Bí mật của những người trí tuệ lớn: Họ bắt đầu từ điều nhỏ nhất

Bạn có bao giờ nghĩ rằng người có trí tuệ lớn là người luôn làm những việc lớn lao, còn người trí tuệ thấp chỉ làm những việc bé nhỏ? Thầy Thích Chân Quang trong bài giảng “Những điều nhỏ nhặt” đã chỉ ra rằng điều này không hoàn toàn đúng.

“Thường thường ta nghĩ như vậy nhưng mà thực sự không phải vậy. Người mà có trí tuệ thấp thì khả năng nhìn công việc của người ta bị hẹp, còn người mà có trí tuệ lớn thì cái vực nhìn rộng ra. Cái hẹp và rộng không đi theo chiều ngang mà đi theo trục cao thấp.”

Người trí tuệ thấp chỉ thấy những vấn đề ở mức trung bình – như đem gạo cho người đang đói. Người trí tuệ lớn nhìn sâu xuống tận cùng nhu cầu nhỏ nhất, và nhìn lên tận những mục tiêu xa xôi. Họ thấy được rằng một người nghèo không chỉ cần miếng ăn mà còn cần sức khỏe để lao động, cần một nghề để nuôi sống gia đình lâu dài. Từ việc nhỏ đó, họ mở ra một tầm nhìn lớn.

Người trí tuệ thấp nhìn hẹp, người trí tuệ lớn nhìn sâu

Thầy Thích Chân Quang dùng ví dụ về việc giúp đỡ người khổ. Người trí tuệ thấp thấy họ thiếu gì cho nấy – một gói mì, một bộ quần áo. Người trí tuệ lớn để ý xem sức khỏe của họ còn lao động được không, họ sẽ ngủ ở đâu, có màn để chống muỗi không, và sau này họ có thể làm nghề gì để tự nuôi sống bản thân.

Chính những điều nhỏ nhặt ấy lại nuôi dưỡng sức mạnh lớn. Thầy kể câu chuyện về Thủ tướng Winston Churchill trong Thế chiến thứ hai. Khi được giao chỉ huy mặt trận, ông không lo lắng về súng đạn hay lương thực, mà phát hiện ra binh lính bị rệp cắn nên không ngủ đủ giấc, khiến sức chiến đấu giảm sút. Ông nói: “Chúng ta bắt đầu trận đánh rệp trước rồi đánh Đức sau.” Quân đội Anh nhờ thế đã mạnh lên và giành chiến thắng cuối cùng.

Bí quyết mở rộng trí tuệ: mở cánh cửa nhỏ, cánh cửa lớn tự mở

Bí quyết nằm ở đây: như khi ta kéo một bên màn cửa tự động, bên kia cũng mở ra theo. Trí tuệ cũng vậy. Khi ta tập chú ý đến những điều nhỏ nhặt, tự động tầm nhìn lớn sẽ mở ra.

“Ta cứ tinh tế trong những điều nhỏ nhặt, ta cứ chăm lo những điều thiện rất bé, ta cứ nhận lấy trách nhiệm với cộng đồng từ những điều bé xíu, mà tự động cái phần trí tuệ của cái phía bên mà nhìn cái tầm lớn á nó cũng mở ra theo.”

Đây là lý do vì sao những người lãnh đạo tài ba luôn dặn nhân viên: “Nếu các đồng chí không nhìn thấy những chi tiết nhỏ thì không thể làm được những việc lớn.”

Thấy sự nguy hiểm trong từng lỗi nhỏ nhặt

Trong đạo Phật, có câu dạy: “Vị Tỳ kheo phải thấy sự nguy hiểm trong từng lỗi nhỏ nhặt.” Thầy Chân Quang đưa ra ví dụ: khi tài xế ném vỏ chai ra đường, họ nghĩ chiều tối sẽ có người quét, là chuyện bình thường. Nhưng chính tâm lý đó tạo ra quả báo: ta sẽ trở thành người đi quét rác trong kiếp sau. Nhân quả tinh tế như vậy.

Tương tự, khi ta dừng xe giữa đường hẹp để nghe điện thoại hay mua trái cây, ta nghĩ không sao. Nhưng sự căng thẳng của người phía sau, những gì ta gây cản trở, sẽ trở về với ta trên đường đời của mình như những cái sự thất bại, bực bội, tắc nghẽn.

Trách nhiệm với những điều nhỏ bé là trách nhiệm với cuộc đời

Trong đạo tràng, nếu ta thấy một đứa bé chạy lấn quấn một mình, hay một cụ già loay hoay bước lên bậc thềm, ta không được phép quay mặt đi. Đó là lỗi.

Thầy dạy: đối với những người có năng lực hành vi giảm sút, lọt vào tầm mắt của ta, ta phải có trách nhiệm. Đó là quy định của trời đất, không ghi trong luật pháp, nhưng ghi trong lương tâm và trí tuệ. Những người làm được điều này sẽ cảm nhận một hạnh phúc kỳ lạ, không phụ thuộc vào tài sản hay hoàn cảnh. Chính nhờ sự tinh tế và trách nhiệm ấy, họ tìm thấy bình yên và tự tin.

Từ những điều nhỏ nhặt, ta nhìn thấy những vấn đề vĩ mô

Khi ta quen với việc nhìn và làm những điều nhỏ, ta sẽ tự nhiên nhìn thấy những vấn đề lớn. Chẳng hạn, nếu ta được giao tổ chức một buổi giảng, ta sẽ liệt kê từng việc nhỏ: âm thanh, đường dây loa, ghế ngồi có tựa lưng, nhà vệ sinh… Những chi tiết tưởng chừng nhỏ đó quyết định sự thành công của cả buổi giảng.

Người có trách nhiệm với từng điều nhỏ sẽ có khả năng nhìn vào những vấn đề vĩ mô như kẹt xe, kinh tế, hội nhập. Họ sẽ thấy rằng muốn đất nước phát triển, cần những sản phẩm tinh chế, kỹ thuật cao – và từ đó họ tìm ra giải pháp thiết thực.

Hãy bắt đầu từ hôm nay. Tập nhìn thấy những điều nhỏ nhất trong cuộc sống của bạn – một hạt gạo, một cọng đũa, một người đi qua cần sự giúp đỡ. Tự động, trí tuệ của bạn sẽ mở rộng và bạn sẽ thấy được những điều lớn lao mà trước đây bạn không hề nhận ra.

Đó chính là bí quyết của một cuộc đời hạnh phúc và trí tuệ.