp, bạn cho đi tất cả, thì lợi ích tuy nhỏ hơn nhưng sự cố gắng lại vượt bậc. Phước báo vì thế to lớn hơn nhiều. Hay hình dung một người dám nhảy vào đám lửa đang cháy rừng rực để cứu đứa trẻ, dù biết có thể bị phỏng, bị thương, thậm chí mất mạng. Sự cố gắng đó là vượt bực, nên phước báo vô cùng lớn. Người con gái kia đã hy sinh mạng sống để cứu bạn, ấy là sự can đảm phi thường.

Hai Động Lực Tạo Nên Lòng Can Đảm

Thầy Chân Quang chỉ rõ, tâm can đảm được tạo thành từ hai yếu tố cốt lõi:

Thứ nhất là bởi cái tinh thần mạnh mẽ vững vàng... Thứ hai nữa là bởi sự thúc đẩy của cái thiện tâm, của cái tâm thiện, tâm viền người, tâm thương người.

Tinh thần mạnh mẽ vững vàng là một thứ khó định nghĩa bằng lời, nhưng ta có thể cảm nhận qua những lúc thử thách. Thầy kể lại một lần đi qua cầu khỉ ở miền Tây, chỉ là một thân cây bắc ngang mương, ai cũng ngần ngại. Thầy nhắm mắt liều mạng đi qua, và sực tỉnh ngộ: lúc đó nếu không dao động, thì sẽ làm được. Cũng tương tự, người ta có thể đi trên than hồng nếu tâm vững tin, hoặc dùng ý chí để đập vỡ chai thủy tinh mà đầu không hề hấn gì. Sức mạnh tiềm ẩn nằm trong sự vững vàng của tinh thần.

Còn thiện tâm thúc đẩy chính là tình thương, lòng trắc ẩn. Thầy kể về một người đàn ông xã hội đen, dù làm nghề phi pháp, nhưng khi người bạn thân phạm tội và có vợ đang sắp sinh, anh ta đã đứng ra nhận tội thay để bạn được ở lại chăm sóc gia đình. Hành động ấy toát lên một lòng can đảm và nghĩa khí, dù trong giới của họ. Thiện tâm khiến ta quên đi nỗi sợ, nhảy xuống cứu người, dù lúc khác ta rất nhút nhát.

Sợ Hãi Là Thiếu Trí Tuệ

Nỗi sợ hãi thường đến từ thứ chúng ta không biết rõ. Thầy Chân Quang mới ví dụ về việc một số người sợ ma, sợ bùa chú, vì họ không hiểu bản chất của nó.

Những cái điều mà chúng ta sợ hãi trong cái có lý do là vì chúng ta không biết rõ về nó nghĩa là chúng ta không có trí tuệ.

Khi ta nhìn thấy một cái cây giữa đêm, không biết đó là gì, ta thấy rợn ngợp. Nhưng khi bước lại gần, nhận ra nó chỉ là một thân cây, nỗi sợ biến mất. Hiểu rõ về bùa chú, ta biết nó có tác dụng nhưng còn lệ thuộc vào nghiệp, không thể tác hại ai ngoài nghiệp của họ. Hiểu rõ về sự vô thường của cuộc đời, ta bớt sợ hãi và bình tĩnh hơn trong nghịch cảnh.

Thầy còn nhắc đến chuyện ngài A Nan bị cô Ma Đăng Già dùng bùa mê hoặc, khiến bản thân lung lay. Cái lực của bùa chú chính là sự tác động lên tâm, như một sự thôi miên. Nhưng hiểu rõ nó vẫn là một dạng lực của tâm, vẫn lệ thuộc vào nghiệp, thì ta có thể đối diện với nó trong tỉnh thức.

Lời Khuyên Để Rèn Luyện Can Đảm

Vậy làm thế nào để trở nên can đảm hơn? Thầy Chân Quang khuyên chúng ta nuôi dưỡng thiện tâm và rèn luyện tinh thần vững vàng. Thường xuyên thực tập, đối diện với những nỗi sợ nhỏ trong cuộc sống như dám nói lên sự thật, dám làm điều đúng đắn dù có người cản. Sự can đảm không phải là không biết sợ, mà là dám làm điều tốt vượt lên nỗi sợ.

Người đệ tử Phật mình không phải luôn luôn mình làm những việc Phật pháp được suôn sẻ dễ dàng. Nói những cái việc thiện đơn giản trong đời sống như khi mình có 1 triệu mình ngắt ra mình cho người khác 100000 coi vậy cho nó dễ... Thì trong trường hợp mình chỉ có 50.000 mà cái người kia họ bệnh lúc họ cấp bắt họ cần luôn 50.000 tiền thuốc mình dám cho luôn cái đó mới khó.

Hãy bắt đầu từ những điều nhỏ mà đầy ý nghĩa. Khi ta càng rèn luyện, tâm ta càng mạnh mẽ. Và khi ta làm việc tốt, ta không chỉ đem lại lợi ích cho người khác mà còn gieo trồng những hạt phước vô cùng lớn lao cho chính mình.