Bến Bờ Yêu Thương: Ý Nghĩa Thiêng Liêng Của Tình Thầy Trò Trong Đạo Phật

Người ta thường ví tình thầy trò như duyên kỳ ngộ. Nhưng có mấy ai hiểu hết sự thiêng liêng của tình thầy trò trong đạo Phật? Trong bài pháp thoại tại lễ Tuần Trung Thất tưởng nhớ Hòa thượng Thượng Thiện Hạ Nhơ, Thượng tọa Thích Chân Quang đã kể lại một kỷ niệm không thể nào quên.

Năm ấy, khi còn là một tăng sĩ trẻ tuổi ở một ngôi chùa hoang sơ trên núi, chính Hòa thượng – bậc tôn sư đáng kính – đã một mình vượt đường xa lên núi thăm ông. Thượng tọa xúc động:

"Hình ảnh một hòa thượng tôn túc đỉnh đạt mẫu mực mô phạm tiến tâm uy đức như vậy đi một mình lên một ngọn núi xa đến một ngôi chùa hoang sơ để thăm một người... thăm trong cái tình ân cần thương yêu của một người lớn. Thật sự lúc đó lòng con, trái tim con tan vỡ, rồi cảm động không nói được."

Chính từ khoảnh khắc ấy, ông đã quỳ xuống tôn Hòa thượng làm thầy. Và điều đặc biệt là thầy của ông chưa hề dạy một lời nào. Ngài chỉ dạy bằng đạo đức siêu việt của chính Ngài.

Tình thầy trò – cao hơn cả tình cha mẹ?

Thế gian coi đạo hiếu là nền tảng. Cha mẹ sinh con, nuôi con bằng tình huyết thống và bổn phận. Nhưng trong đạo Phật, người thầy còn cho ta một thứ quý giá hơn nhiều: con mắt tuệ. Thượng tọa đã trích lại lời của Hòa thượng Thiện Hoa:

"Cha mẹ cho con cái hình hài này rồi cái hình hài này sẽ tan hoại theo sanh diệt. Cha mẹ đưa con vào một cuộc sống này mà cuộc sống này cũng không biết là u tối, si mê hay là tốt lành hoàn toàn không biết. Nhưng thầy đã cho con mắt tuệ mà một khi con mắt tuệ này đã mở ra thì con có đường để đi khỏi cái luân hồi sinh tử. Vì vậy ân nghĩa của thầy là không bao giờ có thể tính kể được."

Khi đã bước chân xuất gia, mỗi ngày thấm nhuần lời kinh, an trú trong thiền định, người tu mới hiểu rằng công ơn thầy cả triệu lần so với cha mẹ con cái. Nhưng các bậc thầy hiếm khi nói điều này, vì muốn cho Phật tử trước hết vun đắp đạo hiếu căn bản. Đó là sự tế nhị bao dung.

Hai ý nghĩa lớn của tình thầy trò

Theo Thượng tọa, tình thầy trò trong đạo Phật có hai ý nghĩa quan trọng: dấu hiệu của đạo đức và nền tảng của tổ chức.

• Về đạo đức: Người có đức thâm sâu mới biết trọng tình thầy trò; người đức mỏng sẽ xem nhẹ nó. Đến một ngôi chùa, nhìn tình thầy trò nồng ấm, ta có thể biết nơi đó thấm đẫm đạo đức.
• Về tổ chức: Phật giáo không ràng buộc bằng pháp luật hay huyết thống, mà dựa trên tự giác. Tình thầy trò trong mỗi ngôi chùa là sợi dây giữ cho Giáo hội vững mạnh. Nếu lỏng lẽo, Giáo hội cũng tan rã.

Thượng tọa quả quyết: "Nếu ngôi chùa cái tình thầy trò là chặt chẽ, gắn bó thì giúp cho cả cái giáo hội này ổn định, nề nếp mà phát triển. Còn nếu cứ mỗi ngôi chùa mà tình thầy trò lỏng lẽo, hời hợt thì cả cái giáo hội Phật giáo này cũng lỏng lẽo theo."

Tình thầy trò là thước đo đạo đức

Điều đáng nói là tình thầy trò trong đạo Phật không bị ràng buộc bởi huyết thống hay kinh tế như gia đình thế tục. Một đệ tử có thể rời chùa bất cứ lúc nào, một thầy cũng không ép ai ở lại. Chính vì tự do tuyệt đối ấy, mà mức độ gắn bó mới phản ánh chân thực đạo đức của mỗi người.

Thượng tọa nhấn mạnh:

"Cái tình thầy trò là cái thước đo đạo đức của một người tu trong Phật pháp. Hễ mà ta nhìn vào lòng mình mà ta thấy cái tình thầy trò mình còn ít có nghĩa là đạo đức mình còn kém. Còn nếu mình nhìn vào tâm mình mà thấy cái tình thầy trò của mình là sâu đậm, cái lòng của mình đối với thầy mình là thiết tha, quý kính thì biết rằng cái đạo đức của mình đã tăng cao."

Vậy nên, mỗi Phật tử hãy tự hỏi: Tình cảm của mình với ngôi chùa mình quy y, với thầy mình từng học, có sâu đậm hay không? Nếu chưa, đó là dấu hiệu cần tu sửa. Đừng vội cho rằng mình tu giỏi chỉ vì tụng kinh nhiều, làm từ thiện nhiều. Thiếu tình thầy trò, cái nấc thang kia vẫn thiếu một bậc.

Thực hành tình thầy trò trong đời nay

Trong đời sống hiện đại, nhiều người xem việc gắn bó với chùa là rườm rà, chỉ cần lên mạng nghe pháp là đủ. Nhưng tình thầy trò không thể thay thế bằng công nghệ. Thượng tọa nhắc nhở rằng nếu ta đến chùa mà chỉ ăn cơm, lạy Phật rồi đi, lòng hời hợt, thì đạo Phật trong ta cũng yếu xìu.

Còn những ai mang trong lòng sự kính yêu tha thiết đối với thầy mình, người đó đã có tâm của hàng xuất gia. Biết đâu mai này, chính họ sẽ bước theo con đường đạo. Và khi tâm đã chân thành như vậy, thiên thần và chư Phật sẽ luôn dõi theo, che chở, giúp họ vượt qua những chướng duyên.

Kết

Ông thầy của Thượng tọa Chân Quang đã đi như là không đi, làm như là không làm. Nhưng cái đức ấy đã in sâu mãi mãi. Tình thầy trò không phải là lời nói suông, mà là một bến bờ để chúng ta nương tựa. Hãy quay về chăm chút cho mối quan hệ thiêng liêng này – bởi đó là vốn liếng quý giá nhất trên đường tu.