Biết mình đang ở lớp mấy để tu đúng căn cơ

Bạn có bao giờ ngồi thiền mà trong đầu cứ nghĩ miên man, rồi tự hỏi: “Tại sao mình cố gắng tu mà chẳng tiến?”? Có lẽ bạn cũng giống như một học sinh đang học lớp 3 nhưng lại đòi làm toán tích phân của lớp 12. Thầy Thích Chân Quang trong bài giảng “Tứ Niệm Xứ (Phần 3)” đã dạy rằng, chính việc không biết mình đang ở căn cơ nào khiến ta dụng công sai và chường càng lâu càng khổ.

Bạn đang học lớp mấy trên đường tu

Thầy Thích Chân Quang dạy rằng, người bước vào trường học ai cũng mơ làm bác sĩ, nhưng từ tập vỡ tới bằng tiến sĩ là cả một quãng đường. Cũng vậy, người mới tu thiền ai cũng mong chứng đắc tứ thiền, tứ quả, nhưng “làm ơn ngồi bắt chân cho đúng giùm cái đã”. Bài giảng này không nhằm khiến bạn nản lòng, mà để giúp bạn nhận ra sự thật: không phải ai cũng đạt được mục tiêu cao nhất ngay lập tức. Việc biết mình đang ở lớp mấy giúp bạn có thái độ và phương pháp tu tập đúng đắn.

Dụng công sai khiến ta phí công vô ích

Thầy nhấn mạnh rằng:

“Nếu ta biết được một sự thật về cái căn cơ của mình thì ta sẽ có cái cách tu nó đúng với căn cơ của mình. Lập tức ta có lợi ích, lập tức ta có tiến bộ. Còn chỉ vì ta không biết được cái căn cơ của mình đang ở đâu, ta dụng công sai.”

Ví dụ như một người lính mới nhập ngũ, nếu bắt chước cách cư xử của một vị tướng thì sẽ bị kỷ luật, còn nếu làm tròn bổn phận của mình thì sẽ được thăng chức từ từ. Trong công ty, một nhân viên mới vào mà đã ra oai như giám đốc sẽ bị sa thải, còn làm tốt nhiệm vụ thì sẽ được thăng tiến. Tu tập cũng vậy, đừng vội mơ ước những điều quá cao xa, hãy bắt đầu từng bước nhỏ thật vững chắc.

Hạ căn thứ nhất: Khi tâm toàn tà tư duy

Người hạ căn một là người muốn tu thiền nhưng tâm cực kỳ loạn động, luôn khởi lên bốn loại tà tư duy: nghĩ điều sai lầm, bậy bạ, ác độc, và không cần thiết. Họ ngồi thiền được vài phút là vọng tưởng ập tới, để rồi ngồi mãi mà tội lỗi chồng chất, thậm chí có thể phát điên. Vậy phải làm sao? Thầy dạy: với người này, cần có thiện hữu tri thức kèm cặp, lễ Phật sám hối, làm phước, tác ý ba tâm hạnh căn bản: tôn kính Phật tuyệt đối, yêu thương chúng sinh vô hạn, khiêm hạ tột cùng. Đừng mơ ước vào định vội, hãy cố gắng đổi tà tư duy thành chánh tư duy, đó đã là một chiến thắng lớn.

Hạ căn thứ hai: Vọng tưởng loanh quanh

Khá hơn hạ căn một, người hạ căn hai có thể ngồi được lâu hơn nhưng vẫn bị vọng tưởng kéo đi, nghĩ toàn chuyện không cần thiết, quên hơi thở, quên thân. Thầy khuyên:

“Cái lõi của thiền định là hơi thở. Ta cứ đánh giá xem là ta nắm được hơi thở ở mức độ nào thì ta biết cái căn cơ của mình ở mức độ đó.”

Người này cũng cần lễ Phật sám hối, nhưng vẫn phải ráng giữ hơi thở, chịu đau và mỏi để ngồi thiền, đồng thời chuyển tư duy từ tà sang chánh một cách thường xuyên.

Năm chánh tư duy thay thế cho tâm loạn động

Để chuyển đổi tà tư duy, Thầy dạy ta cần tác ý năm điều: 1. Tôn kính Phật tuyệt đối, 2. Từ bi thương yêu chúng sinh vô hạn, 3. Khiêm hạ tột cùng, 4. Nhớ thân tâm và thế giới vô thường, 5. Nhớ thân tâm này là khối tội lỗi. Tác ý năm điều này thường xuyên sẽ tăng phước, và như Thầy nói, “mặt từ từ đẹp ra” – một dấu hiệu của sự tiến bộ.

Chiếc bè chánh pháp và lời dạy “chánh pháp còn phải bỏ”

Thầy nhắc lại câu Phật dạy: “Này các Tỳ kheo, chánh pháp còn phải bỏ, huống là phi pháp.” Nhưng đừng hiểu sai mà phỉ báng Phật pháp! Thầy giảng: chánh pháp ở đây là chánh tư duy, là chiếc bè đưa ta qua sông sinh tử. Khi đã tới bờ và bước lên, ta phải bỏ chiếc bè tư duy lại để vào chánh định. Bản chất của tôn kính, từ bi, khiêm hạ không bao giờ mất, nhưng cái lý luận, tư duy thì phải buông bỏ.

Đừng sợ đau khổ khi thấy mình thấp kém

Có thể khi đọc tới đây, bạn buồn vì nhận ra mình chỉ ở lớp 1 hay lớp 2. Nhưng điều đó giống như khi ta phát hiện mình sống trong “mùa xuân ảo”, thực ra đang còn rất xa các bậc thánh. Đau khổ vì biết sự thật là khởi đầu của một mùa xuân mới. Từ giờ, hãy bạn hãy thực hành đúng với căn cơ của mình: lễ Phật, sám hối, làm phước, tác ý ba tâm hạnh, quán vô thường và thân tâm tội lỗi. Nếu bạn thấy mình còn loạn động, hãy biến tà tư duy thành chánh tư duy, và nhớ rằng, có thiện hữu tri thức kèm cặp là một may mắn lớn. Hãy bắt đầu từ lớp 1 của mình, bạn nhé! Chúc bạn luôn tinh tấn trên bước đường tu tập.