Vì sao phải chánh tinh tấn? Đây là con đường duy nhất trở thành con ruột của Phật

Có một câu hỏi khiến bao người trăn trở: Đức Phật thành đạo sau 49 ngày thiền định, nhưng trước đó suốt 6 năm khổ hạnh tự đày đọa thân xác vẫn không tìm ra lời giải. Vậy điều gì thật sự dẫn đến giác ngộ? Câu trả lời nằm ở chính giữa con đường tu tập của Phật: thiền định. Và để bước vào thiền định, mỗi chúng ta phải đối mặt với một cửa ải cực kỳ khó khăn – cửa ải chánh tinh tấn.

Thiền định: cốt lõi của đạo Phật

Đức Phật không thành đạo nhờ khổ hạnh. Ngài đã thử đủ mọi tư thế, mọi cách ép thân đến tận cùng, nhưng không thành công. Sau khi phục hồi sức khỏe, Ngài quay lại con đường thiền định và đạt chánh đẳng chánh giác. Vì vậy, đạo Phật lấy thiền định làm cốt lõi. Thầy Thích Chân Quang nhấn mạnh:

“Đạo Phật đã bắt đầu từ thiền định và mãi mãi mãi mãi là người đệ tử Phật rồi phải theo thiền định. Tu gì tu? Ví dụ như ai giới thiệu với ta pháp môn gì hay thì hay, nói gì thì nói, nhưng mà rồi cuối cùng nếu mà chưa phải là thiền thì ta chưa thực sự đi vào cái cốt lõi của đạo Phật.”

Người mới đến với Phật pháp có thể gặp các pháp môn niệm Phật, tụng kinh, nhưng khi cơ duyên đầy đủ, Phật sẽ dẫn dắt họ đến thiền định. Đó là hành trình bắt buộc nếu muốn đi đến tận cùng của giải thoát.

Chánh tinh tấn là gì?

Trong Bát Chánh Đạo, điều thứ sáu là chánh tinh tấn – không phải là sự cố gắng làm việc thiện hay bồi tạo công đức. Phật gọi đó là chánh cần. Chánh tinh tấn chỉ dùng cho thiền định. Thầy giải thích:

“Tinh tấn là sự cố gắng, nhưng sự cố gắng này là cố gắng dụng công trong thiền. Nó khác với cái cố gắng để làm những việc thiện, khác với cái cố gắng để tu dưỡng đạo đức, khác với cái cố gắng để bồi tạo công đức, làm những việc phước khác. Cái đó Phật gọi là chánh cần, gọi là tứ chánh cần… Chữ tinh tấn chỉ dùng cho thiền định mà thôi.”

Chánh tinh tấn là giai đoạn người tu thiền ôm pháp môn, bắt chân kiết già, ngồi hằng ngày, chiến đấu với chính mình mà chưa thấy kết quả. Đây là cửa ải Phật đặt ra để ai vượt qua mới bắt đầu lọt vào nhà Như Lai.

Gian nan phía trước: chánh tinh tấn khổ như thế nào?

Ngồi thiền dễ? Chỉ ngồi im thôi, nhưng thử đừng nói, đừng nghĩ xem. Chân tê, đau, mỏi nhức, đầu vọng tưởng liên miên. Thầy Thích Chân Quang mô tả chính xác:

“Ngồi thiền đau nhức, đau lắm, khổ lắm, nhức lắm, cực lắm, khó chịu lắm, loạn động. Mấy cái đó thì đúng. Ta phải chuẩn bị tinh thần với cái điều này. Những cái cực khổ trong thiền thế này mới là đúng.”

Và giai đoạn này kéo dài bao lâu? Có người sáu tháng, có người sáu năm, thậm chí sáu mươi năm. Có người chết rồi qua kiếp sau tu tiếp vẫn chưa đạt kết quả. Đây là lúc dễ nản chí nhất, dễ bỏ cuộc nhất. Nhưng Phật đặt chữ “tinh tấn” ở đây vì cần ý chí phi thường để đi qua.

Vượt qua khó khăn: hoàn cảnh, tình cảm, bệnh tật, vọng tưởng

Ai từng thử ngồi thiền đều gặp những trở ngại. Hoàn cảnh chật hẹp, công việc vất vả, bệnh tật hành hạ… Nhưng nặng nhất là tình cảm. Thầy cảnh báo:

“Cái sức mạnh của tình cảm nó lên gấp bội lần, gấp trăm lần. Ngồi đó mà nhớ ai? Nhớ người yêu thôi, bó tay luôn rồi. Làm sao mà ngồi thiền. Cho nên tình cảm nó gây chướng ngại rất nặng cho thiền định.”

Vậy phải làm sao? Có hai cách: hoặc dứt hẳn, hoặc độ cho người mình thương cùng tu. Nhờ phước đó mà cả hai được an ổn. Tình cảm vơi đi, việc thiền mới tiến. Ngoài ra, vọng tưởng chính là trận chiến khó nhất. Muốn tâm đừng suy nghĩ là “thiên nan vạn nan”. Người quyết tâm có khi mất 100 kiếp mới thành công.

Muốn xoay chuyển tình thế, ta cần tạo phước. Thiền định rất cần phước. Thiếu phước, ngồi không nổi. Vì vậy, hãy lạy Phật nhiều để sám hối, sống vị tha, giúp đỡ người khác. Những điều đó nuôi lớn nghị lực cho ta bước tiếp.

Con ruột, con nuôi, con gẻ

Trong một đoạn pháp thoại đầy ấn tượng, Thầy Thích Chân Quang đã dùng hình ảnh rất đời thường:

“Cái người mà tinh tấn ngồi thiền đó là con ruột của Phật. Người mà bắt đầu ngán ngồi thiền là con nuôi. Người mà quay lưng với thiền là con gẻ. Mà người nào mất thiền là người dưng với Phật luôn.”

Lời nói này khiến ta giật mình. Chúng ta đang ở vị trí nào? Nếu chưa từng ngồi thiền, hãy bắt đầu. Nếu đang ngồi mà chưa kết quả, đừng nản. Đó chính là giai đoạn chánh tinh tấn – giai đoạn mà con ruột của Phật phải vượt qua.

Hãy bước vào cửa ải chánh tinh tấn

Hôm nay ta vinh danh ngày Đức Phật thành đạo, chính là vinh danh thiền định. Ta đã gieo nhân thiền định vào tâm mình. Nhưng để đạt kết quả, ta phải chuẩn bị công đức và nghị lực thật nhiều. Đừng ngại khổ, đừng lui bước. Cứ ngồi thiền mỗi ngày, đều đặn, kiên trì. Rồi một ngày không hẹn trước, tâm ta sẽ rỗng rang, tỉnh sáng, niềm tin tràn ngập. Đó là lúc chánh niệm bừng lên, và con đường về nhà đã mở ra.

Hãy nhớ: người không đủ phước không ngồi nổi. Người không đủ nghị lực sẽ bỏ cuộc. Hãy làm phước mỗi ngày, lạy Phật mỗi ngày, sống vị tha mỗi ngày. Để rồi, cánh cửa thiền định sẽ dần hé mở cho ta bước vào, trở thành người con ruột của Phật, và cuối cùng, chứng được chánh định như Ngài. Đó chính là con đường đưa ta đến giải thoát.