Voi rừng một cõi – khi không có bạn lành thì ở một mình

Thuở ấy, tại thành Kiều-thiện-di, nắng gắt chiếu xuống sân chùa nơi hai nhóm tỳ kheo đứng đối mặt, mặt đỏ bừng, giọng vang qua lại vì tranh cãi đúng sai trong giới luật. Bụi bay mịt mù theo những bước chân giận dữ. Không khí căng như dây cung, chẳng ai nhường ai.

Chuyện bắt đầu từ sự bất đồng luật nghi, chia phe đấu tranh quyết liệt. Chính Đức Phật khuyên bảo cũng bị cãi bướng. Ngài lặng lẽ bỏ đi vào rừng, an cư ba tháng. Bên ngoài, các cư sĩ giận dữ vì Thế Tôn bỏ đi, lập tức tẩy chay: không cúng dường, đi khất thực chẳng ai cho. Sức mạnh cơm áo khiến hai nhóm phải nguôi cãi, bụng đói làm họ hết nhuệ khí.

Giữa rừng sâu, Phật an tọa tĩnh lặng, có voi chúa và khỉ chúa hầu hạ ngài rất hay. Một vị tỳ kheo giằng xé lương tâm, thưa với đồng bạn:

“Chúng ta cãi nhau đến cả Thế Tôn phải bỏ đi, giờ dân không cúng, mình đói thế này, lỗi tại ai?”

Bạn ông thở dài, vai trùng xuống:

“Tại mình không thấy lỗi, cứ sân tranh. Giờ mới thấm.”

Sau mùa an cư, ngài A Nan tìm tới, dắt năm trăm vị tỳ kheo vào rừng. Thấy Phật, họ cúi đầu. Ngài A Nan thưa:

“Bạch Thế Tôn, các thầy đã hết cãi, xin Ngài chỉ dạy.”

Đức Phật ôn tồn:

“Nếu có bạn hiền trí cùng tu, thì an tâm. Không có, thà sống một mình như voi rừng một cõi.”

Vị tỳ kheo nọ thưa lại:

“Nhưng sống với người xấu, cứ đề phòng, làm sao nhiếp tâm?”

Phật gật:

“Đúng vậy. Thà một mình thanh thản, hiền lành, hơn kết bạn kẻ ngu mà khổ tâm.”

Điểm nút: chính cái đói và im lặng rừng sâu đã làm họ tỉnh, thấy lỗi mình khi hết sân. Phật nhân đó mà nói bài kệ: sống với bạn lành thì lợi, không thì thà ở một mình.

Về sau, hai nhóm tỳ kheo sám hối, hiểu ra giá trị của bạn tốt và sự xuất gia an tịnh. Họ không còn cãi lộn, mà giữ giới cẩn thận, lòng nhẹ như mây trời.

Kết quả lâu dài: chúng tăng lại hòa hợp, nhưng bài học voi rừng một cõi vẫn còn đó – nếu chẳng tìm được bạn chân tu, thì một mình thanh thản vẫn hơn vướng bận kẻ ngu làm mờ tâm tu.

Ý nghĩa câu chuyện

Khi không có bạn hiền trí để cùng tu hành, tốt hơn nên sống một mình thanh thản như voi rừng một cõi, thay vì kết bạn với kẻ ngu khiến tâm luôn đề phòng, nghi ngờ và không thể nhiếp tâm tu tập.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang