Vị tỳ kheo ngồi giữa và nỗi oán hờn không dứt

Gió chiều lộng qua những tàng cây già trong khu vườn chùa, mang theo mùi hương nhàng nhạt của hoa rụng. Ánh nắng vàng vọt đang tắt dần, để lại những vệt dài loang lổ trên nền đá. Trong hội chúng đang ngồi họp, một người đàn ông mập mạp, da trắng hơi hồng vì huyết quản, cứ thế lặng lẽ tiến lên và ngồi bệ vệ ngay chính giữa, trước mặt Đức Phật. Tiếng xì xào của các tỳ kheo trẻ thoáng qua như tiếng lá khô xạc xào, nhưng rồi lại lặng đi vì sự hiền hòa vốn có của họ.

“Thôi, để ông ấy ngồi đó. Ông là bà con của Phật mà, mình làm thinh cho êm chuyện.”

Đó là Tích Sa, người mang dòng máu hoàng tộc, năm nay đã ngoài năm mươi tuổi mới quy y xuất gia. Vì nghĩ mình là em ruột của đức Thế Tôn, ông cứ ngỡ mình có quyền lấn lướt. Theo phép tắc, người tu sau phải kính trọng người tu trước, bất kể tuổi đời; nhưng ông không lấy thế làm bận tâm. Nụ cười tự mãn thường nở trên môi ông mỗi khi được thiên hạ đảnh lễ, như thể sự kính trọng ấy là phần thưởng cho dòng dõi vương giả chứ không phải cho đạo hạnh.

Một buổi chiều, sau nhiều năm đi hoằng hóa phương xa, hai vị tỳ kheo lặn lội trở về. Chân họ bám đầy bụi đường, áo cà sa nhuốm màu nắng gió. Khi bước vào, họ thấy một vị tướng mạo oai nghi, ngồi chễm chệ giữa chúng. Không biết ông mới xuất gia, các vị ấy liền cung kính đảnh lễ, rồi cầm nước rửa chân theo phong tục cổ thời. Bàn tay họ run nhẹ vì mến mộ bậc tôn túc, nhưng khi cất lời hỏi thăm, sự thật trần trụi vỡ ra.

“Hiền giả đã xuất gia bao lâu rồi?”

“Tôi mới xuất gia hai, ba tháng nay.”

Mặt các vị tỳ kheo kia thoáng đỏ lên vì bực dọc. Họ đặt thau nước xuống, tiếng đồng chạm đá kêu lạch cạch. Một vị chỉnh lại y báu, giọng nghiêm khắc:

“Nếu ông mới tu như vậy thì không được ngồi đây. Khi một tỳ kheo khác đảnh lễ, ông phải biết từ chối chứ không được vô lễ như thế!”

Tích Sa bật dậy, thân hình to lớn lạch bạch lùi lại. Mắt ông ngân ngấn nước, giọng lắp bắp đầy oán hờn:

“Các người mắng tôi hả? Các người coi thường tôi hả? Tôi đi mét Phật!”

Ông quay ngoắt bỏ đi, đôi chân dẫm hụp trên nền đá, tìm đến trước mặt Đức Phật. Ngực ông phập phồng, nước mắt lăn dài xuống hai má mũm mĩm.

“Bạch Thế Tôn, họ mắng em, họ chửi em, làm khổ em!”

Đức Phật ngồi im lặng, ánh mắt từ bi nhưng rõ ràng. Ngài hỏi lại sự tình, rồi ôn tồn bảo:

“Đúng rồi, em có lỗi, em phải xin lỗi.”

Tích Sa lắc đầu, hai tay nắm chặt vạt áo, giọng nức nở:

“Không thà nói đàng hoàng mắng chửi người ta vậy, người ta không chịu! Tại họ cứ mắng em nên em giận, em không chịu!”

Ông bỏ lẹt bẹt về phòng, bước chân nặng nề như đá tảng. Các tỳ kheo chứng kiến bèn thưa:

“Bạch Thế Tôn, sao Tích Sa ương ngạnh cứng đầu đến lạ thế?”

Đức Phật thở nhẹ, kể rằng đời xưa ông đã mang tật ấy: thích để người khác xúc phạm mình làm cớ mà trách móc. Thuở ấy, tại một thị trấn, vị đạo sĩ Devala đến nhờ ông thợ gốm trú đêm. Chưa bao lâu, đạo sĩ Narada cũng tới. Chủ nhà vào hỏi:

“Thưa hiền giả, một vị đã đến trước xin ở lại. Nếu hiền giả ấy đồng ý, tôi xin mời luôn cả ông.”

Devala hoan hỷ gật đầu. Đêm xuống, Narada ngồi thiền xong bước ra kinh hành. Devala lại nằm giữa cửa hóng gió. Tối đen như mực, Narada rón rén bước ra, dẫm ngay lên đầu ông ta.

“Trời ơi, sao ông dẫm đầu tôi! Xin lỗi, tôi không thấy, tha lỗi cho tôi!”

Narada lùi vào, nhưng Devala cố tình nằm ngay lối, khiến ông ta trở đầu bước lên, lại dẫm trúng cổ.

“Trời ơi, anh ác quá, anh hại tôi, anh giết tôi!”

Devala cứ thế mà trách cứ suốt đêm, không chịu nghe giải thích, khiến cả nhà và xóm giềng không ngủ được. Về sau, Đức Phật mới chỉ rõ: kẻ cố ý cho người đạp để có cớ cự là Tích Sa nay, và tật ấy vẫn chưa bỏ.

Nghe đến đây, Tích Sa trong phòng dường như lặng người, nhận ra mình chẳng khác gì Devala ngày trước. Ông ngồi bó gối, nhìn vết nắng tàn ngoài vách, tim ông thắt lại không phải vì giận, mà vì xấu hổ. Lần đầu tiên, ông thấy cái kiêu mạn kia chỉ là vỏ bọc mỏng manh.

Sáng hôm sau, Tích Sa sửa lại y phục, bước ra chúng. Ông đến trước các tỳ kheo từng quở trách mình, cúi đầu:

“Tôi lỗi phép, xin các vị tha thứ. Từ nay tôi sẽ ngồi cuối cùng.”

Thời gian trôi, về sau trong chùa không còn thấy bóng dáng ông chễm chệ giữa chúng. Ông khiêm cung, nhẫn nhục, và lòng oán hờn ngày nào tan biến như sương mai. Cuộc sống an hòa, tiếng cười của các tỳ kheo trẻ lại vang lên khi thấy ông đi rón rén về chỗ cuối cùng.

Ý nghĩa câu chuyện

Khi bị người khác xúc phạm mà ta cứ ôm lấy niệm ấy, hận thù sẽ không bao giờ nguôi. Nhưng nếu ta không ôm ấp, không nhớ giữ điều người ta mắng chửi hay làm hại, thì hận thù tự khắc lặng tan. Đừng để kiêu mạn và thói thích trách người làm rối cuộc đời mình.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang