Voi già thoát bãi lầy và bài học về hùng khí tu tập

Buổi sáng sớm, ánh nắng vàng vọt còn le lói sau những rặng cây ngoài thành Xá Vệ. Gió thổi qua làm lá khô xạc xào, hơi nước từ thảo nguyên bốc lên lờ mờ. Một đoàn tùy tùng lặng lẽ dẫn một con voi già đi ra ngoài thành. Bước chân con voi nặng nề, gọng vó xệ xuống, lớp da xám xịt nhăn nheo theo năm tháng. Nó từng là voi chúa dũng mãnh, từng gánh vua Ba Tư Nặc giữa trận mạc, nhưng giờ đây già yếu, hơi thở phì phò. Không ngờ, khi đi ngang một bãi lầy mềm, chân nó sẩy bước, cả thân hình to lớn từ từ chìm xuống bùn đen ngập đến bụng. Nước lầy bì bõm quanh hông, con voi rên lên những tiếng khàn đục đầy tuyệt vọng.

Đã nhiều năm trôi qua kể từ thuở voi còn sung sức. Vua Ba Tư Nặc nuôi nó như chiến tướng, cưng chiều vì những công trận xưa. Nhưng thời gian không chờ đợi ai: voi già yếu dần, không còn sức tung hoành. Hôm ấy, tùy tùng đưa nó ra ngoài thưởng cảnh thiên nhiên, không ngờ tai nạn ập đến. Tin cấp báo về triều, vua xót xa vì thương con vật trung thành, nhưng thời bấy giờ làm gì có xe cẩu, không có kỹ thuật máy móc, sức người thì chẳng thể nhấc nổi thân voi hàng tấn. Khó khăn chất chồng, bãi lầy cứ hút nó xuống từng chút một.

Vua Ba Tư Nặc đích thân phi ngựa tới nơi, mắt nhìn con voi chìm dần mà lòng thắt lại. Ngài quay sang người quản tượng, giọng căng như dây đàn:

“Bất cứ giá nào, ngươi phải đưa voi ta lên khỏi bãi lầy! Ta không thể mất nó.”

Người quản tượng nhíu mày, bàn tay siết chặt roi, đầu óc giằng xé: làm sao cứu nổi? Ông thầm nghĩ, sức người bất lực, mà voi thì đang mềm nhũn ý chí. Rồi ông thở dài, tự nhủ: “Phải khơi lại cái hùng khí ngày xưa thôi, không cách nào khác.”

Ông quỳ xuống bên tai voi, rồi đứng dậy xin vua điều quân. Tiếng chiêng trống nổi lên, quân sĩ cầm giáo mác, voi ngựa khác kéo tới. Quản tượng hô vang giữa không khí giả chiến trận:

“Dậy đi chúa tể! Nghe tiếng trống này, nhớ ngày xưa ngươi tung hoành giữa quân thù!”

Con voi lờ đờ ngẩng đầu, tai vểnh lên trước tiếng la hét giả chiến. Quản tượng tiếp tục, giọng thúc giục:

“Ngươi là voi chúa! Đạp xuống đất cứng mà bước ra!”

Voi như tỉnh mộng, hồi tưởng thuở oai hùng, tinh thần phấn khích, nó rút một chân lên, đạp vào mảng đất cứng, rồi từ từ nhích tiếp. Quản tượng reo lên:

“Phải rồi! Lên nữa đi, chúa tể của rừng già!”

Voi rút nốt chân, bước hẳn lên bờ, bùn nhễu xuống sườn. Đám tỳ kheo đi khất thực ngang qua, đứng bu lại xem như đám đông tò mò, mãi đến khi voi thoát mới tan hàng. Quản tượng dắt voi về triều, các thầy lủi thủi về tinh xá Kỳ Viên ở hướng tây nam thành Xá Vệ.

Buổi chiều, dưới pháp đường, các tỳ kheo kể lại sự tình với Đức Phật. Ngài mỉm cười, lợi dụng chuyện ấy mà chỉ dạy: chúng sinh cũng ngập bãi lầy vô minh, tham sân si, nhưng khác voi là chẳng thấy bãi lầy, cũng chẳng có hùng khí. Điểm nút bừng sáng: ta không thể dựng chiến trận để thoát, mà cần sức mạnh trí tuệ, phước đức, ý chí, và trước hết phải thấy được mình đang chìm trong bùn vô minh – đó là chánh kiến đầu tiên.

Từ ngày ấy, các tỳ kheo hiểu rằng tu tập là gắng công tinh tấn, phòng hộ tâm ý, nhìn lại lỗi mình. Họ bắt đầu tập thấy tham sân khi nó vừa khởi, như thấy voi sa lầy mà rút chân. Dần dà, lòng họ nhẹ bớt, không còn mê chấp, bước đi trong pháp càng vững.

Về sau, chuyện voi già thoát lầy trở thành ví dụ sống: cuộc đời ai cũng ngập bãi lầy vô hình, nhưng hễ biết mình dở, biết mình mê, thì như voi rút được chân đầu tiên. Cứ thế tích lũy phước trí, ngày kia sẽ bước hẳn lên bờ an lạc.

Ý nghĩa câu chuyện

Con voi sa lầy nhờ hùng khí mà thoát, còn ta ngập trong bãi lầy vô minh tham sân si mà không thấy. Muốn thoát, trước hết phải tỉnh thức nhận ra mình đang chìm, rồi dùng nỗ lực, phước đức và trí tuệ lâu dài mà bước ra, không dựa vào ngoại cảnh ồn ào như trận mạc.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang