Trưởng lão Potila và lời gọi 'rỗng à'

Mùa an cư năm ấy, dưới ánh nắng vàng hanh hao trải dài trên nền chùa đá, tiếng chuông mõ đều đặn vang lên từng hồi thánh thót. Trong hàng tỳ kheo trưởng lão, một bóng già yếu lặng lẽ bước đi, áo cà sa bạc màu theo năm tháng. Đó là trưởng lão Potila. Dù tu chưa đắc đạo, nhưng mỗi khi ngài mở lời thuyết pháp, cả hội chúng đều lặng đi vì lời dạy chân chính, thấu đáo. Tiếng nói trầm ấm của ngài vang lên giữa khoảng sân im ắng, thoảng chút hương lá khô bay qua khe cửa.

“Potila rỗng à, lại đây!”

Đức Phật gọi thế, không giận dữ, cũng chẳng cười đùa. Mỗi lần kêu tên ngài, Ngài đều thêm chữ “rỗng à”. Ban đầu, trưởng lão chỉ cúi đầu vâng dạ. Nhưng về sau, tiếng gọi ấy như sợi dây cứ siết dần. Ngài không sợ Phật rầy, nhưng khi huynh đệ đồng môn bắt đầu nhìn ngài với ánh mắt dè bỉu, hai má ngài nóng bừng, bàn tay nắm chặt vào gấu áo. Ngài nghĩ: “Ta dạy người khác chứng đạo, còn mình thì trống rỗng sao?”

Đã hơn hai mươi mùa mưa đi qua, ngài cần mẫn thuyết pháp, đời đời kệ tụng, thế mà tâm vẫn chưa khai mở. Nhiều vị tỳ kheo trẻ được ngài dạy dỗ đã chứng đạo, còn ngài đứng ngoài cửa giải thoát. Sự tích luỹ của một bậc giáo thọ mà không tự thắng nổi mình trở thành nỗi khổ âm thầm. Rồi một chiều, ngài ngồi một mình dưới gốc cây bồ đề, nhìn lá rụng mà thấm thía: Phật gọi “rỗng à” là để nhắc mình tu chưa tới nơi.

Trưởng lão thở dài, vai hơi run. Ngài tự nhủ: “Thôi, sự nghiệp giảng kinh phải dừng lại. Ta phải lo tu thiền để chứng đạo.” Ngài đến trước Phật, cúi sâu:

“Bạch Thế Tôn, con xin phép rời hội chúng đông, lên vùng núi vắng có ba mươi vị A La Hán đang ở, để chuyên tâm thiền định.”

Phật gật đầu, ánh mắt như hiểu tất cả.

Ngài vượt qua ba ngày đường đất đá gồ ghề, gậy tre chống xuống từng bước mỏi mệt. Đến nơi, ngài thấy ba mươi vị A La Hán ngồi im dưới tán cây. Ngài đến vị lớn tuổi nhất, đảnh lễ sát đất:

“Kính bạch ngài, con là Potila, xin học đạo.”

Vị ấy lắc đầu, chỉ xuống:

“Ông hãy đến vị kế ta.”

Ngài lại đi đến vị thứ hai, đảnh lễ:

“Xin ngài dạy con thiền định.”

Vị thứ hai cũng từ chối, chỉ xuống người kế. Cứ thế, ngài đi lướt qua hai mươi chín vị, cho đến một sa di nhỏ tuổi đang ngồi trên bờ ao. Không tự ái, ngài cúi đầu trước cả một đứa trẻ chứng A La Hán:

“Thưa ngài, con Potila nay muốn chuyên chú tu tập, xin ngài hoan hỉ dạy con cách dụng công.”

Sa di nhìn xuống mặt nước, bảo:

“Nếu ngài muốn tu, thôi, nhảy xuống ao đi, để nguyên áo.”

Không một chút thắc mắc, trưởng lão bước xuống nước, áo cà sa ướt sũng, đứng yên giữa ao. Sa di gọi:

“Lên đây! Nhà ngài có sáu cửa, gió mưa tiếng ồn đi vào đi ra. Hãy đóng năm cửa, giữ một cửa thôi.”

Ngài vâng lời, đảnh lễ rồi tìm chỗ bằng phẳng dưới bóng cây, bắt chân ngồi. Ngài an trú toàn thân, biết rõ từng hơi thở, đóng năm giác quan, giữ một cửa tỉnh thức. Thiền quán tăng trưởng, chánh niệm sáng lên.

Đúng lúc ấy, xa kia Đức Phật hiện hào quang trước mặt ngài, ngài mở mắt thấy Phật, tim đập mạnh. Phật ngâm kệ:

“Tu thiền sinh trí tuệ, bỏ thiền trí tuệ diệt. Biết hai con đường trầm luân hay giải thoát, hãy nỗ lực tăng trưởng trí tuệ.”

Nghe xong, trưởng lão bừng tỉnh, chứng A La Hán. Nước mắt chạy dài trên má nhăn nheo, không phải vì khổ, mà vì cửa ngõ tâm linh đã mở.

Từ đó, ngài sống an lạc giữa chúng tăng, không còn tiếng gọi “rỗng à”, chỉ còn nụ cười của bậc đã buông bỏ bản ngã. Ba mươi vị kia cũng kính ngài như bậc thầy.

Ý nghĩa câu chuyện

Khiêm tốn vô ngã và vâng lời thầy là căn bản để tiến tu. Dù giỏi thuyết pháp, nếu không thực chứng bằng thiền định thì vẫn trống rỗng; phải dám buông bỏ danh dự, học ngay cả từ kẻ nhỏ hơn để tâm khai mở và chứng đạo.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang