Ai ăn nấy no, ai tu nấy chứng: Đừng mong ai tu giùm bạn

Có bao giờ bạn nghe câu nói: “Trẻ vui nhà, già vui chùa”? Nhiều người cho rằng tu hành là chuyện của người già, của những người rảnh rỗi. Nhưng thầy Thích Chân Quang đã từng nói: “Rủ nhau sớm biết đi chùa, trẻ trung dễ học, già nua khó hành”. Và rồi trong một buổi giảng tại chùa Linh Ẩn, thầy lại khiến chúng ta giật mình với một câu nói tưởng chừng như ngược đời: “Ai ăn nấy no, ai tu nấy chứng”.

Giữa cộng đồng và cái tôi riêng

Mở đầu bài giảng, thầy Chân Quang nhắc lại bài học căn bản của đạo Phật: con người không thể sống ích kỷ, phải tương thân tương ái, giúp đỡ lẫn nhau. Bởi nếu ai cũng tự làm tất cả, sẽ không có gì đủ. Nhờ phân công hợp tác mà cả nhân loại có được nền văn minh. Nhưng rồi thầy lật ngược vấn đề: giữa những lời dạy về sẻ chia, lại có một quy luật khác mà chúng ta thường bỏ quên.

“Mặc dù cái đạo lý dạy ta là phải giúp đỡ lẫn nhau nhưng mà lại bất ngờ nó có một quy luật khác là có những điều mà không ai giúp ai được. Những điều đó ta phải tự làm cho chính mình.”

Thầy giải thích: có những việc ta có thể làm giùm nhau, nhưng cũng có những việc tuyệt đối phải tự ta làm lấy. Nếu không hiểu điều này, ta sẽ rơi vào ảo tưởng rằng người khác có thể cứu rỗi ta.

Những điều không ai làm thay được

Thầy đưa ra những ví dụ rất đời thường. Ăn cơm: “Thôi chị không ăn đâu, mày ăn giùm chị đi”. Được, nhưng em ăn thì em no, chứ không có chuyện em ăn mà chị no. Ngủ cũng vậy, người nào mệt thì người đó phải ngủ lấy sức, không ai ngủ giùm. Học hành cũng thế – có người cha giàu thuê người học giùm con mình để lấy bằng. Nhưng đứa con cầm bằng thật vẫn thất bại trong kinh doanh, còn người học giùm dù không có bằng lại thành công. Bởi vì: ai học người đó giỏi.

Thầy còn kể chuyện về chiếc máy niệm Phật. Máy niệm liên tục, không vọng tưởng, có thể nói là “nhất tâm bất loạn”. Vậy nếu niệm Phật nhất tâm thì vãng sanh, máy niệm thì ai vãng sanh? Thầy trả lời: máy không có tâm linh, nên không thể đắc đạo. Chỉ có con người với tâm hồn, với sự tinh tấn khổ hạnh mới chứng ngộ.

Câu chuyện về hai vị thiền sư

Câu chuyện khiến nhiều người bừng tỉnh là về hai sư huynh đệ đi hành khước. Sư đệ khổ sở vì tu mãi không ngộ, cầu xin sư huynh giúp. Sư huynh nói:

“Thôi để tôi giúp chú. Nhưng mà nhớ thế này nha – cái gì tôi cũng giúp chú được hết. Nhưng mà ăn thì chú phải ăn, chú no. Ngủ thì chú phải ngủ. Và đi cầu, đi tiểu, đi đại là chú phải tự đi. Tôi không đi giùm được.”

Nghe đến câu đó, sư đệ bừng tỉnh ngộ đạo, từ đó trở thành thiền sư. Bài học nằm ở đâu? Chính là chỗ: không ai thay mình chịu trách nhiệm cho chính đời mình, dù họ thương mình bao nhiêu.

Bệnh tật và cái chết: Những ngã rẽ cô độc

Thầy nói tiếp về bệnh tật. Khi thấy ba mẹ đau ốm, ta có thể cầu xin gánh bệnh cho họ. Dù bệnh không thể chuyển được, nhưng cái tâm hiếu thảo đó sẽ mang lại phước lớn. Còn người bệnh đó vẫn phải tự mình chịu đựng. Thậm chí có người Phật tử còn nói xin cúng cho thầy 10 năm tuổi thọ – nhưng điều đó không bao giờ có thể thực hiện. Mỗi người phải tự mình sống, tự mình bệnh, và tự mình ra đi. Không ai đi theo ta trong giây phút cuối.

“Bệnh một mình mình bệnh, chết một mình ra đi. Chả ai đi theo điều cả. Nên có những cái rất là riêng.”

Ai tu nấy chứng: Sự thật của tu hành

Từ những ví dụ cụ thể đó, thầy chốt lại chân lý: ai ăn nấy no, ai tu nấy chứng. Không có người này tu mà người kia được giải thoát. Đức Phật cũng dạy: “Này các Tỳ Kheo, các ngươi hãy tự mình làm hòn đảo nương tựa cho chính mình”. Vậy nên, khi ta thấy một người bạn tâm đạo chân tu, ta có thể cầu nguyện, tán thán, nhưng không thể thay họ chứng đạt.

Vậy ta phải sống sao?

Bài giảng không phủ nhận sự hợp tác, giúp đỡ. Ngược lại, nó nhắc ta biết hai mặt: giúp người hết lòng nhưng đồng thời phải tự mình lo tròn trách nhiệm của bản thân. Ta phải giúp người nghèo, nhưng không thể giúp cái phước của họ. Ta phải thương người bệnh, nhưng không thể bệnh thay họ. Và ta phải tự mình tu – không chờ ai khác, không phó mặc cho cái máy niệm Phật hay cho những nghi thức bên ngoài.

Hãy tự mình bước đi trên con đường tâm linh. Mỗi hơi thở, mỗi lần niệm Phật, mỗi giờ ngồi thiền là của bạn. Đừng trì hoãn, vì “vô thường không báo trước”. Hãy sống một cách trọn vẹn, tự mình làm đảo cồn, tự mình cứu mình. Đó chính là thông điệp ấm áp mà thầy Thích Chân Quang gửi đến mỗi chúng ta.